.

الىپقا كوز سالىڭىز

«سىزدىڭ الدىڭىزدا مەگافاۋنا. وسىناۋ كەرەمەت جانۋار تۋرالى بىزدە مالىمەت جوقتىڭ قاسى»، – دەيدى الىپ تەڭىز پەرىسى نەمەسە مانتا (Manta birostris) جايلى تەڭىز بيولوگى دجوزۋا ستيۋارت.

نورا راپپاپورت

ۇزىندىعى – 7 مەتر، ال سالماعى 1800 كيلوگرامم بولاتىن الىپ تەڭىز ماقۇلىعى بار سۋعا سەكىرۋگە قالاي قارايسىز؟ مۇحيتتاعى ىرى تەڭىز پەرىلەرىن زەرتتەۋ­مەن اينالىساتىن بيولوگ دجوزۋا ستيۋارت ۇشىن بۇل كۇندەلىكتى جۇمىس.

«ولار ريفتە ساياحاتتاپ جۇرگەن ەلەۋسىز ۇشاتىن الىپ ۆ-52 بومبالاۋ­شى ۇشاعى سەكىلدى. مانتالار – مەنىڭ تاجىريبەمدەگى جانۋارلاردىڭ اراسىنداعى ەڭ زەرەك، سەزىمتال ارى قىزىق تىرشىلىك يەلەرىنىڭ بىرى»، – دەيدى ستيۋارت. ول وز توبىمەن مەحيكو جاعالاۋىنان 480 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى رەۆيللاگيگەدو ارالدارىنا باردى. ماقساتى – مۇحيتتاعى الىپ جانۋارلارعا لوكاتسييالىق اسپاپ مەن كريتتەر كامەراسىن پايدالانىپ كورۋ.

زييانسىز بەكىتكىش ارقىلى كريتتەر كامەرالارى مانتانىڭ دەنەسىنە التى ساعاتقا جاپسىرىلادى. ونىڭ كومەگىمەن ايبىندى تىرشىلىك يەلەرىنىڭ قۇپييا ومىرىنەن مالىمەت الىنادى. ونىڭ قايدا باراتىنىن، نە ىستەيتىنىن بىلۋ ارقىلى عالىمدار ولاردى بالىقشىلاردان قورعاۋعا كومەكتەسەدى. الىپ سۋ جانۋارلارى كەزدەيسوق تۇزاققا تۇسىپ قالۋى مۇمكىن. بۇعان قوسا، تەڭىز پەرىلەرىنىڭ جەلبەزەك تىلىمدەرىنەن جالعان مەديكامەنت جاسالادى. سۇرانىسى وسىپ كەلە جاتقان ازييا نارىقتارى ۇشىن ارنايى اۋلايتىندار دا بار. دەگەنمەن الىپ بالىقتاردىڭ تىرىدەي دايۆينگ پەن سۋاستى ساياحاتشىلارىنان تۇسىرەتىن پايداسى اناعۇرلىم مول.

«بىز تەڭىز پەرىلەرى وز تاماعىن اۋلاۋ ۇشىن، كولدەنەڭىنەن ەمەس، تىگىنەن قوزعالاتىن بولار دەپ بولجاپ وتىرمىز»، – دەيدى بيولوگ. مانتالاردىڭ بىر ورىننان قوزعالماۋى ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ۇشىن دە اسا ماڭىزدى. ولاردى ساقتاۋ شارالارىن جەرگىلىكتى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋ اناعۇرلىم تيىمدى، ويتكەنى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى شارالار كوپتەگەن ەلدىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋدى تالاپ ەتەدى.

الىپ جانۋاردىڭ دەنەسىنە ۋاقىتشا كامەرا ورناتۋ ارقىلى ول وسىناۋ تىرشىلىك يەلەرىنىڭ قۇپييا الەمى تۋرالى تىڭ اقپارات جينايدى.

       

پىكىر جازۋ