.

كونە كوش

شىعىس پولينەزيياعا ادامداردى جەتكىزگەن قوس شاناقتى كەمەگە ۇقساس زاماناۋي كوشىرمە Hokulea گاۆايدان تايتيگە قاراي ساپار الدىنداعى جۇزۋ سىناعى ۇستىندە.

تىنىق مۇحيتىنداعى ارالدارعا قونىس اۋدارۋ ادامزات تاريحىنداعى تەڭىز سايا­حاتىنىڭ ەڭ ۇزاعى بولدى. شامامەن، 3400 جىلداي بۇرىن ادامدار وڭتۇستىك-شىعىس ازييادان شىعىپ، جاڭا تىرشىلىك مەكەنى ۇشىن جەر ىزدەپ، اشىق سۋدا جۇزدەگەن شاقىرىمدى جۇزىپ وتكەن. الايدا عالىمداردا ساياحاتتىڭ دال باستالعان جەرى مەن ەجەلگى تەڭىزشىلەر سونشاما ۇزاق قاشىقتىقتى قالاي جۇزىپ وتكەنى تۋرالى ناقتى دەرەكتەر جوقتىڭ قاسى.

جاڭا عىلىمي ەڭبەك ناتيجەسىندە تەڭىزدە جۇزۋدىڭ كومپيۋتەرلىك مودەلدەۋى جانە كليمات پەن مۇحيتتانۋ دەرەكتەرىن  بىرىكتىرە وتىرىپ، ىقتيمال ستسەنارييلەر جاسالدى. كەيبىر قونىس اۋدارۋشىلار يندونەزييانىڭ سولتۇستىگىندەگى مولۋك ارالدارىنان شىعىپ، 800 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى پالاۋعا كەلگەن بولۋى مۇمكىن. باسقالارى جاڭا گۆينەياعا تاياۋ بيسمارك ارحيپەلاگىنەن شىعىپ، قيىر شىعىستاعى ساماو مەن تونگوعا تابان تىرەگەن دەلىنەدى.

ادامدار باتىس پولينەزيياعا جەتكەندە ولاردىڭ وركەنيەتىندە ەكى مىڭجىلدىققا بارابار وزگەرىس ورىن الدى. عىلىمي ەڭبەك ونىڭ سەبەبىن تۇسىندىرەدى. تەڭىزشىلەر ساپارعا شىققاندا جەل ولاردىڭ ارتىنان ەسىپ تۇرعان، ال ساماوعا تاياۋ تۇستا ونىڭ باعىتى وزگەرىپ، ساياحاتشىلار قيىن جاعدايدا قالعان. ۋاقىت وتە كەلە ولار جەلگە قارسى جۇزۋدى مەڭگەرگەن. بۇل ولاردىڭ شىعىسقا قاراي ساپارلاۋ­ى­نا مۇمكىندىك بەردى.

«الىسقا، مۇحيت تۇكپىرىنە بارۋ بۇرىن قولدانىلعاننان مۇلدە وزگەشە ساياحات ستراتەگيياسىن قاجەت ەتتى، – دەيدى ورەگون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ارحەو­لوگى، زەرتتەۋشى – سكوتت م. فيتتس­پاتريك، – ەشقانداي ارال كورىنبەگەندىكتەن تەڭىزشىلەر اسپان كومپاس­ىن پايدالانۋعا ماجبۇر بولدى».

ەجەلگى ارال مادەنيەتى

پالاۋدا ساقتالعان 500-1200 جىل بۇرىنعى جادىگەر تىنىق مۇحيتى جاعالاۋىنان تابىلعان زاتتارعا ۇقسايدى.

اۆتور: ا.ر. ۋيليامس

فوتولار: كريستينا ميتتەرمايەر، NATIONAL GEOGRAPHIC CREATIVE (جۇزىپ بارا جاتقان كانوە); ۋيليام شنيتگەر (جادىگەرلەر).


ماقالانىڭ تولىق نۇسقاسى مەن الەمدىك زەرتتەۋلەردىڭ قاينار كوزىنە قول جەتكىزگىڭىز كەلسە، shopnationalgeographic.kz ارقىلى ونلاين جازىلىڭىز.

       

پىكىر جازۋ