قوقيلانعان – قوقيقاز

فوتو بىلال ارسلان

قوقيقاز – قىرلى توستى قۇستار وتريادىنا جاتاتىن سيرەك قۇستاردىڭ بىرى. ولاردىڭ بويى جەر بەتىندە بار قۇستاردىڭ ىشىندە ەڭ بيىگى، ال اياقتارى مەن موينى ەڭ ۇزىن. دەنە تۇرقى جابايى سارىالا قازعا ۇقسايتىندىقتان ونى كەيبىر قازاقتار «قىزىلقاز» دەپ تە اتايدى. قورازدارىنىڭ بويى 120 سانتيمەترگە، سالماعى 4،5 كيلوگراممعا دەيىن بارادى.  تۇمسىعىنىڭ ەكى جاق جيەگىندەگى تىلىمدەلگەن «تىسشەلەرى» قورەك ىزدەگەندە سۇزگىش قىزمەتىن اتقارادى. قوقيقازدىڭ ەرەكشەلىگى سول ولار توپتانىپ ومىر سۇرەدى جانە كەي كۇندەرى بىرنەشە مىڭى بىر جەرگە جينالىپ الىپ، اينالانى كۇلگىن تۇسكە بوياپ تاستاعانداي اسەر قالدىراتىن كەزدەرى دە بولادى. ۇزىن موينىنىڭ پىشىنى لاتىن تىلىندەگى «S» ارىپى تارىزدى يىلىپ، قوقيلانىپ تۇراتىندىقتان «قوقيقاز» اتالىپ كەتكەن. ولار كوپ جاعدايدا سۋبتروپتيكتىك ايماقتاردا تىرشىلىك ەتەدى. ورتالىق جانە وڭتۇستىك امەريكا، افريكا ەلدەرى مەن ەۋرازييا كونتينەنتىندە بۇل قۇستىڭ 6 تۇرى تىرشىلىك ەتەدى. ال بىزدىڭ ەلىمىزدەگى كۇلگىن قوقيقازداردى شالقار كولدەرى، كاسپيي تەڭىزىنىڭ سولتۇستىك-شىعىس جاعالاۋلارى، اساۋبالىق، قوقاي، ەسەي، قورعالجىڭ، سۇلتانگەلدى، ۇلكەن جانە كىشى قاراوتكەل سەكىلدى سۋ ايدىندارىنان كورۋگە بولادى. قوقيقاز قازاق جەرىنە ناۋرىز-ساۋىر ايلارىندا ۇشىپ كەلىپ، قازان-قاراشا ايلارىندا جىلى ايماقتارعا ۇشىپ كەتەدى. كوبىنە سۋى تاياز، ارى وتە تۇزدى كولدەر مەن تەڭىزدەردە تىرشىلىك ەتىپ، شايان، ۇلۋ، بالدىرلار مەن سۋ وسىمدىكتەرىمەن قورەكتەنەدى.

قازاقستانداعى قورعالجىن قورىعىندا قوقيقازدار ارنايى زاڭمەنەن قورعالىپ، حالىقارالىق تابيعات قورعاۋ وداعى مەن ەلىمىزدىڭ «قىزىل كىتابىنا» ەنگىزىلگەن.

فوتو: بىلال ارسلان

    

پىكىر جازۋ