وزىمنەن اۋمايدى…

حونسيۋ ارالىنداعى دجوشين’ەتسۋكوگەن ۇلتتىق ساياباعىندا قارلى بوران سوعىپ تۇر. تاس ۇستىندە وتىرعان جاپون ماكاكاسى سىلكىنىپ جاتسا، ەكىنشىسى ىستىق بۇلاقتىڭ ىشىندە جىلىنا الماي الەك.

حونسيۋ ارالىنداعى دجوشين’ەتسۋكوگەن ۇلتتىق ساياباعىندا قارلى بوران سوعىپ تۇر. تاس ۇستىندە وتىرعان جاپون ماكاكاسى سىلكىنىپ جاتسا، ەكىنشىسى ىستىق بۇلاقتىڭ ىشىندە جىلىنا الماي الەك.

ماتىن، فوتو: دجاسپەر دۋست

الپىلىك قاينار بۇلاقتاردا ماۋجىراپ وتىرعان جاپون ماكاكالارىنىڭ سۋرەتتەرى جەتىپ ارتىلادى. ال مەن وسىناۋ ايگىلى قار مايمىلىن باسقا قىرىنان كورسەتكىم كەلدى. ارقايسىسىنىڭ وزىنە تان بەلگىلەرى مەن ەرەكشەلىكتەرىن فوتو تىلىمەن جەتكىزۋدى كوزدەدىم. سونداي-اق وسى جۇمىسىم ارقىلى ادامدار ماكاكالاردىڭ مادەنيەتتەگى ورنى مەن ولاردى قورعاۋدىڭ ماڭىزىن تۇسىنەر دەپ ۇمىتتەندىم.

جاپون ماكاكاسى وز تۋىستارىنىڭ ىشىندەگى قيىر سولتۇستىكتى مەكەندەيتىن جالعىز تىرشىلىك يەسى. 2007 جىلى دجيگوكۋداني ياەن-كوۋەنگە (جابايى قار مايمىلدارى ساياباعى) العاش بارعانىمدا ماكاكالاردىڭ ادامعا قاتتى ۇقسايتىنىن كورىپ، تاڭعالدىم. ولاردىڭ بەت قيمىلدارى مەن ىس-ارەكەتىن تۇسىنۋ وتە وڭاي. شىنىمدى ايتسام، ايناداعى تۇرىمە نەمەسە قىزدارىما قاراعاندا وسى ماقۇلىقتاردى كورگەندەي بولامىن.

قىسقى دجيگوكۋداني ساياباعىندا جاپون ماكاكالارى ىستىق سۋدىڭ ىشىندە وتىر. مۇندا اۋا تەمپەراتۋراسى نولدەن تومەن. ال سۋ تەمپەراتۋراسى 35 گرادۋستان اسىپ جىعىلادى. بۋى بۇرقىراعان جىلى سۋدىڭ ىشىندە ماۋجىراپ وتىرعان مايمىلدار كوبىنەسە قالعىپ، ۇيىقتاپ كەتەدى.

قىسقى دجيگوكۋداني ساياباعىندا جاپون ماكاكالارى ىستىق سۋدىڭ ىشىندە وتىر. مۇندا اۋا تەمپەراتۋراسى نولدەن تومەن. ال سۋ تەمپەراتۋراسى 35 گرادۋستان اسىپ جىعىلادى. بۋى بۇرقىراعان جىلى سۋدىڭ ىشىندە ماۋجىراپ وتىرعان مايمىلدار كوبىنەسە قالعىپ، ۇيىقتاپ كەتەدى.

سودان بەرى بۇل جەرگە سەگىز رەت كەلىپپىن. بارىن قوسقاندا، شامامەن، ەكى جارىم اي بولادى. 1960 جىلدارى ماكاكالاردىڭ ونسەيندە (بۇلاقتا) شومىلعانىن كوردىم. الايدا ولار كەلۋشىلەرگە سانيتارلىق قولايسىز جاعداي تۋدىراتىن. كەيىن، ماكاكالارعا ارنالعان بولەك حاۋىز جاسالدى.

160-قا جۋىق مايمىل شومىلاتىن بۇل جەر بۇگىندە تۋريستەر اراسىندا وتە تانىمال. سونداي-اق ول – جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ناپاقاسى. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن اعىلىپ كەلىپ جاتقان ادامدار ساياباق مايمىلدارىن كورۋ ۇشىن بيلەت ساتىپ الادى.

قار مايمىلىنىڭ قوس بىردەي بالاسى بىر-بىرىنە جابىسىپ، قىسقى سۋىقتا جىلىنۋعا تىرىسۋدا. وسىناۋ اقىلدى ارى الەۋمەتتىك بەيىمدىلىگى جوعارى جانۋارلار جاپونييانىڭ تورت بىردەي نەگىزگى ارالىنىڭ ۇشەۋىندە تىرشىلىك ەتەدى.

قار مايمىلىنىڭ قوس بىردەي بالاسى بىر-بىرىنە جابىسىپ، قىسقى سۋىقتا جىلىنۋعا تىرىسۋدا. وسىناۋ اقىلدى ارى الەۋمەتتىك بەيىمدىلىگى جوعارى جانۋارلار جاپونييانىڭ تورت بىردەي نەگىزگى ارالىنىڭ ۇشەۋىندە تىرشىلىك ەتەدى.

ۇزاق جىلدار بويى زەرتتەۋدەن كەيىن كەيىپكەرلەرىمنىڭ تۇر-تۇلعاسىن بارىنشا شىنايى جەتكىزىپ، ەرەكشە مىنەز-قۇلقىن پاش ەتۋدى ماقسات تۇتتىم. ادامدار وسى مايمىلداردىڭ دەنساۋلىعىنا جانە تۋريزمنىڭ ولارعا تيگىزەتىن اسەرىنە نازار اۋدارعانىن قالايمىن.

ماكاكا ساياباق قىزمەتكەرلەرى تاستاعان تاماقتى الماققا اياعىن سوزىپ جاتىر. مايمىلداردىڭ وزىندىك ايلا-تاسىلدەرى بار. كەيبىرى تەرەڭگە سۇڭگىپ، سۋ استىندا جۇزىپ جۇرەدى. ەندى بىرى مىنا مايمىل سيياقتى سۋداعى تاماقتى اياعىمەن قارمايدى.

ماكاكا ساياباق قىزمەتكەرلەرى تاستاعان تاماقتى الماققا اياعىن سوزىپ جاتىر. مايمىلداردىڭ وزىندىك ايلا-تاسىلدەرى بار. كەيبىرى تەرەڭگە سۇڭگىپ، سۋ استىندا جۇزىپ جۇرەدى. ەندى بىرى مىنا مايمىل سيياقتى سۋداعى تاماقتى اياعىمەن قارمايدى.

جاپون ماكاكالارى تەڭىز دەڭگەيىنەن شامامەن 850 مەتر بيىكتىكتەگى ساياباق سۋىندا شومىلىپ جۇر. بۇل جەردىڭ اۋا رايى ولارعا قولايسىز بولۋى مۇمكىن: قىستا بىر مەتردەن استام قار جاۋادى. مايمىلدار جىلى سۋعا سۋىقتان قورعانۋ ۇشىن تۇسەتىن سەكىلدى.

جاپون ماكاكالارى تەڭىز دەڭگەيىنەن شامامەن 850 مەتر بيىكتىكتەگى ساياباق سۋىندا شومىلىپ جۇر. بۇل جەردىڭ اۋا رايى ولارعا قولايسىز بولۋى مۇمكىن: قىستا بىر مەتردەن استام قار جاۋادى. مايمىلدار جىلى سۋعا سۋىقتان قورعانۋ ۇشىن تۇسەتىن سەكىلدى.

    

پىكىر جازۋ