.

ايدىندى الاكول

باسەكەگە قابىلەتتى ەلدەردىڭ باستى تىرەگى بولىپ وتىرعان تۋريزم سالاسى قازاقستاندا دا دامىپ كەلە جاتقانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. وسى بىر تابىس كوزىن يكەمدى دوڭگەلەتىپ اكەتۋگە قولايلى وڭىرلەردىڭ كوش باسىندا الماتى وبلىسى تۇر دەسەك ەشكىم قارسى كەلە قويماس.

ەل ىشىندە الماتى وبلىسى اۋماعىنىڭ «جەر جان­ناتى – جەتىسۋ» دەپ بەكەر ايتىلماسا كەرەك. سەبەبى بۇل وڭىردە كوزدىڭ جاۋىن الاتىنداي كوكوراي شالعىن القاپتار، توبەسىن مۇز باسقان بيىك-بيىك تاۋلار، سىلدىراي اققان بۇلاقتار مەن موپ-مولدىر كولدەر جيى كەزدەسەدى. سونىڭ بىرى الاكول كولى.

ول قازاقستانداعى ەڭ عاجاپ كولدەردىڭ بىرىنەن سانالادى. تابيعي مينەرالدارعا اسا باي كولگە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن، الىس جانە جاقىن شەت ەلدەردەن كەلەتىن تۋريستەر سانى جىل وتكەن سايىن ارتىپ كەلە جاتىر.

رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، 2016 جىلى 450 مىڭ تۋريست كەلسە، 2017 جىلى ولاردىڭ سانى 750 مىڭعا جەتكەن. ال بيىلعى مەجە 1 ميلليوندى ەڭسەرۋ. الماتى وبلىستىق تۋريزم باسقارماسى وكىلدەرىنىڭ پىكىرىنشە، ونداعى قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنىڭ كوتەرىلۋى كولگە قىزىعۋشىلار سانىنىڭ ارتۋىنا سەپ بولىپ وتىر. بۇگىنگە دەيىن الاكول ماڭىندا ىرىلى-ۇساقتى 200-گە جۋىق نىسان مەن ارنايى جوبالار ىسكە قوسىلعان. سونىڭ ارقاسىندا وتكەن جىلى تۋريزم سالاسىنان بيۋدجەتكە 8،3 ميلليارد تەڭگە تابىس تۇسكەن.

ماسەلەن وبلىس اكىمدىگى ايماققا كەلگىسى كەلەتىن تۋريستەرگە قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا 2016 جىلى «جەتىگەن-دوستىق-جەتىگەن» باعىتىنا قاتىنايتىن تۋريستىك پويىزدى ىسكە قوسسا، 2017 جىلى الاكول اۋدانىنىڭ ورتالىعى ۇشارال قالاسىندا جاڭا اۋەجايدى قولدانىسقا بەرگەن. ول اۋەجايعا الماتى، استانا جانە تالدىقورعان قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ۇشىپ كەلە الادى. ودان بولەك شيرەك عاسىر بويى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەن ۇشارال-دوستىق كۇرە جولىنىڭ قۇرىلىسى دا اياقتالۋعا شاق قالدى.

الماتى جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىن بولىپ جاتقان الاكول – ارى تۇزدى، ارى تۇيىق كولدەر قاتارىنا كىرەدى. ول قازاق-قىتاي شەكاراسىنان 80 شاقىرىم جەردە، الماتى وبلىسىنىڭ سولتۇستىك-شىعىس بولىگىندە ورنالاسقان. اۋماعى 20 مىڭ گەكتارعا تەڭ بۇل كولگە دەمالۋشىلاردىڭ بولەك، بالىق اۋلاۋ ۇشىن ارنايى كەلەتىندەر دە بار. كولدىڭ ارالدارىمەن قوسا ەسەپتەگەندەگى اۋماعى 2696 شارشى شاقىرىم، ۇزىندىعى 104، ەنى 52 شاقىرىمنان اسسا، ەڭ تەرەڭ جەرى 54 مەترگە دەيىن جەتەدى.

كولدىڭ اتى كونە تۇركى تىلىندە «ۇلى كول»، «تاۋلى كول» دەگەن ماعىنا بەرەدى. راسىندا بىر قاراعاندا ونىڭ تۇسىن اجىراتۋ قيىن. كولدىڭ كوكجيەكپەن تۇستاسقان جاعى قويۋ كوك بولىپ كورىنسە، ورتاسى كوك-جاسىل، ال جاعاسى اشىق كوك تۇسكە بويالىپ جاتادى.

دۇنيەجۇزىلىك تۋريزم ۇيى­مىنىڭ دەرەكتەرىنە سەنسەك، الەمدەگى تۋريزم يندۋستريياسى جەر بەتىندەگى جالپى ۇلتتىق ونىم­نىڭ وننان بىر بولىگىن قۇرايدى. الەمدەگى ينۆەستيتسييا اينالىمىنىڭ 11 پايىزى دا وسى تۋريزمدى دامىتۋعا باعىت­تالعان. ال ادامزاتتى جۇ­­مىس­پەن قامتۋ جونىنەن دە تۋريزم يندۋستريياسى ال­دىڭعى ورىندا، مىسالعا، جىل سايىن جاڭادان اشىلاتىن ون جۇمىس ورنىنىڭ ار­بىر توعىزىنشىسى وسى سا­لانىڭ ەنشىسىندە ەكەنىن ەستەن شىعارماعان جون.

فوتو: اناتوليي ۋستينەنكو، الماتى وبلىسىنىڭ اكىمدىگى.

       

پىكىر جازۋ