.

مۇز استىنداعى مۇعجيزا

شىعىس انتاركتيداداعى ديۋمون-د’يۋرۆيل ستانساسىنىڭ ماڭىنداعى مۇزدىقتان بولىنىپ شىققان تەڭىز سۋىنىڭ مۇزدى «مۇرتشاسى». كوزگە سيرەك كورىنەتىن ولار بىر جەرگە توقتاعاندا بارىپ قاتادى. تەڭىز سۋى قاتتى توڭازىعانىمەن وڭايلىقپەن قاتا قويمايدى.

مۇز استىنا ۇڭىلگەنىمىزدە پينگۆين، يتبالىق سەكىلدى ەكزوتيكالىق جان-جانۋاردىڭ تۇرلى-تۇستى ھام قىز-قىز قايناعان تاڭعاجايىپ الەمىنە تاپ بولدىق.

بىز تاڭەرتەڭ شىعىس انتاركتيدانىڭ ادەلي جاعالاۋىنداعى فرانتسۋزداردىڭ ديۋمون-د’يۋرۆيل عىلىمي-زەرتتەۋ ستانساسىنان جاياۋ شىعىپ، كۇنى كەشە عانا جاساپ كەتكەن ويىققا كەلدىك. ويىق بەتىنە جۇقا مۇز تۇرعان ەكەن، بىز ول مۇزدى ويىپ الدىق. قالىڭدىعى ۇش مەتر مۇزداق ارقىلى جاسالعان ويىققا ادام ەمىن-ەركىن سييادى. ويىقتىڭ استى – تەڭىز.

بۇرىن-سوڭدى مۇنداي كىشكەنتاي كەڭىستىك ارقىلى سۋعا بويلاپ كورمەپ ەدىك، بىرىنشى بولىپ مەن تۇستىم. قول، تىزە، وكشە مەن ەسكەكاياقتىڭ ۇشىن اقىرىن-اقىرىن قيمىلداتۋ ارقىلى يرەلەڭدەپ جۇرىپ ويىقتان تۇستىم، ايتەۋىر. مۇزدى سۋعا بويلاپ بارا جاتىپ ارتىما قاراپ ەدىم، جۇرەگىم دىر ەتە قالدى: ويىق جابىلىپ ۇلگەرگەن ەكەن.

مۇز استىنداعى وتىز مەتر تەرەڭدىكتە تۇرعان تەڭىز ليليياسى پاپوروتنيك بەينەلى قولدارىمەن ازىق اڭديدى. ول – وسىمدىك ەمەس، جانۋار. تەڭىز جۇلدىزىنىڭ «تۋىسقانى». وزى جۇزە دە الادى. فوتوگراف لوران بالەستا وسى كورىنىس ۇشىن 70 مەتر تەرەڭدىككە تۇستى.
Promachocrinus kerguelensis

قويمالجىڭ مۇز كريستالدارىنان تۇراتىن تەڭىزدىڭ بەتكى قاباتى مەنىڭ ەكپىنىممەن قوزعالىسقا كەلدى. ويىق بەتىنە جينالاتىن ولار اۋزى جوعارىعا قاراپ تۇرعان سۋاعاردى كوز الدىڭا ەلەستەدى. مەن قويمالجىڭ مۇزعا قولىمدى بويلاتىپ كورىپ ەدىم، قالىڭدىعى بىر مەترگە جۋىقتادى. قاۋىپسىزدىك ارقانىنان تاس قىپ ۇستاپ الىپ، سانتيمەترلەپ جىلجيمىن. بىر ۋاقىتتا يىقتارىم كەپتەلدى دە قالدى. كەنەت باسىما قاتتى بىرنارسە تارس ەتىپ تيدى. بۇل مەنى شىعارىپ الۋعا ارەكەت ەتىپ جاتقان سەدريك جانتيل اتتى سۇڭگۋىر ەدى. مەنىڭ باسكيىمىمە تيگەن ونىڭ مۇزدى ويىپ جاتقان قالاقشاسى بولاتىن. اقىر اياعىندا ول مەنى قولىمنان تارتىپ، دالاعا شىعاردى. بۇگىنگى جۇمىس وسىمەن تامام. بۇل سۋ استىنا جوسپارلانعان 32 ارەكەتتىڭ تەك العاشقىسى ەدى.

مۇندا مەنەن باسقا رەجيسسەر ليۋك جاكەنىڭ شاقىرتۋىمەن كەلگەن ۆينسەنت مۋنە اتتى فوتوگراف تا بار. ولار 2005 جىلى الەمدى شۋ ەتكىزگەن «پينگۆيندەر شەرۋى» فيلمى­نىڭ سيكۆەلىن جاساپ جاتتى. جاكە يمپەراتور پينگۆين­دەرىن – تاسپاعا، مۋنە سۋرەتكە تۇسىرىپ جاتقاندا، بىز مۇز استىنداعى تەڭىز تىرشىلىگىمەن اۋرە بولدىق. قىستا مۇز قۇرساۋى تەڭىزدەن 100 شاقىرىم قاشىقتىققا دەيىن ۇزارادى. بىز كەلگەن ۋاقىت 2015 جىلدىڭ قازان ايى – كوكتەمنىڭ باسى ەدى. بىز مۇز جارىلىپ، كەيىن شەگىنگەنگە دەيىن، 36 كۇننىڭ ىشىندە 70 مەتر تەرەڭدىككە دەيىن بويلاپ جۇمىس ىستەۋگە تيىسپىز.

يمپەراتور پينگۆيندەرى ازىق تابۋ ۇشىن اشىق تەڭىزدى بەتكە الىپ بارا جاتىر. ولاردىڭ جوعارى جاعىنداعى قوڭىرقاي داقتار – مۇزعا جابىسىپ العان ميكروبالدىرلار. ولار كوكتەم ۋاقىتىندا فوتوسينتەزدەلە باستايدى. فوتوگرافتىڭ كۇندىزگى تۇراعى وسى قالقىمالى مۇزداردىڭ بىرىندە ورنالاسقان.
Aptenodytes forsteri

مەنىڭ سۇڭگۋىر فوتوگراف ەسەبىندە جۇمىس ىستەگەنىمە دە بىراز ۋاقىت بولىپ كەتتى. العاشقى جۇمىستارىمدى بۇدان وتىز جىل بۇرىن جەرورتا تەڭىزىندە جاسادىم. كەيىننەن قىزىق قۋىپ بارماعان جەرىم جوق. وڭتۇستىك افريكا جاعالاۋىندا سيرەك كەزدەسەتىن تسەلاكانتتاردى سۋرەتكە تۇسىرۋ ۇشىن 120 مەتر تەرەڭدىككە دەيىن تۇستىم. فرانتسۋز پولينەزيياسىنداعى فاكاراۆادا 17 مىڭ الابۇعانىڭ ۇرىق شاشقان ساتىنە كۋا بولۋ ۇشىن 24 ساعات بويى ۇزىلىسسىز جۇمىس ىستەدىم. بىراق انتاركتيداعا جاساعان بۇل ساياحات ولاردىڭ ەشقايسىسىنا ۇقسامايدى. مۇندا بىز انتارك­تيدا مۇزىندا بۇرىن-سوڭدى ەشكىم تۇسىپ كورمەگەن تەرەڭدىككە دەيىن بويلاماقپىز جانە اسا قيىن ارى قاتال جاعدايدا.

بىز بۇل ساياحاتقا فرانتسييادا ەكى جىل دايىندالدىق. قابىرعادا ىلىنىپ تۇرعان ادەلي جاعالاۋىنىڭ كارتاسىنان مەن ديۋمون-د’يۋرۆيلدەن 10 شاقىرىمنان ارىگە بارمايتىن، تەرەڭدىگى ارتۇرلى بىرنەشە سۋعا تۇسەتىن جەرلەردى بەلگىلەپ قويدىم. كيىم تىگۋشىلەرمەن سۋ كوستيۋمىنىڭ كەم-كەتىك تۇستارىن تالقىلادىق. قانشا ايتقانمەن سۋدىڭ تەمپەراتۋراسى تسەلسيي بويىنشا –1،8-گە دەيىن تومەندەيدى (تۇزدى سۋ تۇششى سۋ قاتاتىن تەمپەراتۋرادا قاتپايدى). سۋ كوستيۋمدەرى قۇرعاق بولماسا، ادام 10 مينۋتتىڭ ىشىندە-اق جان تاپسىرادى. ال كيىم-كەشەك پەن قۇرال-جابدىعىڭ سەنىمدى بولسا، بەس ساعاتقا دەيىن جۇمىس ىستەۋگە بولادى.

بيوساۋلە شاشىپ تۇراتىن تاجدى مەدۋزانىڭ ەنى – 36 سانتيمەتر. 40 مەتر تەرەڭدىكتە جۇزىپ جۇرگەن ونىڭ كۇيدىرىپ جىبەرەتىن ون شاقتى قارماۋىشى بار. قوڭىراۋ پىشىندى بۇل پلانكتون جەگىشتەر ومىرلەرىنە توتەنشە قاۋىپتەن – تۋرا تۇسەتىن جارىقتان بويلارىن مەيلىنشە الشاق ۇستايدى.
Periphylla periphylla

سۋعا تۇسەتىن اربىر كۇنگە كەتكەن دايىندىق تا ۇزاققا سوزىلدى. ۋەددەل يتبالىعى تىسىن قاجاپ تۇرىپ جاساعان مۇز ويىقتارىنا تۇسە المايتىنداي جاعدايدا، بىز مۇز تەسكىش قۇرىلعىمەن باسقا ويىق جاساپ وتىردىق. يتبالىقتار وتتەگى كەرەك بولعان كەزدە ويىقتى قالاي بولعاندا دا تاۋىپ كەلە السا، بىز مۇز استىندا اداسىپ، شىعا الماي قالۋدان ولەردەي قورىقتىق. سول سەبەپتى دە بىز سۋعا تۇسكەن سايىن وزىمىزبەن بىرگە جارقىراپ تۇراتىن سارى ارقان جىپ الىپ جۇرەتىنبىز دە، جۇمىس بىتكەن بويدا سونىمەن كوتەرىلىپ كەتەتىنبىز.

مۇزداي سۋعا تۇسكەنگە دەيىن بىزدىڭ ارقايسىسىمىزدا 90 كيلو جۇك بولادى. قوزعالۋدىڭ وزى – كۇش، ال جۇزۋ مۇلدە مۇمكىن ەمەس دۇنيە. سۋىق بەتىمىزدىڭ اشىق قالعان تۇستارىن بىردەن جانسىزداندىرىپ، سۋ استىنا تۇسىپ بولعانشا كيىم مەن قولعاپ ارقىلى وتىپ، جانىڭدى كوزىڭە كورسەتەدى. اقىر سوڭىندا كوتەرىلەر سات الدىندا تىنىس الىپ تۇرعان بىز ساي-سۇيەگىمىزدى سىرقىراتقان سۋىقتى سال دە بولسا ۇمىتتىرار الدانىش ىزدەپ كەتەمىز.

مىقشىڭ-مىقشىڭ ەتىپ مۇزدى مۇحيتتىڭ ۇستىنە شىققانان كەيىن مەن اياق-قولىمدى سوزىپ مۇز ۇستىنە جاتا كەتەم. مي ول كەزدە كيىم شەشۋدى ويلاۋعا قاۋقارسىز. دەنەم ابدەن توڭعان، ونە-بويىم دەل-سال. ەرىندەرىم، قولىم مەن اياعىم ىسىنىپ، جانسىزدانىپ قالعان. ونىڭ قيىندىعى سونداي، دەنەم جىلىعانشا، اياق-قولىم مۇز بوپ تۇرا بەرسە ەكەن دەيسىڭ. ارادا تورت اپتا وتكەننەن كەيىن مەن تىپتى دەنەم جىلىعاننان كەيىن دە باشپايلارىمدى سەزبەيتىن بولدىم. زاقىمدانعان جۇيكەمنىڭ قايتا ورنىنا كەلۋى ۇشىن جەتى اي ۋاقىت كەتتى.

تۋعانىنا بىرەر اپتا بولعان قىزىققۇمار جاس ۋەددەل يتبالىعى ماعان جاقىنداپ كەلدى. «بۇل ونىڭ العاشقى جۇزۋ ارەكەتى بولۋى مۇمكىن»، – دەيدى بيولوگ پەر شەۆالدونە. ول – الەمنىڭ ەڭ قيىر تۇستىگىندەگى بىردەن-بىر سۇتقورەكتى.

وسىنشا جانكەشتىلىك تانىتۋعا نە سەبەپ سوندا؟ البەتتە، ول – كەز كەلگەن فوتوگرافتى تاڭ-تاماشا ەتەتىن كورىنىس. كوكتەمنىڭ باستاپ­قى كەزىندە، ۇزاققا سوزىلعان پوليار تۇندەرىنەن كەيىن ۇساق پلانكتون الى دە بولسا «گۇلدەپ» ۇلگەرمەيدى، سول سەبەپتى دە سۋ تۇنىق بولادى. جارىقتى كولەگەيلەيتىن زاتتاردىڭ مەيلىنشە از بولۋىنا بايلانىستى مۇز قاباتىنىڭ استى بۇل كەزدە موپ-مولدىر كۇيگە ەنەدى.

بۇل كورىنىستى ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس! يتبالىق، پينگۆين مەن قۇستىڭ ساناۋلى تۇرى بولماسا، شىعىس انتاركتيدادا جەر بەتىن مەكەندەيتىن سۇتقورەكتىلەر اتىمەن جوق. سىز تەڭىز تابانىندا دا شول دالاداي ەشتەڭە جوق دەپ ويلارسىز. ال ىس جۇزىندە ول – قادىم زامانداردان بەرى جايقالىپ تۇرعان ناعىز يران-باق.


كوستيۋمدەردى كييۋگە بىر ساعات ۋاقىت كەتەدى. مۇزداي سۋعا تۇسكەن كەزدە بىزدىڭ ارقايسىسىمىزدا 90 كيلو جۇك بولادى.


انتاركتيدانىڭ تەڭىز الەمى قۇرلىقتار بىر-بىرىنەن اجىراپ، مۇز قۇرساۋىنا ىلىككەن سوناۋ بىر زامانداردان بەرى وقشاۋلانىپ قالعان. سودان بەرى انتاركتيدانى اينالا، باتىستان شىعىسقا جوڭكىلگەن اسا قۋاتتى انتاركتيدا اينالاپوليارلى اعىسى سۋ تەمپەراتۋراسىنا ايتارلىقتاي وزگەرىس ەنگىزىپ، سۋ جانۋارلارىنىڭ كوبەيۋىنە كەدەرگى كەلتىردى. وقشاۋ ومىر، ەسەسىنە، وسى ايماققا بەيىمدەلگەن سان مىڭداعان تۇردىڭ سۋ استىندا تىرشىلىك ەتۋىنە جاعداي تۋعىزدى.

«60 مەتردەن دە تومەن تەرەڭدىكتە تەڭىز تابانىنا جابىسىپ الىپ، ازىق جيناۋ ۇشىن سۋدى ايداپ شىعارىپ تۇراتىن قىزعىلت-سارى استسيديي قاراپا­يىم سورعىش سيياقتى»، – دەيدى شەۆالدونە. بىراق الدەقايدا جەتىلگەن: ولار ومىرتقاسىزدار كلاسىنا جاتقانىمەن، بالاڭقۇرتتا جۇلىن بولادى.
Synoicum adareanum

9-15 مەتر تەرەڭدىكتە كەزدەسەتىن ساباعى ۇش مەترلىك قوڭىرقاي بالدىر ورمان كوز قۋان­تادى. ودان تومەندە الدىڭنان الىپ تەڭىز جۇلدىزدارى شىعادى. ديامەترى 38 ساتيمەترگە جەتەتىن ولار جىلى تەڭىزدەگى تەڭىز جۇلدىزدارىنان الدەقايدا ىرى. ودان كەيىن الىپ تەڭىز ورمەكشىلەرى پايدا بولادى. جاندىكتەر مەن ورمەكشىلەر سيياقتى بۋناق اياقتىلارعا جاتاتىن ول جەر بەتىندەگى مۇحيتتاردىڭ بارلىعىندا بار. تەك ونىڭ جىلى سۋدا مەكەن ەتەتىن تۇرلەرى مەيلىنشە سيرەك، ارى باجايلاپ قاراماساڭىز، كوزگە كورىنبەيتىندەي ۇساق. انتاركتيداداعى بۇل تەڭىز ورمەكشىلەرى – 30 سانتيمەتردەن دە ارتىق كولەمگە دەيىن ۇلكەيە الادى. ولاردىڭ دەنەسى كىشكەنتاي بولعانىمەن، ىشكى ورگاندارى اياقتارىنا دەيىن سوزىلادى.

جوعارىدا سول جاقتان ساعات تىلىمەن: ۇزىندىعى جەتى جارىم سانتيمەترلىك مىنا انتاركتيدا قابىرشاعى 10 جاستا بولۋى مۇمكىن. ەسەكقۇرتقا ۇقسايتىن يزوپودا قاۋىپ تونگەندە جيىرىلا قالادى. دەسە دە، ونىڭ ۇزىندىعى – 12 سانتيمەتر. تەڭىز ورمەكشىلەرى – جۇمباققا تولى جاندىك. باسقا جەرلەردە ولار ۇساق بولىپ كەلسە، انتاركتيداداعى مىنا ورمەكشىنىڭ اياقتارى 18 سانتيمەترگە دەيىن جەتەدى. تەڭىز جۇلدىزشانى كولدەنەڭ ەسەپتەسەڭ، ونىڭ دا ۇزىندىعى 30 سانتيمەتردەن اسادى.

جوعارىدا سول جاقتان ساعات تىلىمەن: ADAMUSSIUM COLBESCI; GLYPTONOTUS ANTARCTICUS; COLOSSENDEIS MEGALONYX; MACROPTYCHASTER SP.، PARBORLASIA CORRUGATUS پەن FLABELLIGERA SP.، HOMAXINELLA BALFOURENSIS


بىزگە رۇقسات ەتىلگەن ەڭ تومەنگى شەك – 70 مەتر تەرەڭدىكتە نە جوق دەيسىز، شىركىن! تۇرلى-تۇستى ارى مولىنان كەزدەسەتىن قورقىنىشتى گورگوناريي، موليۋسكالار، نازىك مارجاندار، گۋبكالار مەن ۇساق بالىقتار تروپيكالىق مارجاندى كەدەرتاستاردى ەرىكسىز كوز الدىڭا اكەلەدى. بىر ورنىندا قاتىپ قالعان ومىرتقاسىزداردىڭ ۇلكەندىگىن ايتساڭىزشى! «جامان ايتپاي، جاقسى جوق» دەمەكشى، ەندى وسىلار كليماتتاعى وزگەرىس­تەرگە قارسى تۇرا الا ما؟

بىز جوعارىعا كوتەرىلگەن سايىن بيوتۇرلىلىك تە ازايا بەرەدى. تايىزداۋ سۋلاردىڭ قورشاعان ورتا جاعدايى اسا تۇراقتى ەمەس: جۇزىپ جۇرگەن ايسبەرگتەر مەن مۇز بولشەكتەرى تەڭىز تابانىن تازالاپ وتىرسا، تۇششى سۋدى بىرەسە بار، بىرەسە جوق ەتەتىن ماۋسىمدىق سۋدىڭ قاتۋى مەن ەرۋى سۋدىڭ تۇزدىلىعىنا ايتارلىقتاي اۋىتقۋشىلىق تۋدىرادى.


سۋىق تەرىمىزدىڭ اشىق قالعان تۇستارىن ۇسىتىپ، كيىمىمىزدەن وتىپ كەتتى. مەنىڭ زاقىمدانعان جۇيكەمنىڭ قايتا قالپىنا كەلۋىنە جەتى اي ۋاقىت قاجەت.


تاعى بىردە سۋىقتان ابدەن ىعىر بولعان ماعان جانتيل مۇزدان سالبىراپ تۇرعان ۇساق، جاپ-جارىق انەمونالار شوعىرىن نۇسقادى. تاس تۇرپاتتى مۇزعا بىرنەشە سانتيمەتر بويلاپ وسكەن ولاردىڭ قارماۋىشتارى كۇنگە شاعىلىسىپ، اعىستا جەلبىرەپ كوزدىڭ جاۋىن الادى. مەن قانشاما زەرتتەۋ جۇمىسىنا قاتىسسام دا، مۇنداي تىرشىلىك يەلەرىنىڭ بار ەكەنىن ەستىگەن دە، وقىعان دا ەمەسپىن. سوز جوق، ەستەن تاندىرارلىق كورىنىس.

اسا ساق مۇز اق بالىعى قوڭىرقاي بالدىرلاردىڭ تاساسىنا جاسىرىنىپ تۇر. سۋ تۇبىندە تىرشىلىك ەتەتىن بۇلاردىڭ قانىندا سۋىققا توزىمدى پروتەين بار. سونىڭ ارقاسىندا ولار –1.8 س سۋىققا توتەپ بەرە الادى. انتاركتيدانىڭ مۇزدى سۋلارىندا مۇز اق بالىعىنىڭ كەمىندە 50 تۇرى تىرشىلىك ەتەدى.
FAMILY NOTOTHENIIDAE; HIMANTOTHALLUS GRANDIFOLIUS

انتاركتيدا مۇزىنىڭ استىنداعى سۋ ەۆەرەست تاۋى ىسپەتتى: تاڭعاجايىپ ارى قاتەرلى. وعان بارماس بۇرىن ادامنىڭ دۇرىستاپ ويلانۋى قاجەت. وعان جۇردىم-باردىم قاراۋعا بولمايدى. جاي عانا قۇمارلىق دەگەن جۇرمەيدى ول جەرگە. تالاپ وتە كۇشتى. ول جەردە كورگەن كورىنىسكە جەتەر دۇنيە جوق. وعان بارۋ، ونى سۋرەتكە تۇسىرىپ الۋ ومىرى ەستەن كەتپەس ەستەلىك بولىپ قالارى سوزسىز. سەبەبى بىز سۋدىڭ قىر-سىرىنا 36 كۇننەن كەيىن عانا قانىعا باستاعانداي بولدىق.

ۋەددەل يتبالىعى مۇز استىندا جۇزىپ جۇرگەن تولىنە كوز قىرىن سالىپ قويادى. يتبالىقتىڭ تولى تولىق جەتىلگەن كەزدە شەشەسى سيياقتى ۇزىندىعى – 3 مەتر، سالماعى جارتى توننا بولادى. بۇل بەيبىتسۇيگىش يتبالىقتار، نەگىزىنەن، جاعالاۋعا جاقىن ماڭدا تىرشىلىك ەتىپ، مۇز ويىقتارى ارقىلى تىنىس الىپ وتىرادى.
Leptonychotes weddellii

فرانتسيياعا قايتىپ ورالعاننان كەيىن ديۋمون-د’يۋرۆيل كارتاسىنا قاراپ وتىرىپ سونى قييالداۋمەن بولدىم. ايتىڭىزشى، وسىناۋ جەر بەتىندە، بىزدىڭ عاسىرىمىزدا ادام بالاسى جاپادان-جالعىز قالا الاتىن جەر بار ما وزى؟ بۇرىن-سوڭدى ەشكىم كورمەگەن دۇنيەنى قايدان كورۋگە بولادى؟ كارتا بەتىنەن مەن ديۋمون-د’يۋرۆيلدەن 11 شاقىرىم قاشىقتا ورنالاسقان شاپ-شاعىن ارال – نورسەل مۇيىسىنە بەلگى قويىپ قويدىم.

دەنەسى قالقىما مۇزدىڭ ىشىندە ورنالاسقان انەمونانىڭ قارماۋىشتارى سۋ قاراڭعىسىندا بيلەپ تۇر. تەڭىز بيولوگى مەريمەگان دەليدىڭ ايتۋىنشا، بۇل – مۇزدا تىرشىلىك ەتەتىن انەمونانىڭ بىردەن-بىر تۇرى. ونىڭ مۇزعا قانداي جولمەن كىرىپ جانە ولىپ قالماي قالاي تىرشىلىك ەتەتىنىنە ماماندار الى جاۋاپ تاپقان جوق.
Edwardsiella andrillae

بىزدىڭ تىكۇشاق توبەسىنەن ۇشىپ وتكەن كەزدە، اشىق تەڭىزدە ورنالاسقان نورسەل 180 مەتر سۋعا دەندەي ەنگەن جاقپار تاستىڭ ۇشى بەينە­سىندە كورىندى.

جاز ماۋسىمى باستالار شاق. قاتتى اياز جوق، جانعا جايلى بىر كۇن ەدى. دەسە دە، سۋدىڭ تەمپەراتۋراسى الى دە – 1.8س سۋىق ەدى. دارىگەر بلانش حرونومەتردى ىسكە قوسىپ، بىزگە تۋرا 3 ساعات 40 مينۋت ۋاقىت بەردى. بىز تاعى بىر بەيتانىس الەممەن تانىسۋ ۇشىن تەرەڭدى بويلاپ كەتە باردىق.

اۆتور جانە فوتو: لوران بالەستا


ماقالانىڭ تولىق نۇسقاسى مەن الەمدىك زەرتتەۋلەردىڭ قاينار كوزىنە قول جەتكىزگىڭىز كەلسە، shopnationalgeographic.kz ارقىلى ونلاين جازىلىڭىز.

       

پىكىر جازۋ