.

تار جول تايعاق كەشكەندەر

اۋعانستاننان كەلگەن شەرشاح 15 جاستا، بەلگرادتاعى ورتالىق تەمىرجول ۆوكزالىندا يەسىز ۆاگوندى پانالاپ جۇر. سوڭعى جىلدارى بوسقىن بالالار سانى كۇرت كوبەيىپ كەتتى.

سەربييادا «قامالىپ»، بارار جەر، باسار تاۋى قالماعان مىڭداعان بالا ەۋرووداق ەلدەرىنەن پانا سۇرايدى. ال ەۋروپا ولاردى قالامايدى.

ەلاحا – ۇيالشاق، بىراق وز جاسىنان ەرەسەك كورىنەدى. ويتكەنى ول ەرەسەكتەردىڭ وزى كورمەگەن قيىنشىلىقتاردى باسىنان كەشكەن. مەن ونى سەربييا مەن حورۆاتييا شەكاراسى ماڭىنداعى «اداسۆەچي» بوسقىندار ورتالىعىندا سەندەلىپ جۇرگەن جەرىنەن كەزدەستىردىم.

بىر جىل بۇرىن دەلاحا اۋعانستاننىڭ سوعىس­تان قيراعان  نانگاحار پروۆينتسيياسىنان قاشىپ شىققان. ول جالعىز جۇرۋدەن جۇرەكسىنەتىن بالعىن ەدى. ارتىندا اتا-اناسى مەن تورت باۋىرى قالدى. 10 جاسار نەمەرە اعاسى، 15 جاستاعى كوكەسى بارى تاليبان مەن يسيس باسىپ العان دجالابادتان پاكستان، يران، تۇركييا ارقىلى بولگارييا مەن سەربيياعا دەيىن 6400 شاقىرىمدىق جولدى جۇرىپ وتتى. ونىڭ ارمانى – ەۋروپا وداعى، اتاپ ايتقاندا فرانتسيياعا تابان تىرەۋ.

8 جاسار دەلاحا اۋعانستانداعى اتا-اناسىنا وزىنىڭ ەۋروپا ساپارىنداعى قيىنشىلىعى تۋرالى ايتقان جوق. ولار: «قينالعان جوقسىڭ با؟» – دەپ سۇرادى، مەن: «جوق»، – دەدىم. ۋايىمداتقىم كەلمەدى.

دەلاحا – ەرەسەك قامقورشىسىز قيىن ساپاردا جۇرگەن الەمدەگى 300 000 بوسقىن بالانىڭ بىرى. ولاردىڭ سانى 2015-2016 جىلدارى الدىڭعى جىلدارداعىدان بەس ەسەگە ارتتى. ولار قيىندىق پەن جابىر كورۋدەن قاشقان ادامداردىڭ بۇرىن بولماعان عالامدىق دۇرمەگىنە قوسىلدى. كەم دەگەندە، 170 000 جەتكىنشەك ەۋروپا ەلدەرىنەن پانا سۇراپ، وتىنىش بىلدىرگەن. سەربيياداعى بۇۇ بالالارعا كومەك كورسەتۋ قورىنىڭ وكىلى مايكل ساينت-لوتتىڭ مامىر ايىنداعى دەرەگى بويىنشا، 7 مىڭداي  بوسقىننىڭ 46 پايىزى بالالار ەكەن.  ولاردىڭ كوپشىلىگى اۋعانستاننان كەلگەن، ار ۇشىنشى بالانىڭ قاراۋشىسى جوق.

14 جاستاعى اۋعانستاننان كەلگەن بالا بەلگرادتا سۋىق كۇنى جۋىنۋدا. بۇۇ-نىڭ سەربيياداعى  بالالارعا كومەك كورسەتۋ قورىنىڭ مالىمەتىنشە، سەكسۋالدىق جانە فيزيكالىق زورلىق-زومبىلىق قاۋپى جوعارى بولعاندىقتان مۇنداعى بوسقىن بالالار اراسىندا قىزدار سيرەك كەزدەسەدى. بەلگرادتاعى بالالار جينالاتىن يەسىز قويما، كەيىن ول قيراتىلىپ، بالالار ۇكىمەتتىك پانالاۋ ورىندارىنا الىندى.

دەلاحا قازىر سەربييادان شىعا الماي وتىر. 2016 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان بەرى شەكارادا تارتىپ كۇشەيىپ، ەۋروپاعا بالقان ارقىلى بارۋ قيىنداتىلدى. «اداسۆەچي» – بوسقىنداردى ازىق-تۇلىك جانە موتەلگە ۇقساس باسپانامەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان سەربيياداعى 18 مەكەمەنىڭ بىرى. وتباسى بارلار بولمەلەرگە ورنالاس­تىرىلعان، جالعىزباستى ەركەكتەر مەن بالالار سول ماڭداعى كەنەپ شاتىرلاردى مەكەندەۋدە.

ساينت-لوتتىڭ ايتۋىنشا، دەلاحا سەكىلدى بالالاردىڭ بۇل ساياحاتى اسا قاۋىپتى. ويتكەنى ولار ۇرىلارعا، زيناقورلار مەن كونترابانداشىلارعا جەم بولۋى مۇمكىن. مەن ولاردان: «سەندەر كەلگەن جەرگە قاراعاندا مۇندا جاقسى ەمەس پە؟» – دەپ سۇرايمىن.

اۋعاندىق اسادۋللا – 11 جاستا، كورشى حورۆاتييا شەكاراسىنا وتۋگە ارەكەت جاساماس بۇرىن ناماز وقۋدا. ول الى دە بىرىككەن كورولدىكتەگى نەمەرە اعاسىنا جەتۋدەن ۇمىتتى. وبرەنوۆاتستاعى بوسقىندار ورتالىعىنىڭ ىشكى كورىنىستەرى. بۇل – سەربيياداعى تاماقپەن، باسپانامەن قامتاماسىز ەتەتىن 18 ورتالىقتىڭ بىرى. قاراۋسىز بالالار ادەتتە وتباسىلار مەن ەركەكتەردەن بولەك ورنالاستىرىلادى.

مينادان شىققان ورت، سوعىس، تاليبان باسكەسەرلەرى تۋرالى ەستەلىكتەردەن وزگە سەربييادا دەلاحانىڭ ۇيىنەن اكەلگەن ەشتەڭەسى جوق. «باقىتتى كۇندەرىم ەسىمدە، ماعان مۇندا وتە كوڭىلسىز»، – دەيدى ول.

ول وزىن جانە نەمەرە اعاسى مەن كوكەسىن يراندا «پۋلەمەت كوتەرگەن تالىپكە ۇقساس» بىرەۋلەردىڭ ۇرىپ-سوعىپ، توناپ كەتكەنى تۋرالى اتا-اناسىنا ايتقان جوق. «ۇرىلار  كىشكەنتاي بالانى تىنتپەيتىن بولار»، – دەپ اعاسى دەلاحانىڭ ىشكيىمىنە اقشا تىققانى دا بار. بىراق بۇل ساپارداعى ەڭ قيىنى – بەلپاگتاعى ورتالىق تەمىرجول ۆوكزالىنىڭ جارتىلاي قيراعان قويماسىندا جىلۋسىز، ەلەكتر جارىعىنسىز، تازالىق جوق جەردە وزگە بوسقىندارمەن بىرگە قىستاپ شىققانى بولدى. ول جەر تىم سۋىق بولاتىن. كەيدە ۇيىنە قايتقىسى كەلەتىنىن مو­يىندايدى. «مەن سونشالىق باقىتتى ەمەسپىن»، – دەيدى ول. الدا نە بولاتىنىن دا بىلمەيدى. «ەشتەڭە. قازىر ەشتەڭە دە ىستەي المايمىن»، – دەيدى دەلاحا.

حاميد – 16-دا. يەسىز جەردە تاماق پىسىرۋدە. بۇۇ-نىڭ بالالارعا كومەك كورسەتۋ قورىنىڭ وكىلى مايكل ساينت-لوتتىڭ پىكىرىنشە، حاميد سەكىلدى جەتكىنشەكتەر قاۋىپتى ساياحاتتارعا تاۋەكەل ەتپەي-اق، سەربييادان پانا سۇراۋى كەرەك.

اۆتورى: رانييا ابۋزەيد، فوتو مۋحاممەد مۋحەيسەن


بوسقىن بالالاردى قولداۋ ۇشىن مۇحاممەد مۋحەيسەيننىڭ everydayrefugees.org سايتىنا نازار سالىڭىز.


ماقالانىڭ تولىق نۇسقاسى مەن الەمدىك زەرتتەۋلەردىڭ قاينار كوزىنە قول جەتكىزگىڭىز كەلسە، shopnationalgeographic.kz ارقىلى ونلاين جازىلىڭىز.

       

پىكىر جازۋ