.

مي تاۋەلدىلىگى

جاننا رەين جيىرما جىل بۇرىن جۇمىسىندا العان جاراقاتىن ەمدەۋ ۇشىن بەرىلگەن دارىنى ىشكەننەن كەيىن گەروينگە تاۋەلدى جانعا اينالدى. ناتيجەسىندە، ول سيەتل قالاسىنىڭ اۆتوماگيسترالى استىندا ۇيسىز-كۇيسىز كۇن كەشىپ جۇرۋگە دەيىن جەتتى.

قۇرىعىنا السا، قۇرتپاي تىنبايتىن قۇمارلىقتى قالاي جەڭۋگە بولادى؟ بۇل ىستە عىلىم كومەككە كەلە الا ما؟

اۆتور: فران سميت، فوتو: ماكس اگۋيلەرا-حەللۆەگ

اناسى ەسىرتكى تاۋەلدىلىگىن ەمدەۋدە ەلەكتروماگنيتتىك تولقىنداردى پايدالاناتىن دارىگەر تۋرالى ايتقاندا پاتريك پەروتتي مىرس ەتتى.

يتالييانىڭ گەنۋيا قالاسىنىڭ 38 جاستاعى تۇرعىنى پەروتتي كوكاين يىسكەۋدى 17 جاسىنان باستاعان. ونىڭ ەرىككەندەگى قىلىعى بىرتىندەپ كۇندەلىكتى ادەتتە اينالىپ، كەيىننەن مۇلدە «قۇرىققا تۇسىرگەن». ول بىر قىزدى سۇيىپ قالىپ، ودان ۇلدى بولادى، ۇزاماي مەيرامحانا اشادى. الايدا ونىڭ ەسىرتكىگە تاۋەلدىلىگى وتباسى مەن كاسىبىن ويران ەتتى.

ول ساۋىعۋ ورتالىعىندا ۇش اي ەمدەلىپ شىققان سوڭ 36 ساعاتتان كەيىن ەسكى ادەتىنە قايتا باستى. باسقا باعدارلامامەن ەمدەلۋگە تاعى سەگىز اي كەتتى. بىراق ۇيىنە ورالعان كۇنى ديلەرىنە كەزدەسىپ قالىپ، جاعداي تاعى قايتالاندى. «مەن كوكايندى دولدانا يىسكەي باستادىم، – دەيدى ول، – مەن ەسسىز، ماڭگىرگەن پارانويككە اينالدىم. بۇدان شىعۋدىڭ جولىن دا كورە المادىم».

اناسى دارىگەرگە كورىنۋ تۋرالى تاباندى تۇردە تالاپ ەتكەن كەزدە پەروتتي قىرسىققانىن قويىپ، كەلىسىمىن بەردى. ودان تالاپ ەتىلگەنى – تىس دارىگەرى بولمەسىندەگىدەي كرەسلوعا وتىرىپ، دارىگەر لۋيگي گالليمبەرتيگە باسىنىڭ سول جاعىندا الدەبىر اپپاراتتى ۇستاپ تۇرۋىنا رۇقسات ەتۋ عانا بولاتىن.

پسيحياتر ارى توكسيكولوگ گالليمبەرتيدىڭ تاۋەلدىلىكتى 30 جىلدان بەرى ەمدەپ كەلە جاتقان پادۋيا قالاسىندا وز ەمحاناسى بار. ونىڭ ترانسكرانيالدىق-ماگنيتتىك ستيمۋلياتسييا (تمس) دەپ اتالاتىن ادىستى پايدالانىپ كورۋ تۋرالى شەشىمى تاۋەلدىلىكتى زەرتتەۋ عىلىمىنداعى ىرى جەتىستىكتەر مەن داستۇرلى ەمدەۋگە كوڭىل تولماۋشىلىعىنان تۋىندادى. دارى-دارمەك ادامدارعا ىشىمدىك، شىلىم نەمەسە ەسىرتكى تاۋەلدىلىگىنەن قۇتىلۋعا كومەكتەسە الادى، بىراق ەسكى ادەتىنە باسۋ جاعدايى جيى كەزدەسەدى. كوكاين تارىزدەس ستيمۋلياتورلار تاۋەلدىلىگىنە قارسى تۇراتىن دارى جوق. «مۇنداي پاتسيەنتتەردى ەمدەۋ وتە قيىن»، – دەيدى ول.

ەم قابىلداۋداعى كوكاين تاۋەلدىلەرىنىڭ مي سۋرەتتەرىن تالداي وتىرىپ، كلينيكالىق نەيروعالىم، پەنسيلۆانييا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى اننا روۋز چايلدرەسس سانامىزداعى ەسىرتكى سيگنالدارى ميدىڭ ماراپاتتاۋ جۇيەسىن قوزدىرىپ، رەتسيديۆكە قالاي اسەر ەتەتىنىن زەرتتەيدى. ول پاتسيەنتتەرگە كوكاين سۋرەتتەرىن 33 ميلليسەكۋندقا كورسەتكەن كەزدە، ميدىڭ ماراپاتتاۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلعان.

بۇۇ-نىڭ ەسىرتكىگە جانە قىلمىسقا قارسى كۇرەس باسقارماسىنىڭ دەرەكتەرىنە ساي، دۇنيەدە جىل سايىن 200 مىڭنان استام ادام ەسىرتكىنى شامادان تىس قولدانۋدان جانە ۆيچ تارىزدەس ەسىرتكىمەن بايلانىستى اۋرۋلاردان قايتىس بولادى. ال تەمەكى مەن ىشىمدىكتەن كوز جۇماتىندار سانى ودان دا كوپ. ميللياردتان استام ادام شىلىم شەگەدى جانە تەمەكى ولىم-جىتىمنىڭ بەس باستى سەبەبىنىڭ بىرى: جۇرەك اۋرۋلارى، ينسۋلت، رەسپەراتورلىق ينفەكتسييالار، سوزىلمالى وبسترۋكتيۆتى وكپە اۋرۋى جانە وكپەنىڭ قاتەرلى ىسىگى. الەمدە ار 20 ەرەسەك ادامنىڭ بىرى ىشىمدىككە تاۋەلدى. ەسىرتكىگە تەڭەستىرىلەتىن قۇمار ويىندارى مەن باسقا دا «باعىندىرعىش» نارسەلەردىڭ قۇرساۋىنا تۇسكەندەر ساناعىن ەشكىم جۇرگىزگەن ەمەس.

عالىمدار ادام قالاۋى، ادەتىنىڭ قالىپتاسۋى، لاززات الۋ، وقۋ-ۇيرەنۋ، ەموتسييالارى مەن تانىم-بىلىمىنە نەگىزدەلەتىن جولدار مەن پروتسەستەردى تاۋەلدىلىكتىڭ قالاي بۇزاتىنى جونىندە ەگجەي-تەگجەيلى كورىنىستى قۇراستىرىپ شىعاردى. مي پلاستيكاسىنىڭ عاجايىپ مۇمكىنشىلىگىن پايدالانا وتىرىپ، قۇمارلىق دەنساۋلىق، جۇمىس، وتباسى نەمەسە ومىردىڭ وزىن قۇرباندىققا شالۋ ارقىلى كوكاين، گەروين نەمەسە دجين ۇشىن ەڭ جوعارعى قۇندىلىقتى بەلگىلەۋ ماقساتىندا نەيروندىق تىزبەكتەردى وزگەرتەدى.

«بىلايشا ايتقاندا، تاۋەلدىلىك – ۇيرەنۋدىڭ پاتولوگييالىق فورماسى»، – دەيدى ۇلتتىق توكسيكومانييا ينستيتۋتىنىڭ نەيرولوگى انتونەللو بونسي.

بونسي مەن ونىڭ ارىپتەستەرىنىڭ ۇتي-دەگى جانە سان-فرانتسيسكونىڭ كاليفورنييا ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ەكسپەريمەنتتەرى تۋرالى وقىعان كەزدە گالليمبەرتيدىڭ ۇمىتى وياندى. ولار كوكاينگە تاۋەلدى ەگەۋقۇيرىقتاردىڭ نەيروندارىنداعى ەلەكترلى بەلسەندىلىكتەرىن ولشەپ، ميدىڭ مىنەز-قۇلىقتى باساتىن بولىكتەرى قالىپتان تىس تىنىش كۇيدە بولعانىن انىقتاعان. «زەرتتەۋ­شىلەر ەگەۋقۇيرىقتارداعى سەلقوس جاسۋشالاردى «ىسكە قوستى». ولاردىڭ كوكاينعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى مۇلدە جويىلىپ كەتتى»، – دەيدى بونسي. زەرتتەۋشىلەر ادام ميىنىڭ پرەفرونتالدىق قىرتىسىنداعى مىنەز-قۇلىقتى باسۋعا جاۋاپتى بولىگىن ستيمۋلياتسييالاۋ ناشاقوردىڭ لاززات الۋعا دەگەن تويىمسىز قۇشتارلىعىن باسۋى مۇمكىن دەگەن تۇجىرىمدامانى ۇسىندى.

تمس تەحنولوگيياسى مۇنى جۇزەگە اسىرۋدىڭ تاجىريبە تۇرىن ۇسىنۋى مۇمكىن دەگەن وي كەلدى گالليمبەرتيگە. كەز كەلگەن قوزعالىس نەمەسە تۋىنداعان وي مي نەيروندارى اراسىندا سىدىرا قوزعالاتىن ەلەكتر يمپۋلستارىمەن باسقارىلادى. جىلدار بويى كۇيزەلىس پەن باس ساقيناسىن ەمدەۋدە قولدانىلىپ كەلگەن ميدى ستيمۋلياتسييالاۋ وسى سحەمانى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قۇرىلعى تاياقشا سپيرال سىمنان عانا تۇرادى. ونىڭ بويى­مەن ەلەكتر توعى جۇرگەن كەزدە تاياقشا ماگنيتتىك يمپۋلس تۋدىرادى، بۇل ميدىڭ ەلەكترلى بەلسەندىلىگىن وزگەرتەدى. گالليمبەرتي قايتالانبالى يمپۋلس ەسىرتكىمەن بۇلىنگەن نەيرون جولدارىن ىسكە قوسۋى مۇمكىن دەپ ويلادى. بۇل «قاتىپ قالعان» كومپيۋتەردى قايتا قوسقانمەن بىردەي.

ول وسى تەحنولوگييانى سىناۋ ۇشىن نەيروكوگنيتيۆ پسيحولوگ ارىپتەسى البەرتو تەررانەومەن بىرگە بونسيگە قوسىلدى. ولار كوكاينگە تا­ۋەلدى ناشاقورلار توبىمەن تاجىريبە جۇرگىزدى:

16 ناۋقاس بىر ايلىق مي ستيمۋلياتسيياسى كۋرسىنان وتسە، 13 سىنالۋشى ادەتتەگى ەمدەۋ، سونىڭ ىشىندە قاتتى الاڭداۋشىلىق جانە كۇيزەلىستى ەمدەۋ كۋرسىنان وتكىزىلدى. سىناقتىق مەرزىم سوڭىندا ستيمۋلياتسييا توبىنان – 11 ادام، ال كەلەسى توپتان تەك ۇش ادام عانا ەسىرتكى قۇرساۋىنان قۇتىلدى.

زەرتتەۋشىلەر ەڭبەكتەرىنىڭ ناتيجەلەرىن European Neuropsychopharmacology جۋرنالىنىڭ 2016 جىلدىڭ قاڭتار ايىنداعى سانىندا جارييا­لادى. بۇل كوپشىلىككە كەڭىنەن تاراپ، جۇزدەگەن ناشاقور ەمحاناعا اعىلدى. پەروتتيدىڭ قوبالجۋى ارتتى. ايتۋىنشا، ول بىرىنشى قابىلداۋدان كەيىن تولقۋى باسىلعان. كوپ ۇزاماي ونىڭ كوكاينگە دەگەن قۇمارى عايىپ بولدى. التى ايدان كەيىن قۇمارلىقتىڭ ىزى دە قالمادى. «بۇل بىر تۇبەگەيلى وزگەرىس بولدى، – دەيدى ول، – مەنىڭ ومىرگە دەگەن قۇلشىنىسىم ارتتى. مۇنداي كۇيدى باستان كەشپەگەنىمە كوپ ۋاقىت بولىپتى».

تىزبەكتى ۇزۋ كوكاين تاۋەلدىلىگىنە شالدىققان جانە ەمدەلگەننەن كەيىن بىرنەشە رەت ەسكى ادەتىنە باسقان پاتريك پەروتتي اقىرى ەكسپەريمەنتالدى ەمدەۋ ادىسى – يتالييانىڭ پادۋيا قالاسىنداعى ەمحا-نادا ميدىڭ پرەفرونتالدىق قىرتىسىنا ەلەكتروماگنيتتى يمپۋلس جىبەرۋ تەراپيياسىنا جۇگىندى. تە-راپييا ىسكە استى. پسيحياتر لۋيگي گالليمبەرتي باسقا پاتسيەنتتەرگە دە ترانسرانيالدىق ستيمۋلياتسييا ادىسىن پايدالانىپ، جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزگەن.

مۇنداي ەمدەۋدىڭ جارامدىلىعى مەن پايداسىن تەكسەرۋ ۇشىن كوپتەگەن پلاتسەبومەن باقىلاناتىن سىناق قاجەت. توپ زەرتتەۋلەرىن جالعاستىرۋدى جوسپارلاپ وتىر جانە دۇنيەجۇزى بويىنشا زەرتتەۋشىلەر ادامدارعا شىلىم، ىشىمدىك، قۇمار ويىندارى، شامادان تىس ىشىپ-جەۋ جانە وپيودتەردى تەرىس پايدالانۋ قۇمارلىعىنان ارىلۋعا كومەكتەسۋ ۇشىن مي ستيمۋلياتسيياسى ادىسىن سىناپ كورۋدە. «پاتسيەنت­تەر ماعان بۇرىن كوكاين ولاردىڭ ومىرىنە سىڭىسىپ كەتكەنىن، قازىر ول كەسەلدىڭ ولاردى باعىندىرا المايتىن الىس نارسەگە اينالعانىن ايتادى»، – دەيدى بونسي.

از ۋاقىت بۇرىن عانا تاۋەلدىلىكتى ەمدەۋدە مي تالشىقتارىن قالىپقا كەلتىرۋ مۇمكىن ەمەس كورىنەتىن. الايدا نەيروعىلىم جەتىستىكتەرى تاۋەلدىلىك تۋرالى داستۇرلى تۇسىنىكتەن اسىپ تۇستى. ەگەر 30 جىل بۇرىن مەديتسينالىق وقۋلىقتى پاراقتاعانىڭىز­دا قۇمارلىقتىڭ انىقتاماسى شىدام جەتپەيتىن، اسەرىن سەزىنۋدى ۋاقىت وتە كوبىرەك تالاپ ەتەتىن جانە ونى پايدالانباعان ۋاقىتتا دەنەدە جيىركەنىشتى «سىنىق سەزىمىن» تۋدىراتىن الدەبىر زاتتەككە تاۋەلدىلىك دەپ كورسەتىلگەنىن بايقار ەدىڭىز. بۇل الكوگول، نيكوتين مەن گەرويندى جەتكىلىكتى سيپاتتايدى. بىراق ماريحۋانا مەن كوكاين ەسكەرىلمەگەن.

تاۋەلدىلىك – اۋرۋ، ول مورالدىق كەمىستىك ەمەس. ول ارەكەتتىڭ ومىرگە زييان سالدارىنا قاراماستان ادام ونى ماجبۇرلى قايتالاۋمەن سيپاتتالادى. بۇل كوزقاراس كوپتەگەن عالىمنىڭ بىر كەزدەگى «قۇمارلىق ەسىرتكىسىز دە بولا الادى» دەگەن پىكىر قابىلداۋىنا اكەلدى.

امەريكانىڭ پسيحياترييا سالاسىنداعى «پسيحيكالىق اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاۋ جانە ستاتيستيكالىق نۇسقاۋلىق» (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) وقۋلىعىنىڭ ەڭ سوڭعى رەداكتسييالانعان نۇسقاسىندا العاش رەت قۇمار ويىندارى مىنەز-قۇلىقتىق تاۋەلدىلىك تۇرى دەپ قابىلدانعان. كەيبىر عالىمداردىڭ پىكىرىنشە، قازىر كوپ نارسە – دەنساۋلىققا زييان تاماقتار، شوپينگ، سمارتفوندار پوتەنتسيالدى تۇردە تاۋەلدىلىككە جەتەلەيدى، ويتكەنى ولار ميدىڭ «ماراپاتتاۋ» جۇيەسىنە اسەر بەرەدى، بۇل سحەما قىزباقۇمارلىققا نەگىزدەلگەن.

«بارىمىز دە تالعامپاز ماراپات دەتەكتورىمىز»، – دەيدى اننا روۋز چايلدرەسس. اننا – پەنسيلۆانييا ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى ­تاۋەلدىلىكتى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ كلينيكا­­لىق نەيروعالىمى.

ۇزاق جىل بويىنا چايلدرەسس پەن باسقا دا عالىمدار ميدىڭ ماراپاتتاۋ جۇيە­سىن زەرتتەۋ ارقىلى تاۋەل­دىلىكتىڭ قۇپيياسىن اشۋعا تىرىسىپ كەلەدى. چايلدرەسس زەرتتەۋلەرىنىڭ باسىم بولىگى ەسىرتكىگە تاۋەلدى ادامداردى ماگنيتتىك-رەزونانستىق توموگرافييا (مرت) اپپاراتىمەن تەكسەرۋدەن تۇرادى. اپپارات نەيرون بەلسەندىلىگىن تالداۋ ادىسى رەتىندە ميداعى قان اعىسىن تەكسەرەدى. كۇردەلى الگوريتمدەر جانە تۇس كودتاۋى ارقىلى ميدىڭ سكانەردەن وتكىزىلگەن تۇسىرىلىمدەرىن سۋرەتكە اينالدىرادى. سۋرەتتەر ميدا قۇمارلىق تۋعان كەزدە ەرەكشە بەلسەندىلىككە يە بولاتىن تىزبەكتەردى ناقتى كورسەتەدى.

ماجبۇرلىك. ويىن اۆتوماتىنىڭ مودەلى ىشىندەگى مىنا ەگەۋقۇيرىق ادامداردى ويناي بەرۋگە «يتەر-مەلەيتىن» كازينولارداعى جارق-جۇرق شامدار مەن پۋلسپەن ۇراتىن دىبىستىڭ دال سونداي تۇر-لەرىمەن ەلىكتىرىلۋدە. ۇتىسقا قانت تۇيىرشىكتەرىن بەرەتىن تەسىكتەردىڭ بىرىن تاڭداۋ ويىنىندا ەگەۋقۇيرىق بويىن بيلەگەن قۇمارلىقتى جەڭە الماي، جانتالاسىپ ساڭىلاۋ كەمىرە باستادى.

اننا كومپيۋتەردەن مي سۋرەتتەرىنىڭ گالەرەياسىن قاراپ وتىر. «مەن بۇل سۋرەتتەرگە ساعاتتار بويى قاراپ وتىرا الامىن جانە قارايمىن دا، – دەيدى ول. ىس جۇزىندە ميدىڭ احۋا­لىن وز كوزىڭىزبەن كورە الاتىندىعىڭىزدى ويلاۋ – سونداي كەرەمەت، بىر جاعىنان، قاۋىپتى».

ماراپاتتاۋ جۇيەسى – ميدىڭ ارنايى بولىگى، ونىڭ ەگەۋقۇيرىقتىكىنەن كوپ ايىرماشىلىعى جوق. بۇل جۇيە وزىمىزگە كەرەكتى نارسەنى ىزدەۋ­ىمىزدى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان جانە بىزگە قاجەت كورىنىس، دىبىس جانە يىس تۋرالى ەسكەرتۋ بەرەدى. ول تىرى قالۋ ۇشىن اۋاداي قاجەتتى تاماق ىشۋ سەكىلدى تۇيسىك پەن رەفلەكس قىزمەتىن وز موينىنا الادى.

قالاۋ مي ارەكەتتەرىنىڭ كەشەندى بەلسەندىلىگىنە تاۋەلدى، بىراق عالىمدار ونى ىسكە قوساتىن نەيرون تاراتقىشى دوفامينىندەگى كۇرت سەكىرىس بولۋى ابدەن مۇمكىن دەپ ويلايدى. سيناپسيس ارقىلى سيگنال تاسيتىن حيمييالىق تاسىمالداۋشى بولاتىن دوفامين ميدىڭ كوپتەگەن فۋنكتسيياسىندا بەلسەندى رول اتقارادى. تاۋەلدىلىككە ەڭ سايكەس كەلەتىن دوفامين اعىنى قوزدىرعىشتىڭ ىنتالاندىرۋشى تەتىگىن بەلسەندى ەتەدى. تەرىس ماقساتتا پايدالانىلعان كەز كەلگەن دارى مي حيميياسىنا تۇرلىشە اسەر ەتەدى، بىراق ولاردىڭ بارى دوفامين دەڭگەيىن تابيعي قالىپتان شىعارىپ، شارىقتاتىپ جىبەرەدى.

تابيعي دوفاميندى يميتاتسييالايتىن جانە پاركينسون اۋرۋىن ەمدەۋگە قولدانىلاتىن دارىلەردىڭ وعاش جاناما اسەرىن قاراستىرا­يىق. اۋرۋ الدىمەن قوزعالىسقا اسەر ەتە وتىرىپ، دوفامين وندىرەتىن جاسۋشالاردىڭ كوزىن جويادى. دوفاميندى الماستىراتىن دارىلەر بۇل سيمپتومداردى باسەڭدەتەدى، بىراق مۇنداي دارىلەردى قابىلدايتىن پاركينسون ناۋقاستارىنىڭ شامامەن 14 پايىزىندا قۇمار ويىندارىنا، شوپپينگ، پورنوگرافييا، تاماق جەۋ جانە دارىنىڭ وزىنە تاۋەلدىلىك پايدا بولادى.

ماراپاتتاۋ سيگنالدارى نەمەسە ەسكە سالۋ بەلگىلەرى دوفامين سەرپىلىسىن وياتۋ ۇشىن قاجەت. تاۋەلدىلىككە شالدىققان ادامدار ميلارىنىڭ ماراپاتتاۋ جۇيەسىن وياتۋ ۇشىن سيگنالدى سانالى تۇردە تىركەۋ مىندەتتى ەمەس. PLoS One جۋرنالىندا جارييالانعان زەرتتەۋدە اننا روۋز چايلدرەسس كوكاين تۇتىكشەلەرى مەن باسقا دا ەسىرتكى ەلەمەنتتەرىن 33 ميلليسەكۋندقا (بۇل كىرپىك قاعۋدىڭ وننان بىرىنە تەڭ ۋاقىت) ايىعىپ كەلە جاتقان 22 كوكاينگە تاۋەلدىنىڭ كوز الدىنان وتكىزە وتىرىپ، ولاردىڭ ميىن سكانەرلەگەن. پاتسيەنتتەر سانالى تۇردە ەش نارسە كورمەيدى، بىراق سۋرەتتەر ەسىرتكى سيگنالدارىن قوزدىراتىن ماراپاتتاۋ تىزبەگىنىڭ دال سول بولىكتەرىن ىسكە قوسقان.

چايلدرەسستىڭ كوزقاراسى بويىنشا، بۇل دەرەكتەر ايىعىپ، بىراق كوكاينگە قايتا شالدىققان تاۋەلدىلەردىڭ ەسكى ادەتىنە قايتا باسۋعا نە يتەرمەلەيتىنىن تۇسىندىرەدى. «ولار كوكايندى ەسكە تۇسىرەتىن ورتادان شىقپاعان، – دەيدى ول، – ولار، جالپى، بۇرىنعى ماراپاتتاۋ جۇيەسىن وياتا وتىرىپ، قايتا «كۇش الىپ» وتىرعان. سانا مۇنى تۇسىنەم دەگەنشە، تاۋەلدىلىك تاۋ سەلىندەي شايىپ وتە شىعادى.

ويىن قۇرساۋىندا. وڭتۇستىك كورەيا سۋپەرجىلدام ينتەرنەت باعاسىن ارزانداتىپ، كوپشىلىككە قولجەتىمدى ەتكەننەن كەيىن ادامداردىڭ شامادان تىس ويىنعا بەرىلىپ، وز ومىرلەرىن قۇردىمعا جىبە-رەتىنى تۇسىنىكتى بولدى. قازىر ۇكىمەت ادامداردىڭ ەمدەۋ اقىسىن تولەۋدە. امەريكانىڭ پسيحياترلار اسسوتسياتسيياسى ويىنقۇمارلىقتى تاۋەلدىلىك قاتارىنا جاتقىزعان جوق، بىراق ولار ينتەرنەت ويىندار-دى كوبىرەك زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن اۋرۋلار ساناتىنا ەنگىزدى.

ارينە، مي ماراپاتتاۋ جۇيەسىنەن عانا تۇرمايدى. ونىڭ بويىندا ويلاۋ، قاۋىپ-قاتەردى ەسەپتەۋگە جانە تەجەۋسىز قالاۋدى باقىلاۋعا ارنالعان ەۆوليۋتسييانىڭ ەڭ كۇردەلى مەحانيزمى ورنالاسقان. نەلىكتەن قۇمارلىق پەن ادەت سەبەپ-سالدارىن بىلە تۇرا تاۋەلدىلىك «شىرماۋىنان» اسىپ تۇسەتىن كۇشكە يە؟ «زىمييان شايتان ادامدى ەسىنەن الجاستىرادى»، – دەيدى داۋىسى گۇجىلدەگەن تۇراقتى تۇردە ناشا شەگەتىن مۇڭدى ادام.

پسيحياترييا جانە نەيروعىلىم پروفەسسورى ريتا ز.گولدشتەين زەرتحاناسىندا ميدىڭ پرەفرونتالدىق قىرتىسىنداعى اتقارۋشى باقىلاۋ ورتالىعىنىڭ رولى تۋرالى زەرتتەۋ جاساۋدا. سكانەر مي بەلسەندىلىگىن جازۋ بارىسىندا وعان كوكاين سۋرەتتەرى كورسەتىلىپ، راقات نەمەسە قاۋىپ-قاتەر سەزىمى تۋرالى ويلاۋى سۇرالادى.

«مەنىڭ ەسىرتكىگە سونشالىق كوپ اقشا جۇمساعانىم اقىلعا سىيمايدى»، – دەيدى ول مرت اپپاراتىنا بارا جاتىپ.

قۇمارلىقتىڭ پرەفرونتالدىق قىرتىس پەن باسقا دا بولىكتەرمەن قالاي بايلانىساتىنىن زەرتتەۋگە سەپتىگىن تيگىزگەن گولدشتەيننىڭ نەيروۆيزۋاليزاتسييا ادىسى ميدىڭ ماراپاتتاۋ جۇيەسى تۋرالى تۇسىنىكتى مولايتۋعا كومەكتەستى. ميدىڭ وسى بولىگىندەگى وزگەرىستەر شەشىم قابىلداۋ، وز-وزىن باقىلاۋ سەكىلدى تاۋەلدىلىكپەن بايلانىستى وزگە دە كوگنيتيۆتى فۋنكتسييالارعا اسەر ەتەدى.

2002 جىلى گولدشتەين قازىر ۇتي ديرەكتورى بولىپ قىزمەت اتقاراتىن نورا ۆولكوۆپەن بىرگە جۇمىس ىستەي وتىرىپ، كەيىن ىقپالدى مودەلگە اينالعان iRISA (impaired response inhibition and salience attribution) دەپ اتالاتىن تاۋەلدىلىك تەوريياسىن جارييالادى. اتى ايتۋعا كۇردەلى بولعانىمەن، بۇل – وتە قاراپايىم نارسە. ەسىرتكى سيگنالدارىنىڭ مانى ارتۋىمەن باسقا نارسەلەرگە كوڭىل اۋدارۋ السىرەي تۇسەدى. ال وسى سيگنالدار تۇرعىسىنان ميدىڭ مىنەز-قۇلىقتى باقىلاۋ قابىلەتى ازايادى.

گولدشتەين كوكاين تاۋەلدىلەرىندە پرەفرونتالدى قىرتىستاعى سۇر زاتتەك كەمىگەنىن كورسەتتى. بۇل – اتقارۋشى فۋنكتسييانىڭ ناشار ىستەۋىمەن بايلانىستى قۇرىلىمدىق جەتىسپەۋشىلىك. ولار ەستە ساقتاۋ، دەن قويۋ مەن شەشىم قابىلداۋ سىناعى كەزىندە تاۋەلدىلىگى جوق ادامدارمەن سالىستىرعاندا مۇلدە باسقا ناتيجە كورسەتكەن. ادەتتە، ولاردىڭ كورسەتكىشى تومەن بولعان. ناتيجە كونتەكستكە بايلانىستى.

ماسەلەن، گولدشتەين ولاردان ەسىرتكىگە قاتىس­تى سوزدەردى تىزىپ شىعۋدى سۇراعان كەزدە ولار الدىنا جان سالمادى. ەسىرتكىنى تۇراقتى پايدالانۋشىلار ەسىرتكى قاتىستى تاپسىرمالاردى جوسپارلاۋعا جانە ورىنداۋعا وتە شەبەر، بىراق بۇل اۋەستىك قالاي جانە قاشان توقتاۋ كەرەك سەكىلدى باسقا كوگنيتيۆتىك پروتسەستەرمەن كومپروميسسكە كەلۋى مۇمكىن. مىنەز-قۇلىق جانە مي قىزمەتىنىڭ بۇزىلۋى ميداعى باسقا كەلەڭسىزدىكتەرگە قاراعاندا جىتى كەلىپ، ناۋقاستارعا اۋىر اسەر ەتەدى.

«تاۋەلدىلىك مي قىزمەتىنىڭ بۇزىلۋى رەتىندە تانىلۋىنىڭ سەبەبى دە – وسى»، – دەيدى ول.

گولدشتەين زەرتحاناسىندا ادامدار ەسىرتكى پايدالانۋدى توقتاتقان كەزدە ميدىڭ الدىڭعى بولىگى ساۋىعا باستايتىنى جونىندە تاڭعالدىرار دەرەكتەردى انىقتاعان. 2016 جىلعى زەرتتەۋدە التى ايعا كوكايننەن باس تارتقان نەمەسە قابىلداۋى توقتاتقان 19 ناشاقورعا باقىلاۋ جۇرگىزىلدى. ولاردىڭ ميىندا مىنەز-قۇلىقتى تەجەۋ مەن ماراپات­تاۋدى باعالايتىن ەكى ۋچاسكەدەگى سۇر زاتتەك مولشەرى ارتقان.

مارك پوتەنزا لاس-ۆەگاستاعى «ۆەنەتسيان» كازينوسى ىشىندە قادام باسىپ كەلەدى. پوتەنزا – يەل ۋنيۆەرسيتەتىندە پسيحياتر، يمپۋلسيۆتىلىك جانە يمپۋلس بۇزىلۋىن زەرتتەۋ باعدارلاماسىنىڭ ديرەكتورى بولىپ ىستەيتىن اقجارقىن، جىگەرلى ادام. ول تومەن قاراي ەسكالاتورمەن تۇسىپ، ۇزىن دالىز ارقىلى Sands Expo ماجىلىس ورتالىعىنا كەلدى. بۇل جەردە پوتەنزا قۇمار ويىندارىنا تاۋەلدىلىك تۋرالى زەرتتەۋى بويىنشا جۇزدەگەن عالىم مەن دارىگەر الدىندا بايانداما جاسايدى.

جينالىستى ويىنعا جاۋاپتى قاراۋ جونىندەگى ۇلتتىق ورتالىق ۇيىمداستىرۋدا. بۇل – وسى يندۋسترييادا قولداۋعا يە بولىپ جانە پوتەنزا مەن باسقالارىنىڭ قۇمار ويىنداردى زەرتتەۋلەرىن قارجىلاندىرىپ وتىرعان توپ. بۇل جينالىس Global Gaming Expo مەگاكونفەرەنتسيياسى قارساڭىندا بولىپ جاتىر. پوتەنزا پوديۋمدا ويىنشىلاردىڭ اعزاسىنداعى اق زاتتەكتىڭ بىرتۇتاستىعى مەن كورتيكالدىق قان اعىسى تۋرالى اڭگىمەلەپ تۇر. ال زال سىرتىندا كورمە ۇيىمداستىرۋشىلارى جاستاردىڭ تۋلاعان قانىنا شاپقىلايتىن دوفاميندى شىعارۋ ۇشىن جاسالعان يننوۆاتسييا­لىق تەحنولوگييالاردى جارنامالايتىن ەكرانداردى بابىنا كەلتىرۋمەن اينالىسۋدا. شاراعا 27 مىڭنان استام ويىن شىعارۋشىسى، ديزاينەرلەر جانە كازينو وپەراتورلارى قاتىسادى.

پوتەنزا مەن باسقا عالىمداردىڭ ەڭبەگى پسيحياترييا سالاسىنىڭ ماماندارىنا مىنەز-قۇلىقتىق تاۋەلدىلىك يدەياسىن قابىلداۋعا يتەرمەلەدى. 2013 جىلى امەريكا پسيحياترلار اسسوتسياتسيياسى «دياگنوستيكا جانە ستاتيستيكالىق نۇسقاۋلىق» وقۋلىعىنداعى «باسقا جەردە كلاسسيفيكاتسييالانباعان يمپۋلس» تاراۋىنان قۇمار ويىنى ماسەلەسىن شىعارىپ، «زاتتەكپەن بايلانىستى جانە تاۋەلدىلىك كەمىستىكتەرى» تاراۋىنا كىرگىزدى. بۇل انشەيىن عانا تەحنيكالىق بىر شارا ەمەس-تۇعىن. «بۇل باسقا مىنەز-قۇلىقتى تاۋەلدىلىك دەپ قاراستىرۋدى توقتاتادى»، – دەيدى دجۋدسون بريۋەر. دجۋدسون ماسساچۋسەتس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەديتسينا مەكتەبىندەگى مەنتالدىق تاجىريبە ورتالىعىنىڭ زەرتتەۋ جونىندەگى ديرەكتورى بولىپ ىستەيدى.

اسسوتسياتسييا ون جىلدان استام ۋاقىت بۇل ماسەلەنى قاراستىردى، بۇل ۋاقىتتا قۇمار ويىن­دارى تۋرالى جينالعان زەرتتەۋلەر قۇمار ويىندارى ەسىرتكى تاۋەلدىلىگىنە قانشالىقتى ۇقسايتىندىعىن كورسەتەدى: قاناعاتتانباۋ، الاڭداۋشىلىق جانە اقىلعا سىيمايتىن شەشىمدەر. قۇمارلىق لاززاتىنا باتۋ ۇشىن تىگىلەتىن باستى كوبەيتە تۇسۋگە دەگەن قاجەتتىلىك سەزىمى. ۋادە بەرسە دە، وزىن توقتاتا الماۋ. پوتەنزا ويىنقۇمارلاردىڭ ميلارىن العاش زەرتتەۋ شارالارىن جۇرگىزىپ، ولاردىڭ تۇسىرىلىمدەرى ناشاقورعا ۇقسايتىنىن كورگەن: ميداعى يمپۋلستى باقىلاۋعا جاۋاپتى بولىكتەردىڭ بەلسەندىلىگى سولىپ قالعان.

جيىركەندىرۋ ادىسى. ماسكەۋ جانىنداعى مارشاك ناركولوگييا­لىق ەمحاناسىندا انتابۋستىڭ التى اي-لىق دوزاسى ىشىمدىكتەن ەمدەلۋگە كەلگەن ناۋقاس تەرىسىنىڭ استىنا سالىنادى. ول وتىز كۇن بويى وسى جەردە قارالادى. وسىدان كەيىن پاتسيەنت ىشىمدىك ىشكەن جاعدايدا قۇسىپ تاستايتىن بولادى. بۇل «جيىر-كەندىرۋشى تەراپييا» دەپ اتالادى.

بۇل كۇندە پسيحياترييا ماماندارى قۇمارلىققا شالدىعۋ ەسىرتكىسىز دە بولۋى مۇمكىن دەگەنمەن كەلىسەدى. زەرتتەۋشىلەر مىنەز-قۇلىقتىڭ قاي تۇرلەرىن تاۋەلدىلىككە جاتقىزۋعا بولاتىنىن انىقتاۋدا.

«شامادان تىس پايدالى، ماساتتاندىراتىن نەمەسە تىنىشتاندىراتىن نارسەنىڭ بارلىعى تاۋەلدىلىك تۋدىرا الادى»، – دەيدى پسيحياتر دجون گرانت. ول چيكاگو ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاۋەلدىلىك، ەرىككە باعىنبايتىن جانە يمپۋلسيۆتى مۇكىستىكتەر ەمحاناسىن باسقارادى. تاۋەلدىلىك ادامنىڭ وسالدىعىنا بايلانىستى، وعان باسقا فاكتورلارمەن قاتار گەنەتيكا، جاراقات نەمەسە كۇيزەلىس اسەر ەتەدى.

نيۋ يورك قالاسىنداعى ماۋنت-سيناي مەديتسينالىق ورتالىعىنىڭ نەيروعالىمى نيكول اۆەنا ەگەۋقۇيرىقتارعا قانت بەرگەندە ولار ونى جەۋدى دوعارماي، ولاردىڭ بويىندا كوكاينگە تاۋەلدى بولعان كەزدەگىدەي قاتتى قالاۋ جانە «سىنۋ سەزىمدەرى» پايدا بولاتىنىن كورسەتتى. اۆەنا مەن ميچيگان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋ­شىلەرى جۋىردا 384 ەرەسەك ادامعا زەرتتەۋ وتكىزدى: ولاردىڭ 92%-ى بەلگىلى بىر تاماق تۇرلەرىن ۇنەمى قالايتىندارىن جانە مۇنى دوعارۋ تالپىنىس­تارى بىرنەشە رەت ساتسىز بولعانىن ايتقان. بۇل – تاۋەلدىلىكتىڭ ەكى ەرەكشە بەلگىسى. قاتىسۋشىلار ادەتتە ۇن قابىرشاعىنان دايىندالىپ، ۇستىنە قۇرامىندا قانت بار قىزاناق سوۋسى جاعىلاتىن تاعام – پيتستسانى تاۋەلدىلىك تۋدىراتىن اس رەتىندە ەڭ الدىڭعى ورىنعا قويدى. اۆەنا تاعامعا تاۋەلدىلىك بار دەپ ەسەپتەيدى. «ادامداردىڭ ارتىق سالماقپەن كۇرەسۋىنىڭ باس­تى سەبەبى – وسى»، – دەيدى ول.

عىلىم تاۋەلدىلىككە شالدىققان ميدا نە بولاتىنىن انىقتاۋدا تابىستى بولعانىمەن، ونىڭ شەشىمىن تابۋداعى جەتىستىكتەرىمەن ماقتانا المايدى. كەيبىر قۇمارلىق تۇرلەرىن دارىمەن ەمدەۋگە بولادى، ماسەلەن، وپيويدقا قارسى نالترەكسون دارىسى ويلاپ تابىلعان. سونداي-اق ونى ىشىمدىك ىشۋ، شەكتەن تىس تاماق جەۋ جانە قۇمار ويىندارعا تاۋەلدىلىككە قارسى دا پايدالانادى.

بۋپرەنورفين ميداعى وپيويد رەتسەپتورلارىنىڭ بەلسەندەندىلىگىن ارتتىرادى، بىراق پروتسەسس گەروين اسەرىنە قاراعاندا اناعۇرلىم تومەن دەڭگەيدە ورىندالادى. «بۇل سيقىر سيياقتى»، – دەيدى دجاستين ناتانسون. دجاستين وڭتۇستىك كارولينا شتاتىنىڭ چارلستون قالاسىندا كينورەجيسسەر بولىپ ىستەيدى جانە ونىڭ وز گالەرەياسى بار. ول كوپ جىل گەروين پايدالانعان جانە ەكى رەت ساۋىعۋ پروتسەدۋراسىنان وتىپ، ارتىنان قايتادان ەسكى ادەتىنە باسقان. كەيىن دارىگەر وعان بۋپرەنورفين دارىسىن جازىپ بەرەدى. «بەس مينۋتتا وزىمدى تولىقتاي جاقسى سەزىندىم»، – دەيدى ول. دجاستين 13 جىل بويى گەروين ­قولدانعان ەمەس.

تاۋەلدىلىكتى ەمدەۋدە قولدانىلاتىن دارىلەردىڭ كوبى بۇرىننان بار. نەيروعىلىمداعى سوڭعى جەتىستىكتەر دە الى ايتارلىقتاي ەمدەۋ ادىسىن ويلاپ تاپقان جوق.

12 ادىمدىق باعدارلاما، كوگنيتيۆتى تەراپييا جانە باسقا دا پسيحوتەراپييالىق ادىستەر كوپتەگەن ادام ۇشىن تىڭ وزگەرىس اكەلسە دە، بارلىعىنا بىردەي وڭ ناتيجە بەرمەيدى.

اراگىدىك ىشىمدىك ىشۋ ادەتى. سيلۆي يمبەرت پەن يۆ برەيسي بۇلشىقەت سپازمالارىن ەمدەۋگە ارنالعان دارى – باكلوفەندى قابىلدايدى. بۇل ولاردى ىشىمدىكتەن اۋلاق ۇستايدى. زەرتتەۋلەر باكلوفەننىڭ ال-كوگول تاۋەلدىلىگىن ەمدەۋدە پايداسىن كورسەتتى. برەيسي پاريجدەگى Luxembourg Parc قوناق- ۇيىندە سىرا ىشىپ وتىر، قازىر وعان از عانا مولشەردە ىشىمدىك ىشۋگە رۇقسات. يمبەرت باكلوفەن قابىلداي با-ستاعانعا دەيىن ىشىمدىككە سىلقييا تويىپ الاتىن.

بريۋەر – بۋدديزم پسيحولوگيياسىن زەرتتەيدى، سونداي-اق تاۋەلدىلىك سالاسىنداعى پسيحياتر. ونىڭ ويىنشا، تاۋەلدىلىكتى ەمدەۋدە ەڭ ۇزدىك ۇمىت – زاماناۋي عىلىم مەن ەجەلگى مەديتاتيۆتىك تاجىريبەنى ارالاستىرۋ. ول – سانالى سەزىنۋ ادىسىنىڭ جاقتاۋشىسى، بۇل ادىس بويىنشا وزىڭىز ىستەيتىن جانە سەزىنەتىن نارسەلەردى، اسىرەسە وز مىنەز-قۇلقىڭدى توقىراۋعا ۇشىراتاتىن ادەتتەردى تۇسىنۋ ۇشىن مەديتاتسييا جانە باسقا دا تاسىلدەر پايدالانىلادى.

بريۋەر عىلىمي (مەديتسينالىق) تەرميندەر مەن پالي تىلىندە (بۋدديزم كىتاپتارى تىلى) ارالاس­تىرا سويلەدى. وتكەن كەشتە ول كۇيزەلىستى تاماق جەۋمەن وتكىزەتىن 23 اداممەن سەانس وتكىزدى.

دونناماري لاريەۆي ماركەتينگ جونىندەگى كونسۋلتانت جانە جاۋاپتى نۇسقاۋشى بولىپ ىستەيدى. ول وزىنىڭ بالمۇزداق جانە شوكولاد قۇمارلىعىنان ارىلۋ ۇشىن سانانى ەمدەۋ توبىنا قوسىلعانىنا تورت اي وتتى. قازىر ول دەنساۋلىققا پايدالى تاعامداردى جەيدى، كەيدە شوكولاد جانە كارامەلدى بالمۇزداقتىڭ ۇلكەن قاسىعىنا دا ەرىك بەرەدى، بىراق وعان بۇرىنعىداي قۇمار ەمەس. «بۇل ومىرىمدى وزگەرتكەن نارسە بولدى، – دەيدى ول، – ەڭ ماڭىزدىسى، مەندەگى باعىنبايتىن قالاۋ سەزىمى جوعالدى».

ناتان ابەلس بىرنەشە مارتە ىشىمدىك ىشۋدى دوعارۋعا نيەت ەتكەن. 2016 جىلدىڭ شىلدە ايىندا ۇش كۇندىك سالىنىپ ىشۋدەن كەيىن ول چارلستون قالاسىنداعى وڭتۇستىك كارولينا مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جەدەل كومەك بولمەسىنەن بىر-اق شىقتى. ەم قابىلداي جۇرىپ ول نەيروعالىم كوللين ا.حانلوننىڭ تمس زەرتتەۋىنە ەرىكتى رەتىندە قاتىسۋعا نيەت بىلدىردى.

28 جاستاعى ابەل ۇشىن نەيروعىلىمنىڭ ىشكى قىرىن تۇسىنۋ جەڭىلدىك سەزىمىن بەرەدى. ول بيولوگييانىڭ قۇرساۋىنا تۇسكەندەي نە ىشىمدىك اۋەسى ۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتەن قۇتىلعانداي سەزىنبەيدى. كەرىسىنشە ۇيالادى. «مەن ىشىمدىك – السىزدىك دەپ  ويلايتىنمىن، – دەيدى ول، – ونىڭ اۋرۋ ەكەندىگىن تۇسىنۋ كادىمگىدەي كۇش بەرەدى ەكەن».

ول ەمدەلۋى ۇشىن مەديتسينالىق ورتالىق ۇسىناتىن دارىمەن ەمدەۋ، پسيحوتەراپييا، قولداۋ توپتارى جانە باسقا جاسالاتىن ەلەكتروماگنيتتى وشىرۋ تارىزدەس بارلىق ادىستەردى پايدالانۋدا. «مي وز-وزىن ەمدەي الادى، – دەيدى ول، – ەڭ كەرەمەتى دە – وسى».


فرەن سميت – جازۋشى ارى رەداكتور. بۇل – ونىڭ «National Geographic» جۋرنالىنداعى تۇڭعىش ماقالاسى. ماكس اگۋيلەرا-حەللۆەگ – فوتوگراف، ونىڭ دارىگەرلىك بىلىمى دە بار.

پاتسيەنت قىلمىسكەر ەمەس. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مىنا ادامدى سيەتل قالا-سىندا «گەروين شەككەن» دەگەن كۇدىكپەن تۇتقىنعا الىپ، ونى تۇرمەگە قاماۋدىڭ ورنىنا ەسىرتكى قابىلداۋ­شىلاردىڭ ەمدەلۋ ورتالىعىنا تاپسىرۋدى جون دەپ تاپتى. بەس جىلدان بەرى جالعاسىپ كە-لە جاتقان وسى جاڭاشىل باعدارلاما ەسىرتكىگە دەگەن تاۋەلدىلىكتىڭ قىلمىستان گورى اۋرۋعا جاقىن ەكەندىگىن دالەلدەدى.

تۋعاننان تۇتقىن اتانعان

وپيويدتەن زارداپ شەككەن سابيلەردىڭ زار جىلاعان داۋىسى توبە قۇيقاڭدى شىمىرلاتادى: شىرىل قىسقا-قىسقا بىراق ۇستى-ۇستىنە قايتالانا بەرەدى. باتىس ۆيرگينيياداعى كابەلل حانتينگتون اۋرۋحاناسىنداعى جاڭا تۋعان سابيلەرگە كۇتىم كورسەتۋ ورتالىعىندا وسى داۋىس اششى ەستىلەدى.

بۇل جەر – ەلدەگى وپيويد داعدارىسىنىڭ كۋاسى. جاڭا تۋعان سابيلەردىڭ بەستەن بىرى گەروين نە باسقا دا ەسىرتكى اسەرىنە جاتىردا جاتقاننان-اق تاپ بولعان. «بۇل ايسبەرگتىڭ ۇشى عانا»، – دەيدى ورتالىقتىڭ ديرەكتورى، نەوناتولوگ شون لوۋدين.

باتىس ۆيرگينييا وپيويدتى شامادان تىس پايدالانۋدان كوز جۇماتىندار كورسەتكىشى بويىنشا اقش-تا الدىڭعى ورىندا. كابەلل وكرۋگىندە 2012 جىلعا دەيىن شامادان تىس دوزا قابىلداۋ بويىنشا جەدەل جاردەم قىزمەتىنە (911) جىلىنا ورتا ەسەپپەن 130 قوڭىراۋ تۇسەتىن. وتكەن جىلى 1476 قوڭىراۋ تىركەلگەن.

ولار ميعا قاتتى اسەر ەتەتىن ەسىرتكى كەسەلىن جەڭۋ ۇشىن كۇرەسۋدە. سابيلەر قالتىرايدى، تەرلەيدى، قۇسادى جانە دەنەلەرى اعاشتاي بولىپ «تىرىسىپ» قالادى. ولار ۇزىپ-ۇزىپ تاماقتانىپ، ۇيىقتايدى. بۇل سابيلەرگە تىنىشتىق قاجەت. ولاردىڭ اۋرۋ سيمپتومدارىن جەڭىلدەتۋ ۇشىن كوبىنە مەتادون بەرىپ، بىرنەشە كۇندە ەمدەپ شىعادى.

العاشىندا اۋرۋ باساتىن دارىلەر داۋ تۋدىراتىن. ارتىنان گەروين شىقتى. ەندى گەروينگە قوسا كوكاين، مەتامفەتامين، ال سوڭعى ۋاقىتتا گاباپەنين دەپ اتالاتىن تىرىسۋعا قارسى دارى دە پايدا بولدى.

كوپتەگەن سابيدىڭ ناۋقاستىق دەڭگەيى ورشىگەن جانە ولارعا ۇزاعىراق كۇتىم قاجەت.

تىنىش ۇيقى. مىنا دۇنيەگە كەلگەنىنە بەس اپتا تولعان ەر بالا – كابەلل حانتينگتون اۋرۋحاناسىندا وپيويد تاۋەلدىلىگىنەن ايىقتىرۋ ەمىن قابىلداۋداعى 300-گە جۋىق نارەستەنىڭ بىرى. ول 28 جاستاعى انا-سى دجوردان توماستىڭ ماپەلەپ سيپاۋىمەن ۇيىقتايدى. دجوردان گەروين تاۋەلدىلىگىنەن ەمدەلۋدە. دارىگەرلەر سابيدى مەتادونمەن ەمدەپ، ارتىنان ودان شىعاردى. قازىر سابي سالماق جيناۋدا، ۇيقىسى بىرقالىپتى جانە ۇيگە شىعۋعا دايىن.

«ال، قانەكي»، – دەيدى مۋررەي تۋعانىنا 41 كۇن بولعان بوزارعان سابيدى قۇشاعىنا الىپ. ول سابيدىڭ اۋزىنا جاسىل ەمىزىكتى سالدى. ەمىزىكتى جۇلىپ الارداي سورىپ جاتقان كەزدە ول سابيدى مىقتاپ ۇستاپ جايلاپ تەربەتەدى. ازدان سوڭ سابيدىڭ جاعى باسەڭدەپ، كوزدەرى ىلىنىپ، ۇيقىعا كەتتى.


كومەككە قول جەتكىزۋ

ەسىرتكى تاۋەلدىلىگى مەن وعان قارسى كومەك الۋ تۋرالى اقپاردى drugabuse.gov ۆەبسايتىنان تابا الاسىز.

       

پىكىر جازۋ