.

قىزىل عالامشاردا ومىر بار ما؟

مارس

عارىشتاعى جارىس

بىر جىل ۋاقىت حالىقارالىق عارىش ستانساسىندا بولعان ميحايل كورنيەنكو «جۇلدىزدى قالاشىقتاعى» ويىنشىق مارساياقتى ەرمەك ەتىپ وتىر. مارس بەتىنە قونعاندا ونىڭ قالاي قىزمەت ەتەتىنى الى بەلگىسىز. ەڭ قيىنى – ادام سۇيەگى مۇجىلىپ، ميىنا زاقىم كەلەدى.

بىر جىل ۋاقىت حالىقارالىق عارىش ستانساسىندا بولعان ميحايل كورنيەنكو «جۇلدىزدى قالاشىقتاعى» ويىنشىق مارساياقتى ەرمەك ەتىپ وتىر. مارس بەتىنە قونعاندا ونىڭ قالاي قىزمەت ەتەتىنى الى بەلگىسىز. ەڭ قيىنى – ادام سۇيەگى مۇجىلىپ، ميىنا زاقىم كەلەدى.

فوتو: فيلليپ تولەدانو، ۆيكينگ جوباسى، USGS/NASA

مارس-4

ۇشپاس بۇرىن قونۋدى ويلا­ 

مارس-3

«Spaceح» اۋە-عارىش كومپانيياسى «كۇندەردىڭ كۇنىندە ادامنىڭ مارسقا قونۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن زىمىران جاساپ جاتىرمىز» دەيدى. «Falcon 9» زىمىرانى (سول جاقتا) فلوريداداعى كاناۆەرال مۇيىسىنەن عارىش ستانساسىنا قاجەتتى جابدىقتاردى جەتكىزۋ ۇشىن كوككە كوتەرىلدى. ەكىنشى فازادا ول مۇحيتقا قۇلاۋدىڭ ورنىنا قوزعالتقىشىن ەكى ەسە كۇشەيتىپ، جاقىن جەردەگى الاڭقايعا (وڭ جاقتا) باياۋ قوندى. قاشىقتان تۇسىرىلگەن ەكسپوزيتسييا بۇكىل جولدى تولىق قامتىعان. تۇزۋ اق جولاق زىمىران تاسىعىشتىڭ قايتقان جولىن كورسەتىپ تۇر.

فوتولار: SPACEX (سول جاقتا شەتكى)، مايكل سيلي (ورتادا)، SPACEX

مارس-5

مارس ۇشىن ارنايى كيىنگەن سولتۇستىك داكوتا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عارىش ينجەنەرى پابلو دە لەون NASA-نىڭ «كەننەدي» عارىش ورتالىعىنداعى «رەگوليت بۋنكەردە» سكافاندردىڭ كوشىرمەسىن سىناقتان وتكىزىپ جاتىر. كامەرانىڭ ىشىندەگى بورپىلداق توپىراق پەن جەلدەتكىش مارستا عارىشكەرلەردى قينايتىن شاڭدى داۋىلدىڭ يميتاتسيياسىن جاساپ تۇر.

فوتو: فيلليپ تولەدانو

بەز-يمەني-2

سولتۇستىك-شىعىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ينجەنەرلەرى تاسكين پادير (وڭ جاقتا) مەن ۆەلين ديميتروۆ سىناقتان وتكىزىپ جاتقان ۆالكيري روبوتتارىنىڭ بىرى مارسقا العاش بولىپ ىز سالۋى مۇمكىن. ادامدار بارعانشا روبوتتار وندا بازا جاسايدى. كەيىن ولار كۇن باتارەيالارىنىڭ شاڭىن تازالاۋ سيياقتى جۇمىستارمەن اينالىسا الادى.

فوتو: ماكس اگيلەرا-حەللۆەگ. سۋرەت نيۋ-ينگلاند روبوتتاردى جاساۋ جانە سىناقتان وتكىزۋ ورتالىعىندا تۇسىرىلگەن. ماسساچۋسەتس ۋنيۆەرسيتەتى، لاۋەلل.

وڭتۇستىك كاروليناداعى اعاشتىڭ ارعى جاعىنان جەرگە قايتىپ كەلە جاتقان «Falcon 9» زىمىران تاسىعىشى كورىنەدى. «بۇل شىنىمەن مەنىڭ مارستا قالا تۇرعىزۋعا بولادى دەگەن سەنىمىمدى بىرشاما نىعايتا تۇستى»، — دەدى «SpaceX-تىڭ» نەگىزىن قالاۋشى ەلون ماسك قايتا قوندىرۋ وپەراتسيياسىنان سوڭ. فوتو: زاك گرەتەر

وڭتۇستىك كاروليناداعى اعاشتىڭ ارعى جاعىنان جەرگە قايتىپ كەلە جاتقان «Falcon 9» زىمىران تاسىعىشى كورىنەدى. «بۇل شىنىمەن مەنىڭ مارستا قالا تۇرعىزۋعا بولادى دەگەن سەنىمىمدى بىرشاما نىعايتا تۇستى»، — دەدى «SpaceX-تىڭ» نەگىزىن قالاۋشى ەلون ماسك قايتا قوندىرۋ وپەراتسيياسىنان سوڭ.

فوتو: زاك گرەتەر

دجوەل ەيچباح

فوتوگراف فيلليپ تولەدانو، روبەرت كلارك، ماكس اگيلەرا-حەلۆەگ، مارك تيسسەن

ەلون ماسكتىڭ مارسقا بارعىسى كەلەدى

جاي بارىپ قويماي، سوندا قايتىس بولعىسى كەلەتىندىگى تۋرالى ارمانى ەلدى دۇر سىلكىندىردى. مارس بەتىنە سوعىلىپ قالۋدىڭ الدىن الاتىن تەحنولوگييا 2015 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ماڭىزدى سىناقتان وتكەن بولاتىن. ماسكتىڭ «SpaceX» كومپانيياسى جاساپ شىعارعان «Falcon 9» زىمىرانى 11 كوممۋنيكاتسييالىق سەرىكتى تىركەپ الىپ، فلوريداداعى كاناۆەرال مۇيىسىنەن كوككە كوتەرىلدى.

عارىش داۋىرى باستالعالى بەرى مىڭداعان زىمىران تاسىعىشتىڭ ارەكەتىن قايتالاعان بۇل قۇرىلعى دا زىمىراننان بولىنىپ شىقتى. ادەتتە ولار اتموسفەرادا ورتەنىپ، قالدىقتارى مۇحيتقا قۇلايتىن. بىراق مۇنىڭ وتىنى بىتپەپتى. ول قۇلديلاۋدىڭ ورنىنا توڭكەرىلىپ تۇسىپ، قوزعالتقىشىن قايتا قوسىپ، جاقىن جەردەگى قونۋ الاڭقايىنا باياۋلاپ بەت الدى. نەگىزىندە ول تارتىلىس زاڭىنا قارسى، كەرى قاراي ۇشتى. جەردەن قاراعاندا ۇشىرۋدىڭ بەينەتاسپاسىن ارتقا اينالدىرعانداي اسەر قالدىرادى.

ادامزاتتىڭ عارىشتا تابان تىرەيتىن تاعى بىر جەرى – مارس بولسا، وعان جەتۋ قانشالىقتى مۇمكىن؟

ۇشىرۋدى باسقارۋ ورتالىعىنداعى (كاناۆەرال مۇيىسى)، «SpaceX-تىڭ» ميسسييانى باسقارۋ ورتالىعىنداعى (حوۋتورن، كاليفورنييا) جاس ينجەنەرلەر ەكراندا جاقىنداپ كەلە جاتقان وتتى شاردى كورىپ، مەلشيدى دە قالدى. ۇشىرۋدى باقىلاۋ ورتالىعىندا وتىرعان ماسك بارىن وز كوزىمەن كورۋ ۇشىن سىرتقا اتىپ شىقتى. بىرنەشە سەكۋندتان سوڭ قۇلاق تۇندىرار گۇرىل ەستىلدى. بۇرىن-سوڭدى ەشكىم ەشقاشان وربيتالىق ساناتتاعى زىمىران تاسىعىشتاردى بۇلايشا قوندىرماعان. بىراق بۇل – زىمىران تاسىعىشتىڭ اتموسفەرانى جارىپ وتىپ قۇلديلاعانداعى گۇرىلى بولىپ شىقتى. زىمىران تاسىعىشتىڭ باياۋ، باپپەن ارى ساتتى قونعانى سيياقتى ونىڭ ۇنى دە ماسكتىڭ قۇلاعىنا جاعىمدى بولىپ جەتتى. ەكران الدىندا تۇرعان ينجەنەرلەر قۋانا ايقايلاپ جاتتى.

«SpaceX» قايتا قولدانۋعا بولاتىن زىمىران جاساۋدا ۇلكەن مەجەدەن وتتى. ماسك ۇشىرۋ شىعىندارىن 99 پايىزعا ازايتۋعا بولاتىنىن ەسەپتەپ شىعاردى، بۇل سەرىكتەر ۇشىرۋدا جانە حالىقارالىق عارىش ستانساسىنا جابدىقتار جەتكىزۋدە «SpaceX-قا» ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەدى. بىراق ماسكتىڭ ماقساتى ول ەمەس ەدى. سول تۇنگى تەلەكونفەرەنتسييادا ايتقانىنداي، زىمىران تاسىعىشتىڭ العاشقى رەت جەڭىل قونۋى «مارسقا قالا سالۋ جولىنداعى شەشۋشى قادام» بولدى.

ەلون ماسك «اپوللون» عارىشكەرلەرى ايعا قونعانى سيياقتى مارسقا جاي عانا قونعىسى كەلمەيدى. وز كەسىرىمىزدەن بولعان اقىرزامان بىزدى جەر بەتىنەن الاستاعانعا دەيىن ول سول جاقتان وركەنيەت قۇرعىسى كەلەدى. حوۋتورنداعى «SpaceX» قىزمەتكەرلەرى «Occupy Mars» («مارستى جاۋلايىق») دەگەن جەيدەلەردى كوپ كيىپ جۇرەدى. ماسكتىڭ قارابايىر جۇمىس ۇستەلىنىڭ دال جانىنداعى قابىرعادا مارستىڭ ەكى سۋرەتى ىلىنىپ تۇر: بىرىندە عالامشاردىڭ قازىرگى كۇيگەن قىزىل قالپى بەينەلەنسە، ەكىنشىسىندە ينجەنەرلەر «تۇرلەندىرگەن»، تەڭىزدەرى مەن وزەندەرى بار كوك مارستىڭ سۋرەتى سالىنعان. ماسك باياعى Mayflower كەمەلەرى سيياقتى جۇز كىسى تاسي الاتىن عالامشارارالىق فلوتيلييانىڭ كومەگىمەن مارستى «باسىپ الۋدى» ارماندايدى. تەك جاڭا قونىستانۋشىلار عارىش كەمەسىندەگى ورىن ۇشىن 500 مىڭ دوللار نە ودان دا كوپ اقشا تولەۋى كەرەك.

2002 جىلى قۇرىلعان «SpaceX» عارىشقا الى بىردە-بىر ادامىن ۇشىرعان جوق، تەك كەلەر جىلى NASA ۇشقىشىن «Falcon 9-بەن» عارىش ستانساسىنا جىبەرۋدى جوسپارلاپ وتىر. قازىر ولار «Falcon Heavy» دەپ اتالاتىن ۇلكەنىرەك زىمىران جاساۋدا، بىراق ونىڭ وزى مارسقا ادام اپارارلىقتاي ۇلكەن ەمەس.

ماسك قىركۇيەكتىڭ سوڭىندا مارسقا قاتىستى جوسپارلارىنىڭ جاي-جاپسارىمەن بولىستى (بۇدان بىرەر اپتا بۇرىن عانا «SpaceX-تىڭ» تاعى بىر زىمىرانى ۇشىرۋ الاڭىندا جارىلعان ەدى). بىراق ول «SpaceX-تىڭ» ادامداردى مارستا جانە وعان باراتىن ۇزاق جولدا امان-ساۋ ساقتاي الاتىن تەحنولوگييالاردى دامىتىپ، سىناقتان وتكىزگەنىن ايعاقتايتىن ەشتەڭە ايتپادى. سوعان قاراماستان، وتكەن ماۋسىمدا ماسك «SpaceX-تىڭ» 2024 جىلى مارسقا العاشقى عارىشكەرىن جىبەرەتىنىن جەتكىزدى. «ولار 2025 جىلى مارسقا ساتىمەن قونادى»، – دەپ ۇمىتتەنەدى ماسك.

«ولار اتاق-داڭققا بولەنەدى، – دەيدى ماسك. – بىراق تاريحي كەڭ اۋقىمدا قاراساق، ونداعان مىڭ، بالكىم جۇزدەگەن مىڭ ادامدى، سوڭىنان تىپتى ميلليونداعان توننا جۇكتى تاسىمالداي الۋىمىز كەرەك». ونىڭ ويىنشا، قايتا قولدانۋعا بولاتىن زىمىراندار سونىسىمەن قۇندى.

1969 جىلى اي بەتىنە ادام قوندىرعان، ال مارستى روبوتتاردىڭ كومەگىمەن ودان بۇرىن-اق زەرتتەي باستاعان NASA دا قىزىل عالامشارعا عارىشكەر ۇشىرامىز دەپ وتىر، بىراق ولار «تەك 2030 جىلدان كەيىن جانە تەك ونىڭ وربيتاسىنا عانا كىسى جىبەرە الامىز» دەيدى. ونىڭ بەتىنە ۇلكەن عارىش كەمەلەرىن قوندىرۋ سيياقتى قاۋىپتى ارى كۇردەلى جوبا – ودان كەيىنگى جىلداردىڭ، ياعني الىس بولاشاقتىڭ ەنشىسىندە. NASA مارستا قالا تۇرعىزۋ جايىندا مۇلدە ايتپايدى.

«ادامزاتتىڭ عارىشقا باراتىن تاعى بىر جەرى بولسا، ول – مارس» دەگەن بايلاممەن بارشا جۇرت كەلىسەدى. تەك «ونى ورىنداۋدىڭ قانشالىق مۇمكىندىگى بار؟» دەگەنگە كوزقاراستار اركەلكى. NASA-نىڭ عىلىمي جوبالارىنىڭ باسشىسى قىزمەتىنەن وتكەن كوكتەمدە زەينەتكە شىققان، Hubble عارىش تەلەسكوبىن ۇش رەت جوندەگەن اڭىزعا اينالعان عارىشكەر دجون گرانسفەلدتىڭ 1992 جىلى وزىنىڭ مارسقا بارا الاتىن ۇشقىشتار ساناتىنان ەكەنىن ايتقانى ەستە. بىر جاعىنان «مارستىق» دەپ اتالاتىن بەستسەلەر كىتاپ پەن بلوكباستەر فيلمنىڭ ارقاسىندا NASA-نىڭ 14 ورىن بولىنگەن وقۋ گرانتىنا 18 300 وتىنىش تۇسكەن. گرانسفيلد ادامنىڭ مارسقا ۇشقانىن الى دە قالايدى، بىراق ول NASA باسشىسى، عارىشكەر چارلز بولدەنعا بىرنەشە جىل بۇرىن بەرگەن كەڭەسىن وزگەرتكەن جوق. جاڭا قىزمەتكەرلەر الىپ جاتقان كەزدە ول: «بۇل بالالارعا «سەندەر مارسقا باراسىڭدار» دەپ ايتپا، سەبەبى بۇلاردىڭ ەش ۇمىتى جوق. بۇلار ول كەزدە 60-70 جاستا بولادى»، – دەگەن ەدى.

NASA مارسقا باراتىن وز زىمىرانىن جاساۋمەن قوسا، جولاۋشىلاردىڭ بابى جونىنەن وتە كوپ شارۋا تىندىردى. ماسەلەن، عارىش ستانساسىندا 340 كۇن بولعان استروناۆت سكوتت كەللي مەن رەسەيلىك عارىشكەر ميحايل كورنيەنكو بيىل ناۋرىزدا جەرگە ورالدى. «بىر جىلدىق ميسسيياسى» كەزىندە ولار عارىشتا ۇزاق بولۋدىڭ ادام اعزاسى مەن اقىل-ەسىنە اسەرىن باقىلاپ، وزدەرى سىناقتان وتىپ كەلدى (ال مارسقا بارىپ، قايتۋ شامامەن ۇش جىل ۋاقىت الادى). اتموسفەراعا قايتا ەنە باستاعاندا ولار مىنگەن «سويۋز» كاپسۋلاسى كەسەك تاستى جولعا تۇسكەن كولىكتەي سەلكىلدەپ، ىستىقتان قورعايتىن قالقاننان شىققان جۇدىرىقتاي وتتار يلليۋميناتوردىڭ جانىنان زۋىلداپ ۇشىپ جاتىپتى. ەكەۋى مۇلدە تىنىس الا الماي قالعان: بىر جىل سالماقسىزدىقتا بولىپ كەلگەن ولاردىڭ وكپەسى مەن كەۋدە بۇلشىقەتتەرى وتە السىز بولعان. قازاق جەرىنە قونعاننان كەيىن ولار جۇرە الماي قالدى. قۇلاپ، سۇيەكتەرىن سىندىرىپ الماۋى ۇشىن جەردەگى ەكيپاج ولاردى كاپسۋلادان كوتەرىپ شىعاردى. مامىر ايىندا كەللي اياقتارىنىڭ الى اۋىراتىنىن ايتقان.

 

مارس-7

گولليۆۋد كينولارىندا سالماقسىزدىق قىزىق قۇبىلىس بولىپ سۋرەتتەلەدى. عارىش ستانساسىنداعى كەللي جانە كورنيەنكومەن بولعان سۇحباتتار ونى باسقا قىرىنان سۋرەتتەيدى. دەنەدەگى سۇيىقتىق سىرتقا شىقپايتىندىقتان، ولاردىڭ بەتتەرى ىسىپ كەتكەن. العا سوزىلىپ، قورقىنىشتى «زومبي قالپىنا» تۇسىپ قالماس ۇشىن ولار ۇنەمى قولدارىن كەۋدە تۇسىنا قيىستىرىپ ۇستاپ جۇرەدى. عارىشكەرلەر وزدەرىن سورعىش دارەتحاناعا بايلاپ تاستايدى، ال كورنيەنكونىڭ ايتۋىنشا، دۋش بولماعاندىقتان، ولار بىر جىل بويى دەنەلەرىن سۋلى قاعازبەن سۇرتىپ جۇرگەن. جەرگە دەيىنگى قاشىقتىق 400 ەمەس، ميلليونداعان شاقىرىم، قايتا بۇرىلۋعا، سىرتتان كومەك الۋعا مۇمكىندىك بولمايتىن اسا قاۋىپتى جولدا ادام اعزاسى نەندەي كۇيدە بولاتىنىن ەشكىم بىلمەيدى. NASA-نىڭ حيۋستونداعى دجونسون عارىش ورتالىعىنىڭ ادامدى زەرتتەۋ بولىمىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى دجەنيفەر فوگارتي: «ولار وندا اۋرۋ بولىپ جەتەدى»، – دەيدى.

تارتىلىس كۇشى جوق جەردە سۇيەك تە مۇجىلە بەرەدى: ادام ايىنا سۇيەك سالماعىنىڭ بىر پايىزىن جوعالتادى دەگەن سوز بار. بەلسەندى جاتتىعۋدىڭ كومەگى بار، بىراق عارىش ستانساسىندا قولدانىلاتىن ۇلكەن سپورتتىق قۇرالدار مارس ميسسيياسىنا پايدالاناتىنداي ەمەس، تىم اۋىر. ميىنا كوپ سۋ جينالاتىندىقتان جانە كوز الماسىنا تۇسەتىن قىسىمنان كەي عارىشكەرلەردىڭ كوزدەرى قاتتى اۋىرعان. عارىشكەرلەر مارسقا بارعاندا جانارى بۇلدىراپ، سۇيەكتەرى الجۋاز بولسا جانە تۇسە سالا اياقتارىن سىندىرىپ السا – ەڭ اۋىر ازاپ سول بولماق. تەورييا تۇرعىسىنان قاراساق، عارىش كەمەسىن تەزىرەك اينالدىرسا جانە تارتىلىس كۇشىن ورتادان تەبۋ كۇشىمەن الماستىرسا جاعداي جاقسارۋى مۇمكىن. بىراق NASA عالىمدارى ونسىز دا اۋىر ميسسييانى ودان ارى كۇردەلەندىرگىسى كەلمەيدى.

تاعى بىر قاۋىپ – رادياتسييا. عارىش ستانساسىنداعى استروناۆتاردى جەردىڭ ماگنيتتىك ورىسى قورعايدى. ال مارسقا باراتىن جولدا ولارعا كۇننىڭ جارقىلى مەن عالامنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جارىق جىلدامدىعىمەن تارالاتىن عارىش ساۋلەلەرى زييانىن تيگىزەدى. اسىرەسە، سوڭعىسى اعزانىڭ دنق-سىن جانە مي جاسۋشالارىن بۇلدىرۋى مۇمكىن. دەمەك، مارسقا جەتكەن عارىشكەر ازداپ ميسىزداۋ، جانارى سولعىنداۋ ارى سۇيەكتەرى السىزدەۋ بولىپ تۇسەدى. قورشاعان ورتانىڭ مودۋلىن جاساپ، سۋدىڭ قالىڭ قاباتىمەن، تىپتى توپىراقتا وسكەن وسىمدىكتەرمەن قاپتاسا، بۇلار جارتىلاي دا بولسا رادياتسييادان قورعار قالقان رولىن اتقارار ەدى. بىراق ازىرگە بۇل ماسەلەنى شەشەتىندەي ەش بەلگى جوق.

تىپتى عارىشكەرلەردى اۋىز سۋمەن جانە تازا اۋامەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ وزى – ۇلكەن ماسەلە. بىردە مەن دجونسون عارىش ورتالىعىنان عارىش ستانساسىنىڭ وپەراتسييالاردى ينتەگراتسييالاۋ مەنەدجەرى كەنني توددتى جولىقتىردىم. ول شارشاڭقى كورىندى. تاڭ اتىپ كەتكەن ۋاقىت، ال ول بولسا ەلەۋسىزدەۋ بولعانمەن ماڭىزدى جۇك ۇشىرىلىمىن باقىلاپ تۇنى بويى وتىرىپتى. بىز باسقا نارسەلەردى سوز ەتىپ وتىرعاندا ونىڭ ۇستەلىندە تۇرعان دىبىس كۇشەيتكىشتەن ستانسا مەن ميسسييانى باسقارۋ ورالىعىنىڭ اراسىنداعى اڭگىمە ساڭقىلداپ ەستىلىپ تۇردى.

عارىش ستانساسىنداعى سۋدىڭ بىر بولىگى نەسەپ پەن تەردى قايتا تازالاپ، وڭدەۋ جولىمەن الىنادى. بىراق عارىشكەرلەردىڭ سۇيەكتەرى مۇجىلىپ جاتقاندىقتان، سۇزگىلەر كالتسييمەن بىتەلىپ قالۋى مۇمكىن، ال سۋعا كەيدە ميكروب تۇسىپ كەتەدى. «نەسەپپەن جۇمىس ىستەۋ اسقان كىرپييازدىقتى تالاپ ەتەدى»، – دەدى تودد. اۋاداعى كومىرقىشقىل گازىن جويىپ وتىراتىن قۇرىلعى دا عارىش ستانساسىنداعى باسقا اپپاراتتار سيياقتى جيى ىستەن شىعادى. جەردىڭ سىرتقى وربيتاسىنا جاقىن جەردە بۇل – ونشا ۇلكەن ماسەلە ەمەس، NASA قوسالقى بولشەكتەر جىبەرە الادى. ال مارسقا باراتىن عارىش كەمەسى تەك وزى اپارا الاتىن زاتتاردى عانا الادى. «تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتەتىن قۇرالداردىڭ بارلىعى قازىرگىدەن الدەقايدا سەنىمدى، مۇلدە بۇزىلمايتىن بولۋى كەرەك»، – دەيدى تودد.

سۋعا تولى ىدىستار استروناۆتاردى تەك رادياتسييادان قورعاپ قويماي، ولاردىڭ وسىمدىك وسىرۋىنە، قۇنارلى تاعام جەۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى. NASA قارجىلاندىراتىن Orbitec ۇيىمىنىڭ قىزمەتكەرى بوب مورروۋ دال سونداي جاعدايدا وسىرىلگەن سالات جاپىراعىن كورسەتىپ تۇر.

سۋعا تولى ىدىستار استروناۆتاردى تەك رادياتسييادان قورعاپ قويماي، ولاردىڭ وسىمدىك وسىرۋىنە، قۇنارلى تاعام جەۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى. NASA قارجىلاندىراتىن Orbitec ۇيىمىنىڭ قىزمەتكەرى بوب مورروۋ دال سونداي جاعدايدا وسىرىلگەن سالات جاپىراعىن كورسەتىپ تۇر.

فوتولار: روبەرت كلارك (سول جاقتا); چارلز ليمولي، كاليفورنييا ۋنيۆەرسيتەتى (يرۆين) رادياتسييالىق ونكولوگييا دەپارتامەنتى (تىشقان ميى); فيلليپ تولەدانو

بۇل سوزىنە قاراپ ونى مارسقا ادام جىبەرگىسى كەلمەيدى دەپ ويلاپ قالماڭىز. ول ەرتەڭ ازاندا-اق ۇشىپ شىعۋدى قالايتىن قييالشىلداردى جازعىرمايدى. «بىردەڭەدەن باستاۋ كەرەك. ارمانداۋدان باستاۋ قاجەت. بىر كۇنى سونىڭ كەيبىرەۋى ورىندالۋى مۇمكىن»، – دەيدى تودد. دەمەك، الى كوپ جايتتىڭ باسىن اشۋ كەرەك.

بۇعان ادام پسيحولوگيياسى سيياقتى كۇردەلى ماسەلەلەر دە جاتادى. «روبوت ميسسييالارىمەن كوپ نارسە تىندىردىق، اپپاراتتىق تۇرعىدان بارلىعى شەشىلگەن تارىزدى»، – دەيدى فوگارتي. ەندى بىز وسى توپقا وزىن بىلەتىن ارى سەزىنەتىن جەكە تۇلعالاردى قوسقالى تۇرمىز. ولاردىڭ قانشالىق تاۋەكەلگە بارىپ تۇرعانىن تۇسىندىك پە، ارى قاجەتتىنىڭ بارىمەن قامتاماسىز ەتە الدىق پا؟»

NASA جەردە مارسقا بالاما ميسسييالار اشۋ ارقىلى بۇل ماسەلەمەن اينالىسىپ جاتىر. دجونسون عارىش ورتالىعىندا سوندايلاردىڭ بىرىندە بولدىم. تەرەزەسى جوق، ۇڭگىر تارىزدى قويمادا سىرتى دىبىس وتكىزبەيتىن ماتەريالمەن قاپتالعان، «كىرۋگە بولمايدى» دەگەن جازۋى بار، ۇش قاباتتى عيمارات تۇر ەكەن. الىس ارى قاۋىپتى جولعا ادەيىلەپ دايىنداعان عارىش ستانساسىنا ۇقسايدى. ىشىندە سىرتقى الەمنەن تۇتاستاي وقشاۋلاعان تورت ەرىكتى بىر اي بويى قامالىپ جاتىر. ار كۇنى ۇشىن ولارعا 160 دوللار تولەنەدى. بىرەر ادىم جەردە تۇرعان «ۇشۋلاردى باقىلاۋ ورتالىعىنىڭ» عالىمدارى ىشكە ورناتىلعان 13 كامەرانىڭ كومەگىمەن ولاردىڭ جەكە جانە توپ بولىپ جاساعان ار قادامىن باقىلاپ وتىر.

حالىقارالىق عارىش ستانساسىندا التى اي بولىپ كەلگەن عارىشكەر سەرگەي ۆولكوۆ «جۇلدىزدى قالاشىقتا» تۇرلى فيزيكالىق سىناقتان وتىپ جاتىر. عارىشتا ۇزاق ۋاقىت بولۋ اعزاعا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. ال مارسقا جەتۋ ۇشىن عانا جەتى اي ۋاقىت كەرەك.

حالىقارالىق عارىش ستانساسىندا التى اي بولىپ كەلگەن عارىشكەر سەرگەي ۆولكوۆ «جۇلدىزدى قالاشىقتا» تۇرلى فيزيكالىق سىناقتان وتىپ جاتىر. عارىشتا ۇزاق ۋاقىت بولۋ اعزاعا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. ال مارسقا جەتۋ ۇشىن عانا جەتى اي ۋاقىت كەرەك.

جەردىڭ ماگنيتتىك قورعانىش قاباتىنان شىعىپ كەتكەن استروناۆتار عارىش ساۋلەسىنەن زارداپ شەگۋى مۇمكىن. عالىمدار دەنى ساۋ (سول) جانە راديياتسيياعا ۇشىراعان تىشقان ميىن (وڭ) سالىستىرىپ، مىناداي قورىتىندىعا كەلدى: ەكىنشى تىشقان ميىنىڭ ماڭداي بولىگىندە جۇيكە جاسۋشاسىنىڭ تارماقتارى (جاسىل) مەن بايلانىستارى (قىزىل) از بولىپ شىقتى. مۇنداي راديياتسيياعا تاپ بولعاندار سىلبىر قيمىلداپ، جادى ناشارلايدى. «بۇل – مارستى زەرتتەۋشىلەر ۇشىن جاعىمسىز جاڭالىق»، – دەدى كاليفورنييا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (يرۆين) زەرتتەۋشىسى چارلز ليمولي.

جەردىڭ ماگنيتتىك قورعانىش قاباتىنان شىعىپ كەتكەن استروناۆتار عارىش ساۋلەسىنەن زارداپ شەگۋى مۇمكىن. عالىمدار دەنى ساۋ (سول) جانە راديياتسيياعا ۇشىراعان تىشقان ميىن (وڭ) سالىستىرىپ، مىناداي قورىتىندىعا كەلدى: ەكىنشى تىشقان ميىنىڭ ماڭداي بولىگىندە جۇيكە جاسۋشاسىنىڭ تارماقتارى (جاسىل) مەن بايلانىستارى (قىزىل) از بولىپ شىقتى. مۇنداي راديياتسيياعا تاپ بولعاندار سىلبىر قيمىلداپ، جادى ناشارلايدى. «بۇل – مارستى زەرتتەۋشىلەر ۇشىن جاعىمسىز جاڭالىق»، – دەدى كاليفورنييا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (يرۆين) زەرتتەۋشىسى چارلز ليمولي.

بۇل ارەكەتتىڭ وز كەمشىلىكتەرى دە بار. «بىز، ارينە، تولىقتاي سالماقسىزدىق جاساي المايمىز»، – دەيدى جوبا مەنەدجەرى ليزا سپەنس. بۇل عارىشكەرلەر كادىمگى اجەتحانا مەن دۋشتى قولدانادى. بىراق سپەنس پەن ونىڭ ارىپتەستەرى قۇرىلعىنى شىنايى ومىردەگىگە مەيلىنشە جاقىنداتۋعا تىرىسقان. تاپ-تار اۋا شليۋزىندە قىسىلعان ەكى ەرىكتىنىڭ ۆيرتۋالدى كوزاينەكتەرىن تاعىپ، عارىشتاعىداي قادام باسقانىنا قاراعان بىز ولار ەستىمەسە دە سىبىرلاپ سويلەسە باستادىق. ناعىز الاي-دۇلەي باستالىپ، جەر جاڭعىرتىپ كۇن كۇركىرەدى.

«مارسقا ۇشۋ ميسسيياسىنا ۇزاق ساپار كەزىندە وقشاۋلانۋعا، زەرىگۋگە شىداس بەرەتىن، شامادان تىس قيمىل-قوزعالىسقا توزىمدى ادامدار كەرەك بولادى»، – دەيدى ساراپشىلار. پسيحيكاسى ورنىقتى، الەۋمەتتىك داعدىسى قالىپتاسقان جان بولعانى جون. بۇل ەرەكشەلىكتەر «SpaceX-تىڭ» 500 مىڭ دوللار تولەۋ دەگەن كريتەريىمەن سايكەس كەلۋى دە، كەلمەۋى دە مۇمكىن. «بىز سابىرلى ادامداردى تاڭداۋعا تىرىسامىز. سوندا دا كيكىلجىڭدەر بولىپ تۇرادى»، – دەدى مانواداعى گاۆاي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىسى كيم بينستەد. ول NASA قارجىلاندىراتىن وسى تارىزدى باسقا بالاما ميسسييالارعا باسشىلىق جاسايدى. سوندايلاردىڭ بىرىندە التى ەرىكتى جانارتاۋدىڭ بوكتەرىندە بىر جىل بويى مارستاعى ومىر جاعدايىندا تىرشىلىك ەتەدى. ولار سىرتقا تەك سكافاندر كيىپ شىعا الادى.

الايدا جەر بەتىندە وتكىزىلەتىن ەكسپەريمەنتتەردىڭ ەشقايسىسى ميلليونداعان شاقىرىم قاشىقتىقتاعى شاعىن عارىش كەمەسىنە قامالعانداعىداي اسەر بەرمەيدى. NASA-نىڭ عارىشقا ادام ۇشىرۋ بويىنشا باس مامانى ۋيليام گەرستەنمايەر عارىش ستانساسىنداعى استروناۆتار تۋرالى تاعى بىر جايتتى ايتتى. «ولار تۋيتتەردە تۋعان جەرلەرىنىڭ سۋرەتتەرىن جيى بەرەدى. كولەدجدەگى فۋتبول الاڭقايلارىنىڭ سۋرەتتەرىن تۇسىرەدى. ولاردىڭ بويىندا جەرمەن وتە تىعىز بايلانىس بار»، – دەدى ول.

مۇنى كورنيەنكو دا سەزىنگەن. «تۇسىنسەڭىز، بۇل تىپتى ساعىنىشقا دا كەلمەيدى. بۇل – وزىڭ تۇراتىن پاتەردى، ۇيىڭدى، وتباسىڭدى ساعىناتىنداي باسقا بىر قالاعا جۇمىس ساپارى ەمەس. مۇندا جەردى تۇتاسىمەن ساعىناسىڭ. بۇل – مۇلدە وزگەشە سەزىم. ناعىز جاسىل جەلەكتىڭ، ورماننىڭ، جاز بەن قىستىڭ، قاردىڭ جوقتىعى قينايدى»، – دەدى ول.

«SpaceX» زىمىران تاسىعىشىن زور ماقتانىشپەن قوندىرعاننان التى اي وتكەن سوڭ، ماۋسىم ايىندا NASA يۋتانىڭ سولتۇستىگىندەگى قىراتتا وز زىمىرانىن سىناقتان وتكىزدى. قاتتى وتىنمەن ۇشاتىن بۇل زىمىران تاسىعىش قىسقاشا عانا «زىمىران» دەپ اتالاتىن، كۇندەردىڭ بىر كۇنىندە ادامدى الىس عارىشقا شىعارا الاتىن عارىشقا ۇشىرۋ جۇيەسىنىڭ قۇرامداس بىر بولىگى بولماق. مىڭداعان جۇرت ەكى شاقىرىمداي قاشىقتىقتان شول دالانىڭ اشىق اسپانىنا تەلمىرە قاراپ تۇرعاندا جۇرگىزۋشى كەرى قاراي ساناۋىن باستادى. «نول» دەگەن كەزدە جەرگە مىقتاپ بەكىتىلىپ، قىرىنان جاتقان زىمىران تاسىعىش ىشقىنا وتالدى. جۇرگىزۋشى مۇنىڭ NASA-نىڭ «مارسقا ساياحات» جوباسىنىڭ بىر بولىگى ەكەنىن ەسكەرتتى. جالىن ەكى مينۋتتاي جارقىلداپ تۇردى دا، ارتىنشا الىپ كوك تۇتىن اۋەگە كوتەرىلدى، حالىق قۋانا قوشامەت كورسەتتى.

NASA-نىڭ اس مازىرى كوپ وزگەردى. بانان پۋددينگى (1)، ۆانيلدەن جاسالعان تاڭعى اس (2) ، سپاگەتتي (3) مەن كرەۆەتكا كوكتەيلى (4) بىرىن-بىرى الماستىرىپ وتىردى. ال تاماقسۇيگىشتەر مارس ساپارىنا اتتانباس بۇرىن مىقتاپ ويلانىپ العانى جون.

NASA-نىڭ اس مازىرى كوپ وزگەردى. بانان پۋددينگى (1)، ۆانيلدەن جاسالعان تاڭعى اس (2) ، سپاگەتتي (3) مەن كرەۆەتكا كوكتەيلى (4) بىرىن-بىرى الماستىرىپ وتىردى. ال تاماقسۇيگىشتەر مارس ساپارىنا اتتانباس بۇرىن مىقتاپ ويلانىپ العانى جون.

– بۇگىن قانداي كەرەمەت كۇن بولدى! – دەدى گەرستانمايەر سوڭىنان وتكىزىلگەن باسپاسوز ماسليحاتى كەزىندە. زىمىران مۇلدە ۇشىرىلماسا دا، سىناق شىنىمەن وتە تاماشا وتتى.

«بىز بۇرىن-سوڭدى ەشكىم، ەشقاشان، ەش جەردە جەتپەگەن جەتىستىككە جەتىپ، امەريكالىق عارىشكەردى مارسقا ۇشىرۋعا تاقاۋ تۇرمىز»، – دەدى NASA اكىمشىسىنىڭ ورىنباسارى داۆا نيۋمان وتكەن ساۋىر ايىندا جازعان بلوگىندا. NASA-عا سىني كوزبەن قارايتىنداردىڭ پىكىرى باسقا. «Saturn V» اي زىمىرانىن قۇراستىرۋشى ۆەرنەر فون براۋننىڭ دا ولاي ويلاماسى انىق. 1969 جىلى ايعا العاش ادام قوندىرعاننان كەيىنگى ەيفورييا ەكپىنىمەن فون براۋن پرەزيدەنت ريچارد نيكسونعا 1982 جىلى مارسقا ادام جىبەرۋ جوسپارىن جايىپ سالادى. ال نيكسون NASA-عا ونىڭ ورنىنا عارىش شاتتلىن قۇراستىرۋدى تاپسىرادى.

سودان بەرى جەردىڭ تومەنگى وربيتاسىن بۇزىپ شىعۋ جونىندەگى ۇلى جوسپارلار كەلىپ-كەتىپ جاتتى. NASA-دا ونداعان جىلدار بويى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان گەرستەنمايەر ساياساتكەرلەردىڭ تالاي قۇبىلمالى ستراتەگييالارىنىڭ كۋاسى بولعان. الدىمەن ودان عارىشكەرلەردى ايعا قايتا ۇشىرۋدى سۇرادى، سودان سوڭ ايعا ەمەس، استەرويدقا ۇشىر دەدى، كەيىننەن استەرويدتى «ۇستاپ»، عارىشكەرلەر اي وربيتاسىنداعى استەرويدقا بارسىن دەگەن تاپسىرما بەرىلدى. NASA تۋرالى اقپاراتتاردا «عارىشتا جوعالىپ كەتتى» دەگەن سوز كليشەگە اينالدى. ال گەرست ادەتتەگى سابىرلى قالپىنان تايمايدى. ارىق ايتىپ، سەمىز شىققاندى ۇناتاتىن ۇستامدى ينجەنەر ماسكتىڭ قارسى نۇسقاسى سيياقتى. ول مارسقا باياۋ، بىراق ادىس-تاسىلمەن، تابانداپ جەتۋدى كوزدەيدى.

Orion ەكيپاج مودۋلى – NASA-نىڭ «مارسقا ساياحات» جوباسىنىڭ بىر بولىگى. شاعىن بولعاندىقتان، ول استروناۆتاردى ارعى بەتكە اپارا المايدى. ول عارىشتا ديزاينى الى جاسالماعان تابيعي ورتا مودۋلىمەن تۇيىسۋى كەرەك. تەحنيك لوكحيد مارتين ۇشىرۋ كەزىندەگى دىبىس بالاماسىن قايتالاۋ ۇشىن 1510 كۇشەيتكىش دايىنداپ جاتىر.

Orion ەكيپاج مودۋلى – NASA-نىڭ «مارسقا ساياحات» جوباسىنىڭ بىر بولىگى. شاعىن بولعاندىقتان، ول استروناۆتاردى ارعى بەتكە اپارا المايدى. ول عارىشتا ديزاينى الى جاسالماعان تابيعي ورتا مودۋلىمەن تۇيىسۋى كەرەك. تەحنيك لوكحيد مارتين ۇشىرۋ كەزىندەگى دىبىس بالاماسىن قايتالاۋ ۇشىن 1510 كۇشەيتكىش دايىنداپ جاتىر.

فوتو: مارك تيەسسەن، NGM قىزمەتكەرى. LOCKHEED MARTIN عارىش جۇيەلەرى كومپانيياسىندا تۇسىرىلگەن (ليتتلتون، كولورادو).

بىرەۋلەر مۇنى وگىزاياڭ دەپ سىنايدى. «NASAنىڭ ستراتەگيياسى بار دەسەك، «ستراتەگييا» سوزىن قورلاعان بولامىز»، – دەدى مارسقا قونىستانۋدى «بىزدىڭ بۋىننىڭ ۇلى مۇراتى» دەپ ەسەپتەيتىن «مارس قاۋىمداستىعىنىڭ» نەگىزىن قالاۋشى روبەرت زۋبرين. پرەزيدەنت دجوردج ۋ.بۋشتىڭ تۇسىندا NASA-نىڭ اكىمشىسى بولعان مايكل گريففيننىڭ ايتۋىنشا، ميسسييا قانشا اۋىر دەگەنمەن، «اپوللون» باعدارلاماسىنىڭ «مانحەتتەن» جوباسىنان قيىن ەمەس: «1961 جىلى پرەزيدەنت كەننەدي ايعا ۇشامىز دەپ ماقسات قويعانداعى مۇمكىندىگىمىزبەن سالىستىرعاندا تەحنولوگييالىق تۇرعىدا مارسقا جەتۋگە اناعۇرلىم جاقىن تۇرمىز. وتە جاقىنبىز».

الايدا مارس ساپارى ۇشىن اقشا تولەۋگە دال سولاي دايىن ەمەسپىز. الدىڭعى جوسپارلاردى قۇردىمعا كەتىرگەن دە – سول شىعىندار. «اپوللوننىڭ» ايعا قونۋىنا بۇگىنگى باعاممەن 140 ميلليارد دوللار جۇمسالعان. ساراپشىلاردىڭ بولجاۋىنشا، مارسقا ساياحاتتىڭ ناقتى قۇنى ەڭ كەم دەگەندە سول شامادا بولادى. پرەزيدەنت دجوردج بۋشتىڭ كەزىندە ۇسىنىلعان تولىق جوسپاردىڭ قۇنى – 450 ميلليارد دوللار. ال NASA-نىڭ ادامدى عارىشقا ۇشىرۋ باعدارلامالارىنىڭ جىلدىق جالپى بيۋدجەتى تەك 9 ميلليارد دوللار شاماسىندا. 2040 جىلعا دەيىن مارسقا جەتۋ ۇشىن بۇدان الدەقايدا كوپ قاراجات جانە كەننەدي سيياقتى تاباندى پرەزيدەنت كەرەك. كەڭەس وداعىمەن اراداعى اي ۇشىن باسەكە كەزىندە NASA فەدەرالدىق بيۋدجەتتىڭ 4 پايىزدايىن الىپ وتىرعان، ال قازىر تەك 0،5 پايىزىن قاناعات تۇتادى. ەگەر، ايتالىق قىتايمەن ارادا مارس ۇشىن باسەكە باستالسا، باسقاشا بولار ما ەدى، بىراق قىتاي ازىرگە مارسقا جەتۋگە اسىقپايتىن تارىزدى.

NASA-نىڭ ۆيردجينيياداعى «لەندجلي» زەرتتەۋ ورتالىعى. حاۋىزعا تۇسىرىلگەن «Orion» مودۋلىندە مانەكەندەرگە سىناق جۇرگىزىلۋدە. «اپوللون» مودۋلدەرى سيياقتى «Orion» دا مۇحيتقا قۇلاتىلادى. بىر كۇنى ول عارىشكەرلەردى ايدىڭ ماڭىنا اپارۋى مۇمكىن، بىراق بۇل 2021 جىلعا دەيىن جۇزەگە اسپايدى. فوتو: دەۆيد بوۋمان، NASA

NASA-نىڭ ۆيردجينيياداعى «لەندجلي» زەرتتەۋ ورتالىعى. حاۋىزعا تۇسىرىلگەن «Orion» مودۋلىندە مانەكەندەرگە سىناق جۇرگىزىلۋدە. «اپوللون» مودۋلدەرى سيياقتى «Orion» دا مۇحيتقا قۇلاتىلادى. بىر كۇنى ول عارىشكەرلەردى ايدىڭ ماڭىنا اپارۋى مۇمكىن، بىراق بۇل 2021 جىلعا دەيىن جۇزەگە اسپايدى.
فوتو: دەۆيد بوۋمان، NASA

مارسقا جەتۋ تەك تەحنولوگييا مەن قاراجاتقا بايلانىستى ەمەس. مۇندا تاۋەكەل دە سىنعا تۇسپەك.

بىزدىڭ مارسقا جەتۋ-جەتپەۋىمىز تەك تەحنولوگييا مەن قاراجاتقا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول بىزدىڭ قانشالىق تاۋەكەلگە باس تىگە الاتىنىمىزعا دا بايلانىستى. مارسقا تەز جەتۋدى جاقتايتىندار NASA-نى تاۋەكەلشىل ەمەس دەپ سىنايدى. «NASA عارىشكەرلەر امان قايتا ما، مارستان پانا تابا الا ما، دەپ تىم سەنىمسىزدىك تانىتپاعاندا، قىزىل عالامشارعا ادامدار اناعۇرلىم ەرتەرەك اتتانعان ولار ەدى» دەيدى ولار.

گەرستەنمايەردىڭ يۋتاداعى باسپاسوز ماسليحاتى كەزىندە 49 جاستاعى جەرگىلىكتى جۋرناليست ورنىنان تۇرىپ، «ادامنىڭ مارسقا جەتكەنىن كورە الامىن با؟» – دەپ سۇرادى.

«يا»، – دەدى گەرستەنمايەر. سوسىن بىراز ويلانىپ وتىردى دا: «ادام دەگەنىمىز دۇرىس ەمەس شىعار. ادامزات بالاسىنىڭ جەتكەنىن كورەسىز»، – دەپ قوستى.

گەرستەنمايەر نەگە 2040 جىلعا دەيىن ۋاقىت كەرەك ەكەنىن تۇسىندىردى. NASA شالعاي عارىشقا قايتىپ ورالىپ، ايدىڭ اينالاسىنداعى جاقىن نۇكتەلەرگە، ياعني، «سىناق ايماعىنا» ميسسييالار جىبەرۋى كەرەك. سونىڭ ارقاسىندا 2030 جىلعا قاراي مارستىڭ اينالاسىنداعى وربيتاعا عارىشكەر ۇشىرۋعا مۇمكىندىك بولادى. «ەكيپاجدى [مارستىڭ] بەتىنە تۇسىرۋدىڭ قيىندىقتارىن ويلاساق، بۇل بىز اتقاراتىن شارۋانى ودان سايىن كۇردەلەندىرە تۇسەدى. 2030 جىلدىڭ مەجەسىنەن اسىرىپ ايتىپ وتىرعانىم دا سودان»، – دەدى گەرستەنمايەر بۇرىنىراقتا.

مارس-12

وسى جەردە «SpaceX» كومەككە كەلە الادى. مارس – عارىش كەمەسىن قوندىرۋ جاعىنان ايمەن سالىستىرعاندا اناعۇرلىم قيىن عالامشار. ونىڭ تارتىلىس كۇشى قۋاتتىراق، ال اتموسفەراسى عارىش كەمەسىن باياۋلاتۋ، بىزدىڭ ۇعىمىمىزداعى تىرشىلىكتى ساقتاپ تۇرۋ جاعىنان تىم جۇقا، قىزدىرىپ جىبەرۋ جاعىنان تىم قالىڭ. مارسقا جىبەرىلگەن ادامى جوق زوندتاردىڭ كوبى قيراپ قالدى. NASA سالماعى بىر توننا بولاتىن Curiosity مارساياعىن (Mars Rover – اعىل.، مارساحود – ور.) قوندىردى، بىراق ادامداردى، ولاردىڭ كەرەك-جاراقتارىن الىپ جۇرەتىن كەمەنىڭ كولەمى ۇيدىڭ ۇلكەندىگىندەي، سالماعى 20 تونناداي بولۋى كەرەك. جاي پاراشيۋت جارامايدى، ول Rose Bowl سيياقتى ۇلكەن بولۋى كەرەك، ارى ول جىلدام اشىلمايدى.

قازىرگى ۋاقىتتاعى ەڭ ۇمىت كۇتتىرەرلىك شەشىم – «SpaceX» جاساپ جاتقان دىبىستان دا قاتتى رەتروپروپۋلسييا. «Falcon 9» زىمىران تاسىعىشى دىبىستان قاتتى جىلدامدىقپەن جەر اتموسفەراسىنىڭ ۇستىڭگى جۇقا قاباتىنا كىرگەندە دال مارستاعىداي احۋال بولادى. بىلتىرعى جەلتوقسانداعى كاناۆەرال مۇيىسىندەگى جەتىستىك پەن ودان كەيىنگى اشىق تەڭىزدەگى كەمەگە قوندىرۋدان سوڭ مارسقا ادام جىبەرۋدىڭ ىقتيمالدىعىن كوپ جۇرت ايتا باستادى، بىراق ونىڭ ساتتى بولاتىنىنا ەش كەپىلدىك جوق. «SpaceX» وز مالىمەتتەرىن NASA-عا بەردى.

SpaceX كەننەدي عارىش ورتالىعىنداعى 39A ۇشىرۋ ايلاعىن جالعا العان، بۇل جەردەن «اپوللون 11-دىڭ» عارىشكەرلەرى ايعا اتتانعان. ولار – ارىپتەستەر. قازىردىڭ وزىندە «SpaceX» «Falcon 9» ارقىلى Dragon كاپسۋلالارىمەن عارىش ستانساسىنا جابدىقتار جەتكىزۋدە. ساۋىردە ماسك SpaceX-تىڭ 2018 جىلدىڭ باسىندا مارسقا ىشىندە ادامى جوق Dragon كاپسۋلالارىن جىبەرەتىنىن ايتقان.

مارسقا ادام جىبەرۋ ۇشىن «SpaceX-قا» بۇدان دا كوپ كومەك قاجەت. قۇنى 500 مىڭ دوللار تۇراتىن بيلەتتەر شىعىنداردىڭ باسىم بولىگىن جابا المايدى، ولار NASA-نىڭ ادامداردىڭ تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى نوۋ-حاۋىن پايدالانادى. بارار بولسا، ولار مارسقا بىرگە اتتاناتىن تارىزدى. ولار قاشان بارۋى مۇمكىن؟ ولار وندا جەتكەن سوڭ نە ىستەيدى؟ مارستا انتاركتيداداعى سيياقتى شاعىن زەرتتەۋ ورتالىعىن اشىپ، زەرتتەۋ جۇرگىزىپ وتىرعان بىرنەشە عالىمدى كوزگە ەلەستەتۋ وڭاي دا، ونداعى قالاعا مىڭداعان ادامنىڭ تۇراقتى تۇردە تۇرۋ ۇشىن كوشىپ جاتقانىن ەلەستەتۋ قيىن.

NASA-نىڭ Curiosity مارساياعى 2012 جىلدان بەرى مارستىڭ بەتىندە تىرشىلىك بولعانىن دالەلدەۋمەن كەلەدى. بۇرىنعى باس زەرتتەۋشى دجون گروتتسينگەر ونى «ەڭ وزىق روبوت» دەپ اتاعان. ول قۋاتتاۋدى قاجەت ەتپەيدى، ارى جالعىزسىرامايدى. ول تىپتى سەلفي دە تۇسىرە الادى.

NASA-نىڭ Curiosity مارساياعى 2012 جىلدان بەرى مارستىڭ بەتىندە تىرشىلىك بولعانىن دالەلدەۋمەن كەلەدى. بۇرىنعى باس زەرتتەۋشى دجون گروتتسينگەر ونى «ەڭ وزىق روبوت» دەپ اتاعان. ول قۋاتتاۋدى قاجەت ەتپەيدى، ارى جالعىزسىرامايدى. ول تىپتى سەلفي دە تۇسىرە الادى.

«مارستا تۇرعىسى كەلەتىن جاندارعا بىر جازىن، ەڭ جاقسىسى، تىپتى بىر جىلىن وڭتۇستىك پوليۋستەگى ستانسادا وتكىزۋگە كەڭەس بەرەمىن»، – دەدى انتاركتيكادا جۇمىس ىستەگەن NASA عالىمى، مارس جونىندەگى ساراپشى كريس ماككين. «جەردى تالقانداپ مارستان پانا ىزدەۋ ەتيكالىق، تەحنيكالىق تۇرعىدان دا اقىلعا قونىمسىز، – دەيدى ول. – جەردى قۇردىمعا جىبەرۋ – دۇرىس تاڭداۋ ەمەس.

مارسقا بىر باعىتتا ساپار شەككىسى كەلەتىندەرگە ميحايل كورنيەنكو ۇزاق ۋاقىت عارىش ستانساسىندا تۇرۋعا كەڭەس بەرەدى. بيىل عارىشتان قايتىپ ورالعان سوڭ ول جەردەگى ەكيپاجدىڭ «سويۋز» كاپسۋلاسىنىڭ ەسىگىن اشقان ساتىن ەسكە الدى. «قۇلديلاۋدىڭ بار قيىندىعىنان سوڭ دالانىڭ اۋاسى كابيناعا كىرگەندە ونى قانشا جۇتساڭ دا تويمايسىڭ»، – دەدى ول.

«مۇنداي مۇمكىندىك ەشقاشان بولعان ەمەس»، – دەدى 1998 جىلى «مارس قاۋىمداستىعىنىڭ» نەگىزىن قالاعان كىسى. ولار مارسقا ادامدى ون جىلدىڭ ىشىندە جىبەرمەك بولعان. بۇل ۇيىمنىڭ يۋتادا وز زەرتتەۋ ستانساسى بار، وندا ەكيپاج مارستى ەسكە تۇسىرەتىن القاپتا سىناقتان وتەدى. فوتو: فيلليپ تولەدانو

«مۇنداي مۇمكىندىك ەشقاشان بولعان ەمەس»، – دەدى 1998 جىلى «مارس قاۋىمداستىعىنىڭ» نەگىزىن قالاعان كىسى. ولار مارسقا ادامدى ون جىلدىڭ ىشىندە جىبەرمەك بولعان. بۇل ۇيىمنىڭ يۋتادا وز زەرتتەۋ ستانساسى بار، وندا ەكيپاج مارستى ەسكە تۇسىرەتىن القاپتا سىناقتان وتەدى.

فوتو: فيلليپ تولەدانو

       

2 پىكىر جازىلعان

پىكىر جازۋ