.

لوري-تاعدىر

جاني اكتمان

شابان لوريلەرگە كۇرىش بەرگەن، قىتىقتاعان ۆيدەولار عالامتور كەڭىستىگىن شارلاپ كەتكەننەن كەيىن، توستاق كوزدى جانۋارلار ەرەكشە تانىمالدىققا يە بولدى. YouTube جەلىسىندەگى بەينەروليكتەرگە بۇل ماقۇلىقتىڭ سۇلۋلىعىنا قاتىستى مىڭداعان پىكىر جازىلدى.

شابان لوريلەردىڭ بارلىق تۇرى مىنا زاڭدارمەن قورعالادى: بىرىنشىسى – وڭتۇستىك ازيياداعى جەرگىلىكتى زاڭدار، ەكىنشىسى – جويىلۋ قاۋپى بار جابايى جانۋارلاردىڭ حالىقارالىق ساۋداسى جونىندەگى كونۆەنتسييا. بۇل – جابايى ماقۇلىقتاردىڭ ومىر سۇرۋىنە كەدەرگى كەلتىرەتىن ساۋدانى بولدىرماۋعا ارنالعان كەلىسىم. دەگەنمەن جىل سايىن سانسىز شابان لوريلەر ينتەرنەت ارقىلى جانە جەرگىلىكتى قارابازارلاردا ساتىلادى.

كليەنتتەر ولاردى سۇيكىمدى دەپ ەسەپتەيدى، الايدا بۇل ماقۇلىق ۇي جانۋارلارى سەكىلدى ەمەس. ساتىلماي تۇرىپ وتكىر تىستەرىن جۇلىپ الىپ ابدەن قينايدى. ولاردىڭ ازابى مۇنىمەن بىتپەيدى. وكسفورد برۋكس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى 2016 جىلى جۇرگىزگەن عىلىمي جۇمىستا جۇزدەگەن اسىراندى لوريلەردىڭ ونلاين ۆيدەو­سىن زەرتتەپ، ناتيجەسىندە، «جانۋارلار كۇيزەلىس جاعدايىندا ومىر سۇرىپ جاتىر» دەگەن قورىتىندىعا كەلگەن. «ولار – وتە سەزىمتال، – دەيدى يندونەزيياداعى شابان لوريلەردى قورعاۋ باعدارلاماسىن جۇرگىزەتىن حالىقارالىق جانۋارلاردى قۇتقارۋ ۇيىمىنىڭ وكىلى كريستين راتتەل، – ولار تۇندە جۇرەدى جانە قولعا ۇيرەتۋگە كونبەيدى».

تۇمسا تابيعاتتا قانشا لوري قالعانى بەلگىسىز، بىراق تابيعات قورعاۋشىلاردىڭ پىكىرىنشە، سانى ازايىپ بارادى. تابيعي ورتانىڭ شەكتەلۋىمەن بىرگە داستۇرلى ازييا مەديتسيناسىندا جانۋار دەنەسىنىڭ كەي مۇشەلەرىنىڭ ەمدىك ماقساتتا قولدانىلۋى دا براكونەرلىككە جول اشۋدا. راتتەلدىڭ ايتۋىنشا، ۇي جانۋارلارى ساۋداسىنىڭ جالعاسۋى لوريلەردىڭ جويىلىپ كەتۋىنە اكەپ سوعۋى مۇمكىن.

ولار مۇنداي قاتەرگە دۋشار بولعان جالعىز ماقۇلىق ەمەس. گەپاردتار، ارىس­تاندار مەن باسقا دا بەلگىلى جانۋارلاردىڭ ومىرى كوبىنە جەرتولە مەن اۋلادا ۇزىلەتىن بولىپ جۇر. سونداي-اق كوپشىلىك بىلە بەرمەيتىن پاتشا پيتونى مەن ۇزىن قۇيرىقتى ماكاكا دا سولاردىڭ كۇيىن كەشەدى.

باياۋ لوريلەردى قورعاۋ

بۇل انالىق Nycticebus bengalensis 2014 جىلى ۆەتنامنىڭ سولتۇستىگىندەگى ۇلتتىق ساياباقتا ورنالاسقان جويىلۋ قاۋپى بار جانۋارلاردى قۇتقارۋ ورتالىعىندا سۋرەتكە تۇسىرىلدى. كەيىن ولار ورمان ساياباعىنا جىبەرىلىپ، قايتا كەلۋىن باقىلاۋعا ارنالعان مونيتورينگتىك باۋلار تاعىلادى. ورتالىق ديرەكتورى سونيا پروسسەردىڭ ايتۋىنشا، باياۋ قوزعالاتىن بۇل لوري 2015 جىلى بوستاندىققا جىبەرىلگەن. «ول الى سوندا جۇر»، – دەيدى مامان.

       

پىكىر جازۋ