.

«كورمەگەنىم جاقسى ەدى…»

جانتۇرشىگەرلىك سۋرەت. اسا ىرى قاتەر. جاھاننىڭ جانايعايى. دەگەنمەن National Geographic بۇل ايۋدىڭ قۇرىپ بارا جاتقانىنا تەك جاھاندىق جىلىنۋدى كىنالامايدى.

ۋاقىت الدىعا جىلجىعان سايىن كليمات وزگەرىسى تىرشىلىكتى ورت، قۇرعاقشىلىق، سۋىق، اشتىق سەكىلدى اپاتتارمەن القىمنان الا تۇسپەك. مىنا اق ايۋدىڭ تاعدىرىنداي كوز الدىڭىزدا بادىرايىپ كورىنىپ تۇرسا دا، جەكە جانۋاردىڭ تراگەديياسى مەن جاھاندىق جىلىنۋدىڭ اراسىنداعى بايلانىستى دالەلدەۋ قيىن.

فوتوگراف پول نيكلەن ەكەۋىمىز كليمات وزگەرىسىن سۋرەتكە تۇسىرۋ ۇشىن جولعا شىقتىق. بۇل وڭاي شارۋا بولمادى. مىنا سۋرەت ارقىلى بىز جاھاندىق جىلىنۋ سالدارى قالاي بولارىن دال جەتكىزدىك دەپ ويلادىق. الايدا قاتەلەسكەن سيياقتىمىز. سۋرەت تەز تاراپ، ادامدار ونى قاتە تۇسىندى.

بىردە پول كانادانىڭ اركتيكالىق زوناسىنداعى سومەرسەت ارالىندا بارلاۋ جۇمىسىن جاساپ جۇرىپ، اق ايۋ كورىپتى. ول مەنەن تەز ارادا SeaLegacy SeaSwat توبىن جيناۋدى وتىندى. 2014 جىلى ىرگەسىن وزىمىز قالاعان بۇل ۇيىم مۇحيتتى قورعاۋ يدەياسىن حالىققا تاراتۋدى ماقسات ەتەدى. ول ماعان قوڭىراۋ شالعان كۇننىڭ ەرتەڭىنە بىز رەزوليۋت ارالىنداعى ينۋيت اۋىلىنا جول تارتتىق. ول ايۋدى تابار-تاپپاسىمىز، ونىڭ تىرى نە ولى ەكەنى بىزگە بەيمالىم بولاتىن.

بىزگە قايىرىمدىلىق رەتىندە بەرىلگەن قايىقپەن ايلاققا كەلە سالا جاعالاۋدى بينوكلمەن بىر شولىپ شىقتىم. سونداعى كورگەنىم: قۇلاعالى تۇرعان عيماراتتار، بوس جانارماي قۇيعىشتار، بالىق اۋلاۋ بەكەتىنە ۇقسايتىن قاڭىراپ جاتقان لاندشافت. كەنەت جانسىز كىلەمدەي جەردە جاتقان بىر ايۋ باسىن كوتەردى. دەنەسىنىڭ كولەمىنە قاراپ، ونى ەركەك ايۋ ما دەپ توپشىلادىق.

قاسىنا بارۋىمىز قاجەت ەدى. ۇرمەلى قايىققا اۋىسىپ، جاعالاۋعا جاقىندادىق. بىر بوس عيماراتتىڭ تاساسىنان ايۋعا كوز تاستادىق. ول بىر ساعاتتاي قوزعالىسسىز جاتتى دا تۇرۋعا وقتالعاندا، مەن قالاي دەمىمدى ىشىمە تارتقانىمدى اڭداماي قالدىم. ايۋدىڭ اق جۇندەرى لاستانعان. كەزىندەگى ايبارلى كەسكىنىن قۇر سۇيەككە ىلىنگەن تەرىسى جوققا شىعارىپ تۇر. ار قادامىن اۋىر ارى باياۋ باسادى. بىز ونىڭ ناۋقاس، جارالى ارى اش ەكەنىن بايقادىق. ونىڭ كۇنى از قالعانىن بولجاۋ قيىن ەمەس-تى.

مەن ونى – سۋرەتكە، ال پول ۆيدەوعا تۇسىردى. ايۋ بىردەڭە ىلىنەر دەپ جانارمايدىڭ بوس باراباندارىن يىسكەلەي باستاعاندا، ارىپتەستەرىم كوزدەرىنىڭ جاسىن سۇرتىپ جاتتى. پول وسى ۆيدەونى Instagram جەلىسىندە جارييالاپ: «اشتىق دەگەن، مىنە، وسىنداي بولادى»، – دەپ جازىپ قويدى. سونىمەن قاتار ول عالىمداردىڭ اق ايۋلاردىڭ كەلەسى عاسىردا جويىلىپ كەتۋى مۇمكىن دەپ بولجاعانىن دا جازدى جانە «الەمدەگى 25 000 اق ايۋ دال وسى ايۋداي ولمەك پە» دەگەن ساۋال تاستايدى. پول ادامداردان كومىرتەك قالدىقتارىن ازايتۋدى جانە مىناداي جايتتىڭ ورىن الۋىنىڭ الدىن الۋدى سۇرادى. الايدا ول: «دال وسى ايۋدىڭ تۇبىنە جاھاندىق جىلىنۋ جەتتى»، – دەپ جازبادى.

National Geographic بۇل ۆيدەونى الىپ، وعان سۋبتيتر قوستى. ول National Geographic قوعامىنىڭ جەكە پاراقشاسىنداعى كورسەتىلىمى ەڭ جوعارى ۆيدەوعا اينالدى. جاڭالىقتار جەلىلەرى بۇل وقيعانى ىلىپ اكەتتى. الەۋمەتتىك جەلى ۆيدەوعا قاتىستى پىكىرلەردەن جارىلا جازدادى. ۆيدەونى باقانداي 2،5 ميلليارد ادام كورگەن. ماقسات ورىندالدى، بىراق بىر پروبلەما بار. بىز وقيعانى ۋىسىمىزدان شىعارىپ الدىق.

وقىرمانداردىڭ بىزدىڭ جەتكىزبەك بولعان تۇپكى ماقساتىمىزدى ۇعىنا الماعانى بىزدى تاڭعالدىرمادى. بىزدى تاڭعالدىرعان ھام قىنجىلت­قانى – جۇرتتىڭ جاۋابى. وقىرمانداردىڭ بىرى – جاھاندىق جىلىنۋ تاقىرىبىن كوتەرگەنىمىزگە ريزاشىلىعىن بىلدىرسە، ەندى بىرى – سول ايۋدى بىردەن نەگە تاماقتاندىرماعانىمىزعا، ۇستىنە جىلى بىر نارسە جاپپاعانىمىزعا نەمەسە ۆەتەرينارعا اپارماعانىمىزعا ىزالى ەكەندىكتەرىن بىلدىرىپ جاتتى. بۇلاردىڭ ايۋدى امان الىپ قالۋعا كومەگى بولماس ەدى. سانسىز پىكىرلەر ادامداردىڭ جابايى تابيعاتتان، ەكولوگييادان، تىپتى گەوگرافييادان قانشالىقتى بەيحابار ەكەنىن اڭعارتتى. سول پىكىرلەردىڭ اراسىندا جاھاندىق جىلىنۋ قۇبىلىسىن تەرىسكە شىعارىپ، «ستاتۋس كۆونى» ساقتاپ قالۋدى ۇسىنعاندارى دا بولدى. بىز ولار ۇشىن قورشاعان ورتا پروبلەماسىن ۇلكەيتىپ كورسەتىپ جاتقانداردىڭ بىرى بولىپ قانا قالدىق. الايدا وسى تاجىريبەدەن سوڭ الى كوپ ادامعا ويىمىزدى جەتكىزۋىمىز كەرەكتىگىن تۇسىندىك.

بىزدىڭ قاتەلىگىمىز وقيعانى جەتكىلىكتى مولشەردە تولىق بايانداماعانىمىزدا بولسا كەرەك. وقىرماندارعا تابيعاتتىڭ ەرتەڭگى جاعدايىن دوپ باساتىن فوتو تابۋدى كوزدەگەنىمىزدى، ال الگى اق ايۋعا نە بولعانىنان بەيحابار ەكەنىمىزدى جارييالاۋىمىز كەرەك ەدى.

سول ايۋدىڭ جاھاندىق جىلىنۋدىڭ سالدارىنان وسىنداي كۇيگە تۇسكەنىنە سەنىمدى ەمەسپىن، بىراق اق ايۋلاردىڭ وز قورەگىن اۋلاۋ ۇشىن تەڭىز مۇزىنىڭ پلاتفورماسىنا تاۋەلدى ەكەنىن ناقتى بىلەمىن. جىل سايىن اركتيكا تەڭىزدەرىنىڭ تەمپەراتۋراسى كوتەرىلىپ، تەڭىزدەگى مۇزدار جىل ىشىندە ۇزاق ۋاقىتقا دەيىن بولمايدى. ناتيجەسىندە، اق ايۋلار يتبالىقتاردى، مورجداردى، كيتتەردى اۋلاي الماي، بىرتىندەپ اشتىقتان قىرىلا باستايدى.

جانارماي بارابانىنان ەشتەڭە تابا الماعان اق ايۋ سۋعا سۇڭگىپ ارى قاراي جۇزىپ كەتە بەردى. پول ونى «ابدەن السىرەپ، ولەتىن بولدى-اۋ» دەپ ۋايىمداپ ەدى، ايۋ كەرىسىنشە سۋدا راقاتتانىپ جاتقانداي كورىندى. ول جاعالاۋ سىزىعىنداعى قيىلىستان بۇرىلىپ، كورىنبەي كەتتى. بىز ونى قايتا كەزدەستىرمەدىك. دەگەنمەن ولىم اۋزىنداعى وسى ايۋدىڭ سۋرەتى جاھاندىق جىلىنۋ ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنە شىعاردى. ماسەلە تۇبەگەيلى شەشىلگەنگە دەيىن ول وزەكتىلىگىن جويماق ەمەس. تابيعاتتىڭ تەپە-تەڭدىلىگى ساقتالۋى كەرەكتىگىن بىر عانا سۋرەت ارقىلى دالەلدەۋگە تىرىسقانىمىزدى كوپ ادام كەيىن تۇسىنەر…

اۆتورى: كريستينا ميتتەرمەيەر

كريستينا ميتتەرمەيەر – فوتوگرافتىڭ كومەكشىسى، سپيكەر، National Geographic قوعامىنىڭ زەرتتەۋشىسى. ول – SeaLegacy كوممەرتسييالىق ەمەس مۇحيتتى قورعاۋ ۇيىمىن قۇرۋشىلاردىڭ بىرى، اتقارۋشى ديرەكتور.


ماقالانىڭ تولىق نۇسقاسى مەن الەمدىك زەرتتەۋلەردىڭ قاينار كوزىنە قول جەتكىزگىڭىز كەلسە، shopnationalgeographic.kz ارقىلى ونلاين جازىلىڭىز.

0
       

پىكىر جازۋ

كىرۋ
*
*
تىركەلۋ
*
*
*
جاڭا قۇپييا سوز