.

ايعايقۇمنىڭ باتبات كەسىرتكەسى

01

كەسىرتكەلەردىڭ كوپ تۇرى جەردە جۇرەتىن بولسا، اراسىندا بۇتاعا ورمەيلەيتىندەرى، قۇمعا باتىپ كەتەتىندەرى دە، جەمتىگىن ارباۋ، الداۋ ارقىلى قۇرىققا تۇسىرەتىندەرى دە بار.

 

03

«باتبات» دەپ اتالاتىن مىنا كەسىرتكەنى «National Geographic قازاقستان» جۋرنالىنىڭ فوتوتىلشىسى «التىنەمەل» ۇلتتىق پاركىندەگى ايعايقۇمدا سۋرەتكە تۇسىرىپ العان. ونىڭ دەنەسىنىڭ ۇزىندىعى 20 سم، ال سالماعى 43 گرامعا دەيىن بارادى. ارتقا قاراي شيراتىلعان قۇيرىعى تۇبىنەن ۇشىنا قاراي جىڭىشكە، ارى قارا تۇستى بولىپ كەلەدى. ونىڭ جون ارقاسى تۇتاستاي اشىق سۇرعىلت، باۋىرى اقشىل بولسا، القىمىندا قارا جولاق بولادى. بىرىنشى نۇسقادا ول وزىنە قاۋىپ تونگەن ساتتە تەز ارادا «قۇمعا سىڭىپ» كەتەتىندىكتەن «باتبات» دەپ اتالىپ كەتسە، ەكىنشى نۇسقادا ونىڭ تەرىلى قاتپارلارى قاتتى كەرىلىپ، قۇلاققا ۇقساپ قالاتىندىقتان «قۇلاقتى كەسىرتكە» دەپ تە اتالادى. قاۋىپ تونگەندە كەسىرتكەلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى قۇيرىعىن ۇزىپ، تاستاپ، قاشا جونەلەدى. بىراق كوپ كەشىكپەي جاڭادان قۇيرىق پايدا بولىپ بۇرىڭعى قالپىنا كەلەدى.

 

04

كەسىرتكە – جۇمىرباستى كەسىرتكەلەر وتريادىنا جاتقىزىلادى. دەنەسى قابىرشاقتانعان ونداي كەسىرتكەلەر جەر بەتىندەگى انتراكتيدان باسقا بارلىق كونتينەتتە مەكەندەيدى. بۇل جاندىكتىڭ 20 تۇقىمداسقا، 350 تۋىسقا بىرىگەتىن 4 مىڭنان استام تۇرى بار. ال، قازاقستاندا ونىڭ 6 تۇقىمداسى (جارماسقى، ەشكىەمەر، كەسەل، ۇرشىقساپ، جابىسقاق، كادىمگى كەسىرتكە) كەڭ تارالعان.

02

 

كەسىرتكەلەر – اۋىل شارۋاشىلىعىنا زيياندى شىبىن-شىركەي، جاندىكتەرمەن قورەكتەنىپ، ديھاندارعا زور پايداسىن تيگىزەدى. الايدا ولاردىڭ اراسىندا اسىرەسە مالعا اسا قاۋىپتى اۋرۋ تۇرلەرىن جۇقتىراتىندارى دا بار. جاندىكتىڭ بۇل تۇرلى جىل وتكەن سايىن ازايىپ بارا جاتۋىنا بايلانىستى حالىقارالىق تابيعاتتى قورعاۋ وداعى مەن قازاقستاننىڭ «قىزىل كىتابىنا» ەنگىزىلگەن.

07

فوتو: ەربولات شادراحوۆ، ەكپىن حاسەنجان

       

پىكىر جازۋ