.

شاقالاقتىڭ شاعىن «الەمى»

شالا تۋعان قوزىنىڭ 28 كۇن ىشىندە قوزعالۋعا، كوزدەرىن اشىپ-جۇمۋعا شاماسى كەلەدى.

ەريكا ەنگەلاۋپت

جاقىن بولاشاقتا اي-كۇنى جەتپەي دۇنيە­گە كەلگەن شاقالاقتى اتا-انالار اكۆاريۋم ىدىسىندا جاتقان جەرىنەن كورىپ باقىلاۋى مۇمكىن. مۇنداي جاساندى «جاتىردىڭ» ىشىندە سابي اۋامەن دەم الۋعا دايىن بولعانعا دەيىن جاتادى. ونىڭ ىشى جاساندى سۇيىقتىققا تولتىرىلادى.

ايەلدىڭ قالىپتى جۇكتىلىگى 40 اپتا بولسا، 37 اپتادا تۋعان نارەستە شالا تۋعاندار قاتارىنا جاتقىزىلادى. جىل سايىن جەر بەتىندە شامامەن 15 ميلليونعا جۋىق بالا شالا تۋادى ەكەن. بۇل – دۇنيەگە كەلەتىن سابيلەردىڭ 1/10 تەڭ. بۇگىنگىدەي تەحنيكا مەن تەحنولوگييا دامىعان زاماندا ۋاقىتىنان 17-18 اپتا بۇرىن تۋعان بالالار اراسىندا دا ادام قاتارىنا قوسىلىپ كەتكەندەرى كوپ. ونداي بالالاردىڭ سالماعى جارتى كيلوگرامم شاماسىندا بولادى جانە ولاردىڭ تىرى قالۋ ىقتيمالدىعى 50 پايىزدان تومەن. ولاردىڭ شەتىنەپ كەتۋىنىڭ ەڭ باستى سەبەبى – وكپەcىمەن دەمالا الماۋىندا.

ساۋىردە فيلادەلفيياداعى بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى Nature Communications جۋرنالىندا شالا تۋعان 8 قوزىنى جاساندى «جاتىرعا» سالۋ ارقىلى سىناقتان وتكىزگەنىن، قويدى تاڭداۋداعى سەبەپ – وكپەسىنىڭ ادامدىكىنە وتە ۇقساس بولاتىنىن جارييالاعان. وندا ار قوزىنىڭ جۇرەگى جاساندى كىندىك ارقىلى سوعىپ تۇرعان.

زەرتتەۋ توبى قوزىلاردىڭ وكپەسى مەن باسقا دا اعزالارى قويدىڭ وز جاتىرىندا جاتقانداعىداي دامىعانىن، بۇگىندە شالا تۋعانداردى امان الىپ قالۋعا قولدانىلاتىن تاسىلدەردىڭ ايتارلىقتاي جەتىلگەنىن مالىمدەدى. سول قوزىلاردىڭ بىرنەشەۋى دال قازىرگى ۋاقىتتا سالماق قوسسا، بىرەۋى تىپتى توقتى بولىپ ۇلگەرگەن. ولاردىڭ وسىپ-جەتىلۋى قالىپتى جاعدايدا جۇرىپ جاتقانى بەلگىلى بولدى.

«قوزىلار تولىق جەتىلگەن بولىپ كورىنەدى، – دەدى زەرتتەۋ توبىنىڭ باسشىسى الان فلەك باسپاسوز ماسليحاتى كەزىندە.

فلەكتىڭ ايتۋىنشا، جاساندى جاتىر­دىڭ ماقساتى – بالالاردى تولىقتاي اناسىنان بولەك وسىرۋ ەمەس. زەرتتەۋشىلەر وكپەسى دەم الۋعا دايىن، ماڭىزدى كەزەڭ – 28 اپتادان بۇرىن تۋعان سابيلەردىڭ تىرى قالۋىنا جانە دەنساۋلىعىنىڭ جاقسى قالىپتاسۋىنا كومەكتەسۋدى كوزدەيدى.


ەبولاعا ارنالعان سىناق

2014 جىلى ەبولا ۆيرۋسى تاراعاننان بەرى باتىس افريكا­دا 11 مىڭنان استام ادام كوز جۇمدى. نيۋ يورك­تەگى ولباني ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيوحيميگى مەحمەت يىگىت جۇقپالى ىندەت بەلگىلەرىن ساناۋلى ساعاتتا انىقتايتىن قۇرىلعى ويلاپ تاپتى. ول بويىنشا ەگەر كىشى دارەت قىزىل تۇسكە بويالسا، اعزادا ينفەكتسييا بار، ال كۇلگىن ­ تۇس – تازا دەگەن سوز. – كەترين تسۋكەرمان

فوتولار: NATURE COMMUNICATIONS (قوزى); كارلو دە حەسۋس، ولباني ۋنيۆەرسيتەتى (VIALS)

       

پىكىر جازۋ