.

براكونەردىڭ ىزىن كەسۋ وڭاي ەمەس

بوليۆييانىڭ ماديدي ۇلتتىق قورىعى – ياگۋارلار مەكەنى سانالادى. قورىق ديرەكتورى ماركوس ۋزكيانو قارا نارىقتا قىتايلىقتار تاراپىنان ياگۋار تىسىنە دەگەن سۇرانىستىڭ ارتقانىن العا تارتادى.

قىتاي ينۆەستيتسيياسىنىڭ ارتۋى كەسىرىنەن بوليۆيياداعى ياگۋارلار قيىن جاعدايعا قالدى.

ماديدي – نيۋ-دجەرسيدىڭ اۋقىمىنا قاراعاندا شاعىنداۋ كەلگەن، دۇنيە­جۇزىندە كەزدەسەتىن بارلىق قۇستىڭ 11 پايىزى جانە سۇتقورەكتىلەردىڭ 200 تۇرى مەكەندەيتىن  قازىنالى مەكەن. «قىزىل ارا» قۇسى توبەڭنەن تونىپ، جاسىل-كوك «ۋرانيالەيلۋس» كوبەلەكتەرى باتپاقتى شالشىقتى كەستەدەي قاۋمالاعان كەزدە، بارىنىڭ توبەسىنەن قاراعان اعاشتار كوكتىڭ بەتىن جاۋىپ تۇرعانداي بولادى.

بۇل قورىق – ارگەنتينا ارقىلى اقش-تىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنا توپ ەتە قالعان تارعىل مىسىقتىڭ، ياعني جۇمباق ياگۋاردىڭ مەكەنى. دەگەنمەن بۇگىنگى تاڭدا رانچو قوجالىقتارى، فەرمالار مەن زاڭسىز ورمان شارۋاشىلىعى سالدارىنان بۇل مىسىقتەكتەس پاتشالىعى تارىلىپ بارادى. جابايى مىسىقتان قورىققان نە مالىن قورعاعان شارۋالار ولاردى اتىپ تاس­تاۋدا. قازىرگى تاڭدا ولارعا تونگەن تاعى بىر قاۋىپ – براكونەرلەردىڭ كوبەيۋىندە بولىپ وتىر.

بۇل اپات اسىرەسە بوليۆييادا انىق بايقالادى. مۇنداعى پوشتا قىزمەتكەرلەرىنىڭ وزدەرى قىلمىسكەرلەردەن قىتايعا جاسىرىن تاسىمالداماق بولعان جۇزدەگەن ياگۋار تىسىن تاركىلەگەن. سوت ىسى بويىنشا قىتايدىڭ قوس ازاماتى «ياگۋار ساۋداسىمەن اينالىستى» دەگەن ايىپپەن جاۋاپ­قا تارتىلعان.

نەگىزىنەن، بوليۆييادا ياگۋار اۋلاۋ، ساتۋ جانە ساتىپ الۋ قىلمىستىق ىسكە جاتقىزىلادى. بۇل جىرتقىش مۇشەلەرىن حالىقارالىق شەكارا ارقىلى كوممەرتسييالىق ماقساتتا ساتۋ دا زاڭسىز. دەگەنمەن ەلدە زاڭدى اينالىپ وتۋ قيىن ەمەس، سەبەبى زاڭنىڭ قولدانىسى السىز، ال تىستىڭ باعاسى شارىقتاپ تۇر، بىر تىس 100-200 اقش دوللارى ارالىعىندا ساۋدالانادى.

قىتايدا ياگۋار تىسىن جولبارىس تىسىنىڭ بالاماسى رەتىندە كورەدى. ودان مونشاق جاساپ، اشەكەي رەتىندە تاعۋ – داۋلەتتىلىك بەلگىسى سانالادى.

«ادامدار مۇنى تابىس كوزىنە اينالدىرىپ العان، – دەيدى بوليۆييانىڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋ ۇيىمىنىڭ بيولوگى نۋنو نەگروس، – قىلمىسكەرلەر جازادان وڭاي قۇتىلىپ كەتە الاتىنىن بىلەدى».

باي-باعلاندار ونىڭ تىستەرىن باق-داۋلەتتىڭ بەلگىسى رەتىندە اشەكەي ەتىپ تاعادى، نە بولماسا جىن-شايتاننان قورعايتىن بويتۇمار رەتىندە پايدالانادى. قىتايلىقتار اراسىندا ياگۋارعا دەگەن سۇرانىس جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. تارعىل سۇتقورەكتىلەردى قورعاۋمەن اينالىساتىن بوليۆييالىق اناي حولزماننىڭ ايتۋىنشا، بۇگىنگى تاڭدا قىتاي مەملەكەتى مەن بوليۆييا اراسىنداعى ينۆەستيتسييالىق جانە ينفراقۇرىلىمدىق قارىم-قاتىناستىڭ ارتۋىنا بايلانىستى مۇندا اسپاناستى ەلىنىڭ جۇمىسشىلارى كوپتەپ اعىلۋدا. سوندىقتان دا وندا ياگۋار ساۋداسى عانا ەمەس، جالپى زاڭسىز ساۋدانىڭ تۇر-تۇرى ەتەك جايعان.

وزەن بويىمەن جۇزىپ بارا جاتىپ، قايىعىنا تولتىرا بانان ارتىپ العان جەرگىلىكتى تۇرعىنعا كەزىگىپ قالدىق. بىراز اڭگىمەلەسكەن سوڭ ماديدي ديرەكتورى ماركوس ۋزكيانو اڭگىمەنى ياگۋار تاقىرىبىنا بۇردى.

«بىلتىر اۋىلىمىزعا الدەبىر قىتاي ازاماتى كەلىپ، ياگۋار تىسى مەن باسىن ىزدەپ جۇرگەنىن ايتتى»، – دەدى ول.

زاڭسىز ساۋدا بوليۆييامەن شەكتەلىپ قالمايدى. يكيتوس پەن پەرۋدىڭ تىسقارى ايماقتارىندا تۇرعىندار وزدەرى ولتىرگەن ياگۋار تەرىسىن ساتادى. ولاردىڭ ايتۋىنشا، قىتاي ازاماتتارى جىلىنا بىر رەت جىرتقىشتىڭ ازۋ تىسىن ساتىپ الادى ەكەن.

ارتىنشا ۋزكيانو جاقىن ماڭداعى كورشى اۋىلدارداعى رانچولاردى ارالاپ جۇرگەن قىتاي جىگىتى سول ايتىلعان ادام بولۋى مۇمكىن دەپ توپشىلادى. قىلمىسكەر رانچو يەلەرىنە اتىلعان ياگۋار تىسى مەن سۇيەگى ۇشىن اقشا ۇسىنعان. وكىنىشكە قاراي، ۋزكيانونىڭ قۇزىرەتى تەك قورىق ىشىندە عانا جۇرەدى.

بوليۆييانىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارى زاڭسىز ياگۋار ساۋداسىنا الاڭداۋشىلىق تانىتقانىمەن، تابيعات جاناشىرلارىنىڭ، عالىمدار مەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ايتۋىنشا، ولاردىڭ وسى كۇنگە دەيىنگى ارەكەتتەرى ناتيجەسىز بولىپ كەلگەن.

«مەنىڭشە، مەملەكەتتىڭ كۇرەسۋى جەتكىلىكسىز، – دەيدى زاڭسىز ياگۋار ساۋداسىنىڭ جولىن كەسۋمەن اينالىسقان بوليۆييا بيولوگييالىق تىرشىلىك دەپارتامەنتىنىڭ بيولوگى انجەلا نيۋنەز، – مەملەكەت وزىنىڭ ساياسي پايداسىن بىرىنشى ورىنعا قويادى. بوليۆييانىڭ نەگىزگى ماقساتى – قىتايمەن جاقسى قارىم-قاتىناس ورناتۋ سيياقتى».

2014 جىلى پوليتسييا جاۆين دەگەن اتپەن تانىلعان قىتاي ازاماتى يان يشينگتىڭ ۇيىنەن ياگۋار تىستەرى مەن باستارىن تاپقان بولاتىن. ۇش جىلدان كەيىن-اق ول كەپىلدىك تولەپ، بوس­تاندىققا شىقتى.

عالىمدار بوليۆييانى مەكەندەيتىن بار-جوعى 4000-7000 شاقتى ياگۋاردى ساقتاپ قالۋعا الى دە كەش ەمەس دەپ سەنەدى. ول ۇشىن مەملەكەت قىلمىسپەن تاباندى ارى ۇيلەستىرىلگەن تۇردە كۇرەسۋمەن قاتار، قىتاي كومپانييالارىمەن تىعىز ارەكەت ەتۋگە تيىس جانە زاڭ بۇزۋشىلاردى ۋاقتىلى جازالاپ وتىرۋى قاجەت.

اۆتورى: راكل بەيل، فوتو: كريستيان رودريگەس


ماقالانىڭ تولىق نۇسقاسى مەن الەمدىك زەرتتەۋلەردىڭ قاينار كوزىنە قول جەتكىزگىڭىز كەلسە، shopnationalgeographic.kz ارقىلى ونلاين جازىلىڭىز.

       

پىكىر جازۋ