.

ۇلىتاۋ نەگە «ۇلىتاۋ» اتاندى؟

_YSH3190

ۇلىتاۋ – قازاقستاننىڭ تاريحي، ھام گەوگرافييالىق ورتالىعى. ەۋرازييا قۇرلىعىنداعى مادەنيەت تاريحىندا ەرەكشە ورىن الاتىن ايماق.

_YSH1774

بۇل ۇلىمەكەن قاراعاندى وبلىسىنداعى تورعاي قولاتىنىڭ وڭتۇستىك-شىعىسى مەن بەتپاقدالانىڭ سولتۇستىك بولىگىن الىپ جاتىر.

_YSH1733

ۇلىتاۋ – قازاق حالقىنىڭ قاسيەت تۇتقان، ۇلى تاريحي وقيعالار مەن تاريحي تۇلعالاردى ەسكە سالاتىن قاسيەتتى مەكەن. بۇل جەردە بارلىق قازاق حاندارىنىڭ اتاسى سانالاتىن جوشى حاننىڭ جانە اتى اڭىزعا اينالعان قازاق جۇزدەرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى الاشاحاننىڭ مازارى بار.

قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى ابىش كەكىلباەۆ ۇلىتاۋعا قاتىستى بىلاي دەگەن: «ۇلىتاۋدىڭ ۇلى اتانۋى تاۋىنىڭ بيىكتىگىنەن نەمەسە سۋىنىڭ مولدىعىنان ەمەس، ۇلى قاۋىمنىڭ باس قوسقان، ورتاق شەشىمگە كەلگەن جەرى بولعاندىقتان «ۇلىتاۋ» اتانعان».

وسىنى ەسكەرگەن قازاق ۇكىمەتى الدىمەن ۇلىتاۋ اۋدانىن (1972 جىلى)، ال 1990 جىلى «ۇلىتاۋ» ۇلتتىق تاريحي-مادەني جانە تابيعات قورىق-مۇراجايىن قۇرعان ەدى. اشىق اسپان استىنداعى بۇل قورىق-مۇراجايدىڭ اۋماعى 1883 شارشى شاقىرىمعا تەڭ.

_YSH3093

ۇلىتاۋ اۋدانى بويىنشا 680 تاريحي-ارحەولوگييالىق جانە ارحيتەكتۋرالىق ەسكەرتكىشتەر ورنالاسقان. ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ەسكەرتكىشتەر دە جەتەرلىك. اتاپ ايتقاندا: الاشاحان مازارى، جوشىحان مازارى، دومباۋىل، حان ورداسى، التىنشوقى، ەدىگە، باسقامىر، اياققامىر، بولعانانا، تەرەكتىاۋليە جانە ەردەن مازارى بار.

قورىق اۋماعىندا سونداي-اق «مەملەكەتتىڭ تۇتاستىعى مەن قازاقستان حالىقتارىنىڭ بىرلىگىنىڭ بەلگىسى» 2006 جىلى ورناتىلعان بولاتىن.

_YSH0027

گەوگرافييالىق، بوتانيكالىق زەرتتەۋدىڭ انىقتاۋى بويىنشا بۇل وڭىردە جالپى وسىمدىكتىڭ 617 تۇرى بەلگىلى. ول مىناداي بولىكتەردەن تۇرادى: وسىمدىكتەر 557، اعاشتاردىڭ 7 تۇرى، بۇتاقتاردىڭ 36، جارتىلاي بۇتاقتاردىڭ 17 تۇرى بار. ونىڭ ىشىندە: شوپتەر – 68، اعاشتار – 6، بۇتاقتار – 16.

_YSH3345

ۇلىتاۋ اۋدانى ورتالىق قازاقستاننىڭ جارتىلاي قۇرعاقتى بولىگىنە كىرەدى. بيىك تاۋلار: ۇلىتاۋ، قىزىلتاۋ، ايىرتاۋ، ارعاناتى، كىشىتاۋ، ەدىگە، اۋليە تاۋ.

_YSH3266

جانۋارلار الەمى دە ارتۇرلى. اتاپ ايتقاندا ارقار، كيىك، ونداتر مەن سىلەۋسىن مەكەندەسە، اققۋ، يتالاقاز، ۇكى، قارلىعاش، جارعانات، قارشىعا، دۋاداق پەن بۇركىت سەكىلدى قۇستاردى كەزدەستىرۋگە بولادى.

فوتو: ەربولات شادراحوۆ

       

پىكىر جازۋ