ماقساتتى زەرتتەۋ

NationalGeographic_1921909

استروبيولوگ كەۆين حاند الياسكادا مۇز قاباتى استىندا جۇرۋگە ارنالعان روۆەردى سىناپ جاتىر.

مۇز استىن مۇقييات زەرتتەۋ

كەلۆين حاند


وزگە عالامشارلاردان تىرشىلىك ىزدەۋ عالىمداردى بۇرىننان قىزىقتىرىپ كەلەدى. استروبيولوگ كەلۆين حاندتىڭ وزگە عالامشارداعى تىرشىلىك يەلەرى تۋرالى زەرتتەۋى ون بەس جىلعا جەتپەي بىتپەك.

حاند 2011 جىلى «National Geographic-تىڭ» اعا عىلىمي قىزمەتكەرى اتانسا، 2014 جىلى «Rolex ماراپاتىن» ۇتىپ الدى.

NASA-نىڭ رەاكتيۆتى قوزعالتقىش زەرتحاناسىنداعى جوبانىڭ باس عالىمى رەتىندە يۋپيتەر سەرىگى ەۋروپاعا قونىپ، ەكسپەديتسييا جاسايتىن روۆەردىڭ تۇجىرىم داماسىن قاداعالاماق. ونىڭ زەرتتەۋلەرى مۇحيت تۇبىندە، انتاركتيكا مۇزدىقتارىندا جۇرگىزىلەدى. بۇل جەرلەردە ول ەۋروپاداعىعا ۇقساس ەكسترەمالدى جاعدايلارداعى تىرشىلىكتى  زەرتتەيدى. «ەگەر بارى ساتتى بولسا، 2030 جىلى ەۋروپاعا جەتەمىز»، — دەيدى حاند.

National Geographic 128 جىل بويى عىلىمي زەرتتەۋ ادىسى ارقىلى ۇگىت­ناسيحات جۇرگىزىپ، الەمدى وزگەرتۋگە تالپىنعان تۇلعالاردى قولداپ كەلەدى. 1976 جىلدان بەرى باتىل باستامالارعا ارنالعان «Rolex ماراپاتتارى» دا وسىنداي ماقساتتى كوزدەيدى. ياعني، عالامشاردى قورعاۋ جانە ادامزات تانىمىن ارتتىرۋ باعىتىندا كوزگە تۇسكەن ونەرتاپقىشتاردى ىنتالاندىرىپ وتىرادى. بىز بۇگىن ارتۇرلى جەتىستىكتەرى ۇشىن «Rolex» پەن «National Geographic» ماراپاتتارىن قاتار العان 16 ادام جايلى ايتامىز.


NATIONAL GEOGRAPHIC سالالىق جازبالاردىڭ كەڭەيتىلگەن نۇسقاسىن باتىل باستامالارعا ارنالعان «رولەكس ماراپاتتارى» ۇيىمىمەن بىرلەسىپ دايىندادى.

فوتو: مارك تيسسەن، NATIONAL GEOGRAPHIC قىزمەتكەرى

MQ1106_110125_02889

نتاييا كاكەنييا بىلىم ورتالىعىندا مايشام جارىعىمەن وقۋشى­لارعا ساباق وقىتۋدا. ول كەنيياداعى مەك­تەپ-­ينتەرناتتى بىلىم بەرۋ ارقىلى قىزدار­دىڭ ومىرىن جاقسارتۋ ماقساتىندا 2009 جىلى اشتى. العاشقى 26 قىز وقۋىن 2017 جىلى اياقتايدى.

قاراڭعىلىققا بىلىم شىراعىن جاققان قىز

كاكەنييا نتاييا


كاكەنييانىڭ تاعدىرى كەنييانىڭ قاراپايىم  قىزدارى سەكىلدى اۋ باستان-اق بەلگىلى ەدى. ياعني، بەس جاسىندا اتاستىرىلادى. ال 14-كە كەلگەندە جىنىس مۇشەسى كەسىلىپ، رەسمي بىلىم الۋى اياقتالادى دا، كۇيەۋگە شىعادى. بىراق كاكەنييا اكە-شەشەسىن ازەر كوندىرىپ، الىسقا بىلىم قۋىپ كەتتى. ول پيتتسبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىندە پەداگوگيكانىڭ عىلىم دوكتورى دارەجەسىن العان سوڭ بىلىمىن اقتاۋعا كىرىستى. 2009 جىلدىڭ مامىر ايىندا ەنووساەندە «كاكەنييا بىلىم ورتالىعى» دەپ اتالاتىن قىزدارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتىن اشىپ، وندا 280-دەي وقۋشى قابىلدادى. مەكتەپتە وقۋ باعدارلاماسى 4-8-سىنىپتاردى قامتيدى. جوعارعى سىنىپتارىنىڭ العاشقى 26 تۇلەگى وقۋدى 2017 جىلى تامامدايدى. 2010 جىلى «National Geographic-تىڭ» كىشى  عىلىمي قىزمەتكەرى اتانعان نتاييا: «جىل سايىن مەكتەبىمىزدە وقىعىسى كەلەتىندەردىڭ سانى 200-دەن اسادى. ال بىز تەك قىرىق وقۋشى قابىلداي الامىز. مەنى كۇيزەلتەتىنى دە وسى»، – دەيدى. ول 2021 جىلعا دەيىن بەس ميلليون دوللار قاراجات جيناپ، وقۋشى سانىن 600-گە جەتكىزۋدى ارماندايدى.

RAE08TA_01-053

استاناعا قاۋىپ تونىپ تۇر

تالال اكاشە


تالال اكاشە ومىرىنىڭ تەڭ جارتىسىن يوردانييانىڭ كونە استاناسى پەترانى جەرمەن جەكسەن بولىپ قۇرىپ كەتۋدەن قورعاۋعا جۇمسادى. 2500 جىلدىق تاريحى بار كونە قالا قاراۋسىز قالعاندىقتان توقىراي باستاعان.

تالال – 2008 جىلى «Rolex» لاۋرەاتى اتانعان حيمييا سالاسىنىڭ مامانى. ول كارتاعا تۇسىرۋ جانە تالداۋلار ارقىلى قىزىل قۇمتاستان ويىپ جاسالعان 3000-عا جۋىق ارحەولوگييالىق بەدەرلەردىڭ عىلىمي بازاسىن جاسادى. ال 2015 جىلى قالانى قورعاۋ جوسپارىن بىتىردى.

عالىمدار، تۋريستەر جانە كەلەر ۇرپاق ۇشىن شاھاردى ساقتاپ قالۋعا الى دە ۋاقىت جەتەرلىك. ەگەر قۇرىلىستاردىڭ بىر بولىگى قۇلاپ قالسا، اكاشەنىڭ دەرەكتەر بازاسى تۇپنۇسقا قانداي بولعانىن كورسەتىپ بەرە الادى.

RAE12EC_01-156

تاڭعاجايىپ كەمىرگىشتەر

ەريكا كۋەللار


بيولوگييالىق تۇرلەردى ساقتاۋ جونىندەگى مامان ەريكا كۋەللار وڭتۇستىك امەريكاداعى گران چاكو دەپ اتالاتىن بيو الۋان تۇرلىلىككە باي ايماقتى قورعاپ قالۋعا كوپ كۇش سالدى. سونىڭ قۇرمەتىنە ارىپتەستەرى جاڭادان تابىلعان كەمىرگىشتەر تۇرىن ونىڭ ەسىمىمەن اتادى: ەريكا تۋكو-تۋكو. عىلىمي اتاۋى – Ctenomys erikacuellarae.

سۋىرعا ۇقسايتىن تۋكو-تۋكو بوليۆييانىڭ جەرگىلىكتى جانۋارى. 2012 جىلى «Rolex ماراپاتىن» يەلەنىپ، 2013 جىلى National Geographic زەرتتەۋشىسى اتانعان كۋەللار وسى ەلدە جەرگىلىكتى قاۋىمعا اتالمىش كەمىرگىشتەردى قورعاۋدىڭ ادىس-تاسىلدەرىن ۇيرەتەدى.

DSC_0525

ويسىلق ارانى قورعاعان عالىم

يلزە كولەر-رولەفسون


2002 جىلى «Rolex-ماراپاتىنىڭ» يەگەرى يلزە كولەر – رولەفسون. ۇندىستاننىڭ رايكا حالقىنىڭ تۇيە باعۋ داستۇرىن ساقتاپ قالۋعا بارىن سالۋدا. جايىلىمنىڭ تارىلۋى، شارۋاشىلىقتىڭ تەحنولوگيياعا كوشۋى جانە تۇيەگە دەگەن سۇرانىستىڭ ازايۋى سەبەپتى ولاردىڭ بۇل داستۇرى جوعالىپ بارادى. كولەر-رولەفسون تۇيە سۇتىنە سۇرانىستى ارتتىرۋ بۇل قاۋىپتى سەيىلتەدى دەپ ەسەپتەيدى. سەبەبى، شۇبات – سۋسامىر مەن بالالار اۋتيزمىنە شيپا.

مال دارىگەرى قىزمەتىن اتقاراتىن كولەر-رولەفسون اپتاسىنا 150 ليتر قىمىران وندىرەتىن كىشىگىرىم زاۋىتتىڭ اشىلۋىنا كومەكتەستى. ول بۇل كورسەتكىشتى 300 ليترگە دەيىن جەتكىزبەك. مالشىلاردىڭ ىرىمشىك، جۇن، تىپتى، سابىن جاساپ نارىققا شىعارۋىن تىلەيتىن كولەر – رولەفسون تۇيە تەزەگىنەن قاعاز جاساۋدى دا كوزدەيدى.

ارداگەر زەرتتەۋشى لونني ديۋپرەنىڭ اركتيكانىڭ قاتال دا ۇزاق تۇندەرىن جالعىز وتكىزۋگە ەتى ۇيرەنىپ كەتكەن. دەسە دە، الياسكاداعى دەنالي شىڭىنا شىقپاس بۇرىن ول 3413 مەتر بيىكتىكتە الاپات داۋىلدان ارەڭ امان قالدى.

ارداگەر زەرتتەۋشى لونني ديۋپرەنىڭ اركتيكانىڭ قاتال دا ۇزاق تۇندەرىن جالعىز وتكىزۋگە ەتى ۇيرەنىپ كەتكەن. دەسە دە، الياسكاداعى دەنالي شىڭىنا شىقپاس بۇرىن ول 3413 مەتر بيىكتىكتە الاپات داۋىلدان ارەڭ امان قالدى.

«شىقشى تاۋعا ، قاراشى كەڭ دالاعا»

لونني ديۋپرە


قولايسىز اۋا رايىنىڭ كەسىرىنەن ۇش رەت ساتسىزدىككە ۇشىراعان لونني ديۋپرە اقىرى 2015 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا الياسكانىڭ دەنالي شىڭىنا شىعىپ، ونى باعىندىرعان العاشقى الپينيست اتاندى.

2004 جىلى «Rolex ماراپاتىنىڭ» يەگەرى اتانعان ديۋپرە الدىنا تاعى بىر مىندەت قويدى. ول – قاڭتاردىڭ ايازىندا الياس كاداعى حانتەر شىڭىنا كوتەرىلۋ. وتىز جىلدىق تاجىريبەسى بار ديۋپرە جاتتىعۋىن عىلىمي دەڭگەيگە كوتەرگەن. دەي تۇرعانمەن، ون توعىز كۇندىك ازىق پەن كەرەك-جاراق سالىنعان 27 كەلىلىك سومكەنى كوتەرىپ جۇرۋدىڭ وزى وڭاي ەمەس. «تاماقسىز شىدايسىڭ. ال قاردى ەرىتۋگە قالايدا گاز قاجەت»، — دەيدى ديۋپرە.

مال دارىگەرى وليۆەر نسەنگيمانا شارا قولدانعانعا دەيىن رۋانداداعى سۇر توبەل تىرنالاردىڭ سانى 500­گە جەتپەيتىن ەدى. وليۆەر نسەنگيمانا جوعالىپ كەتۋگە شاق قالعان قۇستاردى براكونەرلەر مەن ساۋداگەرلەردەن قۇتقارىپ، قايتا كوبەيۋىنە سەپتىگىن تيگىزدى.

مال دارىگەرى وليۆەر نسەنگيمانا شارا قولدانعانعا دەيىن رۋانداداعى سۇر توبەل تىرنالاردىڭ سانى 500­گە جەتپەيتىن ەدى. وليۆەر نسەنگيمانا جوعالىپ كەتۋگە شاق قالعان قۇستاردى براكونەرلەر مەن ساۋداگەرلەردەن قۇتقارىپ، قايتا كوبەيۋىنە سەپتىگىن تيگىزدى.

كۇلدىرۋ ارقىلى قۇستاردى قورعاۋ

وليۆەر نسەنگيمانا


مال دارىگەرى وليۆەر نسەنگيمانا رۋاندانىڭ جويىلۋعا شاق قالعان سۇر توبەل تىرنالارىن ساقتاپ قالۋ ۇشىن كوميكس كىتاپتارىنان باستاپ جوعارى تەحنولوگييالىق دروندار قامتىلعان بارلىق ادىستەردى پايدالانۋدا.

كوميكس كىتاپتارى رۋاندا بالالارىنا تابيعاتتى قورعاۋ جانە بيو الۋان تۇرلىلىك جونىندە بىلىم بەرەدى. رۋاندا سەكىلدى مەكەندە مۇنداي بىلىمنىڭ ماڭىزى جوعارى. سەبەبى بۇل ەلدە سۇر توبەل تىرنالار، ولاردىڭ بالاپاندارى مەن جۇمىرتقالارى سازداعى تىرشىلىك ورتاسىنان جاسىرىن اۋلانىپ، بايلىق پەن ۇزاق عۇمىردىڭ بەلگىسى رەتىندە ساۋدالانۋدا.

سوڭعى ەلۋ جىلدا بۇل قۇستىڭ سانى 80 پايىزعا ازايىپ، رۋاندادا نەبارى 500-گە جۋىعى قالدى. 2014 جىلى «Rolex» جۇلدەگەرى اتانعان وليۆەر نسەنگيمانا بۇل زاڭسىز ساۋدانى توقتاتۋعا كومەكتەستى. قۇستاردى كوبەيتىپ، ولاردىڭ تۇمسا تابيعاتتاعى سانىن قالپىنا كەلتىرۋ ۇشىن تابيعي تىرشىلىك ەتۋ ورتاسىنا قايتاردى.

NationalGeographic_2274012

21 عاسىرعا قادام باسقان اتوم ەنەرگيياسى

لەسلي ديۋان


1979 جىلى تري مايل ارالىنداعى اپات سالدارىنان اقش-تاعى اتوم ەنەرگيياسى سالاسى توقىراۋعا ۇشىرادى. دەي تۇرعانمەن، اتوم ينجەنەرى ارى 2015 جىلعى «National Geographic-تىڭ» اعا عىلىمي قىزم ەتكەرى لەسلي ديۋان قاۋىپسىز جانە جەتىلدىرىلگەن اتوم رەاكتورىنىڭ بولاشاعى نۇرلى بولاتىنىنا سەنىمدى. ديۋاننىڭ بوس تون اۋماعىنداعى «ترانساتوم ەنەرگيياسى» اتتى باستاماسى اياسىندا جاڭا تۇرپاتتاعى بالقىتىلعان تۇز رەاكتورى جاسالۋدا. بۇل رەاكتور 1960-جىلدارداعى جوباعا نەگىزدەلگەن. كوممەرتسييالىق قولدانىستاردا بۇل رەاكتور پايدالانىلعان يادرولىق وتىندى وڭدەپ، قايتا قولدانا الادى. اقش-تىڭ قورداعى پايدالانىلعان يادرولىق وتىنى – 82 700 توننا. دەمەك، ول ونداعان جىلدار بويى بۇكىل الەمدى ەنەرگييامەن قامتاماسىز ەتەدى.

RAE02AM029

سۋدى تازا لاۋدان، شۋدى تازا لاۋ قيىن

مايكل اندرە


2002 جىلعى «Rolex ماراپاتىنىڭ» يەگەرى، فرانتسييالىق بيواكۋستيكا زەرتتەۋشىسى مايكل اندرە ون جىلدان استام ۋاقىت بويى باسەڭ سوقتىعىسۋعا قارسى ەڭ العاشقى جۇيەنى جاساۋمەن اينالىسىپ كەلەدى. بۇل جۇيە كيت سەكىلدى سۇتقورەكتىلەردىڭ كانار ارالدارىنداعى كەمەلەرمەن سوقتىعىسۋىنىڭ الدىن الادى.

ول كەلەسى ونجىلدىقتا «تەرەڭ مۇحيتقا قۇلاق تۇرۋ» اتتى پلاتفورمانى جاساۋعا اتسالىسپاق. سۋ استىنداعى 22 وبسەرۆاتورييانى جالعايتىن بۇل پلاتفورما تەڭىز شۋىلدارىنىڭ الەمدىك جازباسىن تىركەيدى. «سۋدى تازالاۋدان، شۋدى تازالاۋ قيىن»، – دەيدى اندرە.

NationalGeographic_1553452

«بولور» — بالا…

بولورتسەتسەگ ميندجين


«بولور» دەگەن لاقاپ اتپەن تانىمال بولورتسەتسەگ ميندجين پالەونتولوگييا عىلىمىنىڭ Ph.D. دارەجەسىن العان العاشقى موڭعول ايەلى. 2010 جىلى «National Geographic» اعا عىلىمي قىزمەتكەرى اتانعان ول جاڭا ۇرپاقتىڭ قازبا قالدىقتارعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتۋدا.

موڭعولييانىڭ گوبي شولى باعزى زامانداردان وزەن-كولدەرگە تولى بولىپ، وسىمدىكتەر مەن دينوزاۆرلاردىڭ «جۇماعى» سانالعان. بىراق بولوردىڭ ايتۋىنشا، موڭعول بالالارى باسقا بۇلدىرشىندەر سيياقتى دينوزاۆرلارعا قىزىعا بەرمەيدى. «دينوزاۆر بىزدىڭ بالالارىمىزعا ميستيكالىق قۇبىجىق بولىپ ەلەستەيدى. سەبەبى ولار تۋرالى وقىپ-ۇيرەنەتىن اقپارات كوزدەرى جوقتىڭ قاسى»، — دەيدى ول.

بولور اۆتوبۋستا دينوزاۆرلار جايلى كورمە وتكىزۋدەن بولەك، جان-جاقتى اعارتۋشىلىقتى قولعا العىسى كەلەدى.

NationalGeographic_1777139_2

تۇرمەدەگى تۇراقتىلىق

ناليني نادكارني


كوستا-ريكانىڭ تروپيكالىق ورماندارى مەن ۋاشينگتون اباقتىسىنىڭ اراسى ۇزاق. بىراق ناليني نادكارني ەكى جەردە دە وزىن جايلى سەزىنەدى. بيولوگ ەڭبەك جولىنىڭ باسىم بولىگىن ورمان ىشىندە وسىمدىكتەر تىرشىلىگىن زەرتتەۋگە ارنادى. الايدا بىرنەشە جىل وتكەندە ول ەۆەرگرين كولەدجىندە ۇستازدىق ەتىپ جۇرىپ، اباقتىداعىلارعا ارنالعان قورشاعان ورتا باعدارلامالارىن دامىتۋعا بەت بۇردى. سودان بەرى ونىڭ «تۇرمەدەگى تۇراقتىلىق» جوباسى بىرنەشە شتاتقا تاراپ ۇلگەردى.

«National Geographic» گرانتىنىڭ يەگەرى جانە يۋتا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى نادكارني بۇنىمەن قوسا، ازشىلىق توپتار مەن دىني قاۋىمدارعا تابيعات جايلى «ۋاعىز» ماقالالاردى وقىتىپ، دارىستەرىمە قاتىس» دەگەننەن گورى ادامدارعا ارناۋ سوزىن تۇرعىلىقتى جەرلەرىندە جولداعىسى كەلەتىنىن ايتادى.

تەڭىز بيولوگى جانە وكەانوگراف سيلۆييا ەرل 7000 ساعاتتان استام ۋاقىتىن سۋ استىندا وتكىزدى. «National Geographic­تىڭ» 81 جاستاعى زەرتتەۋشىسى الى دە شيراق. بيىل ول گاۆاييدىڭ واحۋ ارالى ماڭىنداعى تەرەڭ سۋ استىندا مارجان ريفتەرىن زەرتتەدى.

تەڭىز بيولوگى جانە وكەانوگراف سيلۆييا ەرل 7000 ساعاتتان استام ۋاقىتىن سۋ استىندا وتكىزدى. «National Geographic­تىڭ» 81 جاستاعى زەرتتەۋشىسى الى دە شيراق. بيىل ول گاۆاييدىڭ واحۋ ارالى ماڭىنداعى تەرەڭ سۋ استىندا مارجان ريفتەرىن زەرتتەدى.

DSC_5426

ادامزات پەن تاريح ساباقتاستىعى

دەۆيد لوردكيپانيدزە


عالىمدار گرۋزييانىڭ دمانيسي مەكەنىندە وسىدان جيىرما بەس جىل بۇرىن 1،8 ميلليون جىلدىق تىرشىلىك قالدىقتارىن تاپقان ەدى. بۇگىندە ەڭ ەجەلگى ادامداردىڭ افريكادان اسىپ، شەت جاقتارعا اياق باسقانىن دالەلدەيتىن ايعاقتار تابىلۋدا.

پالەوانتروپولوگ جانە 2004 جىلعى «Rolex» لاۋرەاتى دەۆيد لوردكيپانيدزە 1991 جىلى دمانيسي نىسانىن قازۋدى باسقاردى. بۇل «ەرتەدەگى بارلىق Homo قالدىقتارى بىر تۇرگە» تيەسىلى دەگەن تەورييانىڭ شىعۋىنا الىپ كەلدى. تبيليسي ماڭىنداعى گرۋزييا مەملەكەتتىك مۋزەيىنىڭ باسشىسى رەتىندە ول بۇل نىسانعا الى دە اپتاسىنا كەم دەگەندە ەكى رەت بارىپ تۇرادى. «بۇل مەكەنسىز ومىرىمدى ەلەستەتە المايمىن. ارحەولوگتار 5000 شارشى مەتر اۋماقتى، ياعني زەرتتەۋگە تيىس جەردىڭ 10 پايىزىن عانا قازدى»، – دەيدى ول.

 

«Rolex» قورى «National Geographic» يوحان رەين حاردقا ەرتەدەن قولداۋ كورسەتتى. 1999 جىلى ونىڭ توبى تاريحي جاڭالىق اشتى. ولار ارگەنتيناداعى ليۋليايلياكو جانارتاۋىنىڭ ۇشار باسىنان ينك قۇدايلارىنا قۇربان رەتىندە شالىنعان جاسوسپىرىم قىزدىڭ مۇز بوپ قاتىپ قالعان 500 جىلدىق قاڭقاسىن تاپتى.

«Rolex» قورى «National Geographic» يوحان رەين حاردقا ەرتەدەن قولداۋ كورسەتتى. 1999 جىلى ونىڭ توبى تاريحي جاڭالىق اشتى. ولار ارگەنتيناداعى ليۋليايلياكو جانارتاۋىنىڭ ۇشار باسىنان ينك قۇدايلارىنا قۇربان رەتىندە شالىنعان جاسوسپىرىم قىزدىڭ مۇز بوپ قاتىپ قالعان 500 جىلدىق قاڭقاسىن تاپتى.

RAE12BB_01-029

اكۋلا لار مەن بالىقتاردىڭ مەكەنى

باربارا بلوك


تەڭىز بيولوگى باربارا بلوك اكۋلالاردىڭ، جەلكەندى بالىقتاردىڭ جانە تۋنەتستەردىڭ قيمىل-قوزعالىسىن وزىق تەحنولوگييانىڭ كومەگىمەن باقىلاۋ ارقىلى مۇحيت جىرتقىشتارىنىڭ قۇپييا تىرشىلىكتەرى جايلى اقپارات قازىناسىن جاساپ شىعاردى. بلوك «تەڭىزدەگى تىرشىلىك يەلەرىنىڭ ساناعى» جوباسى اياسىنداعى «تىنىق مۇحيت جىرتقىشتارىن زەرتتەۋ» باعدارلاماسىنىڭ جەتەكشى عالىمى رەتىندە جىرتقىشتاردىڭ نەگىزگى قورەكتەنەتىن جەرىن انىقتاۋعا قول ۇشىن سوزدى. مۇنداي جەرلەر كريل، ساردين، كالمار، انچوۋس جانە البىرت بالىقتارعا تولى. «مونتەرەي بەي» ۇلتتىق تەڭىز قورىعى دال وسىنداي مەكەن. ول تۋرالى بلوكتىڭ 2016 جىلى تۇسىرگەن «كوك سەرەنگەتي» عىلىمي-دەرەكتى فيلمىندە كورسەتىلەدى. بلوك بۇل ايماقتاردا الۋان تۇرلى تىرشىلىك يەلەرى ارى قاراي وسىپ-ونۋى ۇشىن ولاردى قۇرلىقتاعى ساياباقتار سيياقتى ساقتاپ، قورعاۋعا الۋ كەرەك ەكەنىن ايتادى. جويىلۋ قاۋپى تونگەن تەڭىزدەگى تىرشىلىك يەلەرىن اۋلاۋعا قارسى چيپ ورناتۋ ماقساتىندا قاراجات جيناپ جۇرگەن 2012 جىلعى «Rolex» يەگەرى: «بىر بايقاعانىمىز، ولار ساعات تەتىگى سەكىلدى بىر قالىپتان تانبايدى»، – دەيدى. «باستى ماسەلە – زاڭسىز بالىق اۋلاۋ، – دەيدى بلوك، – ال بىز تەحنولوگييا ارقىلى بۇل ماسەلەنى رەتكە كەلتىرمەكپىز».

IMG_7674

جارعاناتتارعا عاشىق عالىم

ۋيننيفرەد فريك


ۋيننيفرەد فريك بولاشاق جارى، جارعانات زەرتتەۋشىسى پول حەديدى كەزدەستىرگەن كەزدە ەكولوگييا ماماندىعىن بىتىرىپ، دوكتورانتۋراعا تۇسكەلى جۇرگەن بولاتىن. «National Geographic» گرانتىنىڭ يەگەرى فريك: «وعان دا، جارعاناتتارعا دا بىردەن عاشىق بوپ قالدىم»، – دەيدى. سودان بەرى ول جارعاناتتار تىرشىلىگىن جانە سولتۇستىك امەريكاداعى قىسقى ۇيقىعا كەتكەن جارعاناتتار توبىرىن قىرعان ساڭىراۋقۇلاقتى اۋرۋدى – «اقتۇمسىق سيندرومىن» زەرتتەپ كەلەدى. ول ەلۋ جارعاناتقا GPS تاراتقىشتار ورناتىلعان قارعىباۋ تاعۋدى كوزدەيدى. 2018 جىلى جارعاناتتار ۇڭگىرلەرىنە قايتىپ كەلگەندە وسى قۇرىلعىلاردىڭ كومەگىمەن ەگجەي-تەگجەي اقپارات الماقشى.

    

پىكىر جازۋ