.

قۇرال-سايماندار «ەۆوليۋتسيياسى»

وسى قۇرال-سايماندارىمەن، 1963 جىلعى امەريكالىق ەكسپەديتسيياسىنىڭ مۇشەلەرى ەۆەرەستتى باعىندىردى.

دەنيەل ستوۋن

1963 جىلى 19 امەريكالىقتان قۇرالعان توپ ەۆەرەست تاۋىنا شىعۋدى جوسپارلادى. وعان دەيىن ساناۋلى ادام عانا جەردىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسىنە تابان تىرەگەن ەدى. بريتانييالىق الپينيست ەدمۋند حيللاري مەن تەنزينگ نورگەي شىڭدى تۇڭعىش رەت 1953 جىلى باعىندىردى.

قاتتى جەل، قالىڭ تۇمان جانە شاتىرداعى ورت كەدەرگى كەلتىرگەن امەريكالىقتاردىڭ شىڭعا جەتە الماۋى دا مۇمكىن ەدى. الايدا ولار 32 شەرپ، 909 زەمبىل جانە 24 مەتر توننا كەرەك-جاراق پەن قۇرال-سايمان (كەيبىرى جوعارىدا كورسەتىلگەن) الىپ، ازىرلەنىپ كەلگەن. توپتاعى 19 امەريكالىقتىڭ بەسەۋى شىڭ بيىگىن باعىندىردى.

بۇگىندە تاۋ ەكسپەديتسيياسىنىڭ ەكونوميكالىق شىعىنى سالىستىرمالى تۇردە از: ارقاندار جىڭىشكە، شاتىر كىشكەنتاي ەتىپ بۋىلادى جانە سايمانداردىڭ بارلىعى مۇمكىندىگىنشە جەڭىل. كومىرتەگى تالشىعىنان جاسالعان جىلتىر مۇزبالتالار ۋاقىت پەن تالپىنىستى ۇنەمدەيدى. جىلى ۇلتاراقتى ەتىكتەر ۇسىككە شالدىعۋ قاۋپىن ازايتادى. جەڭىل پەشتەر (جانە قۋاتتى جاعارماي) وتە سۋىق اۋا رايىندا دا سەنىمدى ىسكە قوسىلا بەرەدى. قۇرال-جابدىقتىڭ جەتىلۋىمەن تابىسقا جەتۋدىڭ مۇمكىندىگى دە ارتتى.

ايتسە دە، ەرتەڭگى ساياحات جابدىعى قانداي بولۋى مۇمكىن؟ «National Geographic» ەليتالى ەكى الپينيست – كونراد انكەر مەن مارك سيننوتتان 50 جىلدان كەيىنگى جانە تاياۋ كەلەشەكتەگى يننوۆاتسييالار تۋرالى بولجامدارىن سۇرادى.

ولاردىڭ بولجامى (وڭ جاقتا) تۇگەلدەي دۇرىس دەۋگە كەلمەيدى; ايتالىق، يادرولىق نەمەسە ەلەكتر پەشى. الايدا ەكەۋى دە قازىرگىدەن دا جەڭىل ارى بەرىك ماتەريالداردان جاسالادى دەپ ويلايدى. انكەر شىتىرمان ساياحات سايماندارىنان عارىشكەر جابدىقتارىنا جايمەن ۇقساپ كەلە جاتقان بەلگىلەر كورەدى. «ەۆەرەستىڭ باسىنداعى جاعداي مارستان سونشالىق وزگەشە ەمەس»، – دەيدى ول.

ايتسە دە، ۋلتراتيىمدى سايماندار ساياحاتتى وتە وڭاي ەتكەننەن ونىڭ مانى قالا ما؟ مارستىڭ عارىش كوستيۋمى مەن اياقكيىمى سەكىلدى جابدىق كەز كەلگەن لاندشافتى باسىپ وتۋدى وڭايلاتىپ، ەۆەرەستكە شىعۋدى اسقان ەرلىكتەن تاۋ سەرۋەنىنە اينالدىرا الا ما؟ «ەگەر بۇدان ارى كەتە بەرسە، سىناقتان تۇك قالمايدى، – دەيدى سيننوتت، – جانە مۇنىڭ نە قىزىعى بار؟»


بولاشاق سايماندار

ارقان. ەگەر ارقان تىم جىڭىشكە بولسا، اياق-قولدى كەسىپ كەتۋى مۇمكىن. شەشىمى — ونى جەڭىل ارى بەرىك ەتىپ جاساۋ كەرەك.

اياقكيىم. بولاشاق اياقكيىمدەر ورمەلەۋ مەن سىرعاناۋ ەتىكتەرىن بىرىكتىرىپ، «جۇقا» ارى «توزىمدى» ەتىپ تىگىلەدى.

سۋ. ىلعالدى اۋادان نە قاردان سۋ الۋ تەحنولوگييالارى الدەن بار. سوندىقتان تورسىقتار شىدامدى ارى ايازعا قاتپايتىنداي بولۋى مۇمكىن.

پەش. پەشتەر ەلەكترلى نە يادرولىق بولۋى ىقتيمال.

ناۆيگاتسييا. بىر مەزگىلدە كومپاس، تەلەفون جانە دەنساۋلىقتى باقىلاعىش قىزمەتىن اتقاراتىن قۇرىلعى الدەن بار. ول ادام بويىنا ىڭعايلى ەتىپ ورناتىلۋى مۇمكىن.

       

پىكىر جازۋ