.

سىرىن بىلمەگەن جىلقىنىڭ…

اراب جىلقىسى قوراسىنا قاراپ تۇر. جىلقى – وتكىر كوزدى جانۋار، ولار مىسىق پەن يتكە قاراعاندا قىراعى. سونداي-اق توپتاسىپ ومىر سۇرۋ ۇشىن دامىعان قارىم-قاتىناس تىلىنە يە.

دجەرەمي بەرلين

شىندىقتى مويىندايىق، جىلقى جانۋارى اركىمگە بىر سىرىن بەرە قويمايدى. سوڭعى زەرتتەۋلەر ەر قاناتىنىڭ باسقالارمەن بايلانىسۋ ۇشىن 17 تۇرلى بەت-الپەت قيمىلىن جاسايتىنىن انىقتادى. بۇل ادامدارعا قاراعاندا 10 قوزعالىسقا از، بىراق يتتەن – بىر، شيمپانزەدەن تورتەۋگە ارتىق.

سۋسسەكس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماماندارى مۇنى جىلقى بەتىنىڭ بۇلشىق ەتتەرىن زەرتتەۋ ارقىلى انىقتاعان. ولار تۋعانىنا 4 اپتا بولعان جانە 27 جاس ارالىعىنداعى تۇقىمى ارتۇرلى 86 ايعىر مەن بيەنىڭ 15 ساعاتتىق بەينەجازباداعى مىنەز-قۇلقىن زەرتتەگەن.

زەرتتەۋدىڭ سوڭى رەتىندە EquiFACS (جىلقى بەت-الپەتى قيمىلىن كودتاۋ جۇيەسى) دەپ اتالاتىن باعدارلامانى پايدالانا وتىرىپ، وزدەرى باقىلاعان كوز، ەرىن، تاناۋ جانە يەك قيمىلدارىن جۇيەلەدى. ناتيجەسىندە، تۇرلى تۇقىمداستار اراسىنداعى جارىسپالى ەۆوليۋتسييانى كورسەتەتىن ىس-قيمىل كارتاسى پايدا بولدى.

عىلىمي جۇمىستىڭ جەتەكشى اۆتورى دجەننيفەر ۋاتان جىلقى مەن ادامنىڭ بەت-الپەتى قوزعالىسى اراسىنداعى ۇقساس­تىقتىڭ تاڭداي قاقتىراتىنىن ايتادى. ۇقساستىققا قورقىنىشتى، تاڭدانىستى نە قايعىرۋدى كورسەتەتىن قاستىڭ ىشكى جاعىن كوتەرۋ (مۇلايىمسىپ قاراۋ)، نە امانداسۋدا قولدانىلاتىن ەزۋىن كەرى تارتۋ (كۇلىمسىرەۋ) جانە دابىلدى بىلدىرەتىندەي كوزدەرىن كەڭىنەن اشۋ جاتادى.

ۋاتاننىڭ ايتۋىنشا، بۇل دەرەكتەر تۇرلەر اراسىنداعى بايلانىستى جاقسى تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. «بىز جانۋارلاردىڭ ەموتسيياسى تۋرالى كوپ بىلمەيمىز. بۇل باعدارلاما سوعان كومەكتەسەدى»، – دەيدى ول.

فوتو: تيم فلاح

       

پىكىر جازۋ