.

«بايقوڭىردان» شولپانعا ۇشقان كەمە

pia00104_locopy2

شولپان عالامشارىنىڭ بىز بىلمەيتىن قۇپييالارى كوپ. كۇكىرت قىشقىلىنان تۇزىلگەن قالىڭ بۇلتتى قابات جانارتاۋدان پايدا بولعان ويلى-قىرلى عالامشار بەتىن تۇگەل جاۋىپ تۇر. مۇنداعى تىعىز اتموسفەرا اۋا تەمپەراتۋراسى ۇدەمەلى جىلىجاي ەففەكتىسىن تۋعىزدى. – بۇل عالامشاردا اۋا تەمپەراتۋراسى 480ºC-قا دەيىن جەتەدى. كۇننەن بىرشاما شالعاي ورنالاسسا دا، مۇنداعى اۋا تەمپەراتۋراسى مەركۋرييدىكىنەن اناعۇرلىم جوعارى. 2005 جىلى ەۋروپا عارىش اگەنتتىگىنىڭ باستاماسىمەن قازاقستاننان شولپان عالامشارىنا «ۆەنەرا-ەكسپرەسس» دەگەن اۋە كەمەسى ۇشىرىلدى. سويتىپ، عالامشارداعى تىرشىلىك سەگىز جىل بويى زەرتتەلدى. ناتيجەسىندە، ونىڭ جەر عالامشارىنان سال عانا كىشى ەكەنى جانە قاراما-قارسى باعىتتا اينالاتىنى انىقتالدى.

شولپان عالامشارىندا جەل باياۋ سوعادى. الايدا جەرسەرىكتەن تۇسىرىلگەن سۋرەتتەرگە قاراساق، اتموسفەرانىڭ جوعارعى قاباتىنان ادام تاڭ قالارلىق جىلدامدىقتى بايقاۋعا بولادى. ۇيىتقىعان جەل ساعاتىنا 400 شاقىرىمعا دەيىن جەتەدى. ياكي، بۇل دەگەنىمىز، عالامشاردىڭ قوزعالۋ جىلدامدىعىنان 60 ەسە كوپ. سالىستىرار بولساق، جەردىڭ ەكۆاتور سىزىعىنىڭ بويىمەن اينالۋىنىڭ ورتاشا جىلدامدىعى ساعاتىنا 1600 شاقىرىمدى قۇرايدى. ال بىزدەگى جەل بۇل جىلدامدىقتىڭ جيىرما پايىزىنان اسپايدى.

جەلدىڭ اسەرىنەن شولپان عالامشارىنىڭ پوليۋستەرىندە تۋربۋلەنتتى قوزعالىس پايدا بولادى. تومەنگى بولىگىنە كۇن ساۋلەسى كوبىرەك تۇسەتىندىكتەن گاز قاباتى ىسىپ، سۋىعىراق پوليۋستەرگە قاراي اۋىسادى. ول جاقتا وتتاي جانىپ تۇرعان گاز قاباتى سالقىنداپ، قۇرعاپ قالعان جەرگە سىڭگەن سۋداي يرەلەڭدەپ كوزدەن عايىپ بولادى. مۇنداي قۇيىندار كۇن جۇيەسىندە جيى بولىپ تۇرادى. سونىڭ اسەرىنەن شولپان عالامشارىنىڭ بەتى سات سايىن تۇرلەنىپ، كوركەمدىگى ارتا تۇسەدى.

destination_venus_locopy1

شولپان عالامشارى اتموسفەراسىنىڭ تۇگەلگە جۋىعى كومىرقىشقىل گازىنان تۇرادى. ياعني، كۇن جۇيەسىندە ورنالاسقان عالامشارلاردىڭ اتموسفەراسىنان اناعۇرلىم تىعىزىراق. اتموسفەرانىڭ جوعارعى قاباتىندا سوققان دۇلەي جەلدىڭ ناتيجەسىندە پوليۋستەردە قۇيىندار پايدا بولادى. تورتبۇرىشتى سۋرەتتەردەن وڭتۇستىك پوليۋستىڭ سان تۇرلى بەينەسىن كورۋگە بولادى. ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ەنى 4000 شاقىرىمدى قۇرايدى.

فوتو: NASA / JPL; ESA/VIRTIS-VENUS EXPRESS/INAF-IAPS/LESIA-OBS. پاريج/دج. پيككيوني

       

1 پىكىر جازىلعان

پىكىر جازۋ