Еріннен оқу — National Geographic Qazaqstan
.

ەرىننەن وقۋ

ەرىن ىزدەرىنىڭ بەت-الپەتتەگى اۋىتقۋشىلىققا گەنەتيكالىق قاتىسى بولۋى مۇمكىن. تۇزەتىلگەن جىرىق ەرىندە يىرىم ىزدەرى كورىنەدى، ال تۇزۋ ەرىندە تىكەلەي سىزىق ىزى بايقالادى.

كەترين تسۋكەرمان

ساۋساق ىزدەرى وتكەن عاسىر! جاڭا بەلەس – ەرىن ىزدەرى. ادام ساۋساق ۇشىنىڭ يرەكتەرى سەكىلدى ەرىندەردەگى سىزىقتار ادامنىڭ ەمبريون كەزەڭىندە قالىپتاسىپ، ومىرىنىڭ قالعان بولىگىندە وزگەرمەيدى دەپ ەسەپتەلەدى. سوت ساراپتاماسىندا ەرىن ىزدەرى قولدانىلماسا دا، ولار ادام دەنساۋلىعىنان مول حابار بەرەدى. اسىرەسە ونىڭ تاڭداي نە ەرىن ويىعى تارىزدەس ەڭ جيى كەزدەسەتىن تۋما كەمشىلىكتەرى گەنەتيكالىق بەيىمدىگىن كورسەتەدى.

پيتتسبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتى بەت-الپەت جانە تىس گەنەتيكاسى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى مەري ماراتسيتا مەن گەنەتيك كەتەرين نەيسۆانگەر ەرىن جىرىعى مەن تاڭداي تەسىگىنىڭ گەنەتيكالىق سەبەپتەرىن 20 جىلدان استام ۋاقىت زەرتتەپ كەلەدى. تاياۋدا ولار فيزيكالىق ەرەكشەلىكتەردىڭ الدەقالاي وزارا بايلانىسى بار-جوعىن انىقتاۋ ۇشىن بەت-الپەتكە، سونىڭ ىشىندە ەرىن ىزدەرىنە نازار اۋداردى.

«بىرتۇتاس ىرىكتەۋ جۇيەسى جوق،– دەيدى نەيسۆانگەر، – الايدا ەرىن ىزدەرىن ساناۋلى كاتەگورييالارعا بولىپ قاراۋعا كەلەدى: تىك جانە  ايقاسقان سىزىقتار، دوڭگەلەك يىرىمدەر جانە ت.ب. سولاردىڭ ىشىندە يىرىمدەر، اسىرەسە تومەنگى ەرىننەن تابىلسا، تاسۋشى گەندەردىڭ جىرىق جانە باسقا دا بەتكە قاتىستى كەمىستىككە بەيىم ەكەنىن بايقاتادى. اتالعان كەمىستىك سابيلەرگە ومىراۋ ەمۋگە كەدەرگى كەلتىرىپ، وسە كەلە كەلەكەگە ۇشىراۋىنا سەبەپ بولادى».

نەيسۆانگەردىڭ ايتۋىنشا، ەرىن ىزدەرىن زەرتتەۋ سالاسى ەندى قولعا الىندى، سوندىقتان ولاردىڭ بەت-الپەتى اۋىتقۋشىلىعىنا قاتىسى بار-جوقتىعىن الى دە انىقتاۋ كەرەك. كۇندەردىڭ-كۇنىندە تەحنولوگييا دامۋىمەن دياگنوز سابي جاتىردا جاتقاندا قويىلۋى مۇمكىن. ماراتسيتا مەن نەيسۆانگەر ەرىن ىزدەرىنە قوسا، بەت-الپەتى نە سويلەۋ ەرەكشەلىكتەرى سەكىلدى باسقا دا بەلگىلەر اعزانىڭ كەيبىر اۋىتقۋلارعا گەنەتيكالىق السىزدىگىن كورسەتۋى مۇمكىن ەكەنىنە سەنەدى. «بارى ەندى عانا ايقىندالىپ كەلەدى، – دەيدى نەيسۆانگەر، – جانە بۇل وتە قىزىقتى».

سۋرەتتەر: مەري ل.ماراتسيتا، بەت-الپەتى جانە تىس گەنەتيكاسى ورتالىعى، پيتتسبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتى

       

پىكىر جازۋ