.

ۇلىس وڭ بولسىن، اق مول بولسىن!

ناۋرىز مەيرامى – الەمدەگى ەڭ كونە مەرەكەلەردىڭ بىرى. كوكتەم كەلگەن بويدا مەملەكەتتىك دەڭگەيدە تويلاناتىن بۇل مەرەكە پارسى، كاۆكاز، ورتالىق ازييا ەلدەرى مەن تۇركى حالىقتارىنا ورتاق. ونىڭ ىشىندە قازاق حالقى ناۋرىزعا ەرەكشە مان بەرگەن. سەبەبى، «ۇلىس وڭ بولسىن، اق مول بولسىن!» دەگەن باتالى سوزدەن باستالاتىن مەيرامنىڭ يگىلى مەن بەرەكەسى كوگىلدىر كوكتەممەن قاتار كەلەدى دەپ ۇققان.

مەيرامدى داستۇرلى ناۋرىز كوجەسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل كۇنى اربىر ۇيدە ناۋرىز كوجە دايىندالادى. ىرىمشىل قازاق حالقى اۋ باستان قاسيەتتى ساندارعا مان بەرگەندىكتەن بولار بۇل تاعامعا جەتى تۇرلى دامدى قوسىپ دايىندايدى. كەيبىر ادامدار ناۋرىز مەرەكەسى كەلگەن كۇنى وز ۇيىنە كەمى 7 قوناقتى شاقىرسا، وزى دە 7 ۇيدەن ناۋرىز كوجەدەن اۋىز تييۋ پارىز دەپ ۇققان.

ەتنوگراف-عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، ناۋرىز مەيرامى – دىني مەرەكە ەمەس. بۇل – ۇزاق قىستان امان-ەسەن شىققاننان كەيىنگى جاڭا جىلدى قارسى الۋ مەرەكەسى. مەرەكە كەزىندە جولىققاندار بىر-بىرىن قۇشاق جايا قارسى الىپ، يگى تىلەكتەر ايتادى.

ناۋرىز مەرەكەسى كەزىندە ارنايى تىگىلگەن التىباقان باسىندا توي-دۋمان ۇيىمداستىرىلىپ، ۇلتتىق ويىنداردان سايىس وتكىزىلەدى. ال تاڭسارىدە قالىڭ كوپشىلىك بيىك توبەنىڭ باسىنا شىعىپ، اتقان تاڭدى قارسى الاتىن بولعان.

بۇل مەرەكە يسلام داۋىرىنە دەيىن تويلانىپ، حالىق اراسىندا ەرەكشە قولداۋعا يە بولىپ كەلەدى. شىعىس ەلدەرىنىڭ (شامسي) كۇنتىزبەسى بويىنشا، ناۋرىزدىڭ باستالۋى حامال (امال) ايىنىڭ 1 جۇلدىزى بولىپ ەسەپتەلەدى.

فوتو: ەربولات شادراحوۆ

       

پىكىر جازۋ