.

ارقان ۇستىندەگى بي

ون تورت جاستاعى ايشات حايرۋلاەۆا سولقىلداق سىرىقتى كولدەنەڭ ۇستاپ، ارقان بويىمەن سەنىمسىزدەۋ باسىپ كەلەدى. ونى تۋ سىرتىنان جاتتىقتىرۋشىسى ماگومەد اليبەگوۆ (سول جاقتا، باسكيىمدى) باقىلاپ تۇر.

داعىستاندىق ونەرپازدار ەش ساقتاندىرۋسىز-اق ارقان ۇستىندە «ويناق سالادى».

داڭعوي سىبىزعى مەن دابىل قاققىش باراباننىڭ سۇيەمەلدەۋىندە داعىس­تاننىڭ حالىق انى ويناپ تۇر. كەستەلى اق جەيدە مەن قونىمدى شالبار كيگەن سۇڭعاق بويلى جاس جىگىت ۇش جارىم مەتر بيىكتىكتە اعاش ساتىعا ورناتىلعان شاعىن عانا پلاتفورمادان ارقانعا اياق باستى. تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ ۇشىن ۇزىندىعى التى مەترلىك تيتان سىرىقتى قولىنا ۇستاپ تۇر. ول كەرىلگەن ارقان بويىمەن جۇرىپ وتپەك. اۋەلى الدىنا تىك قاراعان قالپى تەربەلمەلى ارقاندا داستۇرلى حالىق بيىن باستادى. اياعىن ەپپەن باسا العا ادىمداپ سەكىرگەنى، تىزەسىن انتەك بۇككەنى قاراعان جاننىڭ تاڭدايىن قاقتىرماي قويمايدى.

كەزەك قىزدارعا كەلدى. ەكى پلاتفورمادان بىر-بىرىنە قاراي بەتتەگەن قوس قىز سول قالپى بيلەي جونەلدى. ولار قاۋىپسىزدىك بەلدىكتەرىن تاقپاعان جانە تومەندە ساقتاندىرۋ تورى دا جوق. بيشىلەر ارقاننان تۇسەر الدىندا حالىقپەن قول بۇلعاپ قوشتاستى.

جاتتىعۋ اراسىندا يبراگيم حاليل گاسانوۆ (سول جاقتا) پەن گاسان گيتينوماگومەدوۆتەر داعىستاننىڭ استاناسى – ماحاچكالاداعى فيلارمونييانىڭ قولدانىلمايتىن حولىندا پورترەتتەرىن سالدىرتۋدا. ولاردىڭ ۇستەرىندە – «داعىستاندىق بۇركىتتەر»، پەحلەۆان تسيرك ستۋديياسىنىڭ داستۇرلى كيىمى.

«داعىستاندىق بۇركىتتەر» اتتى توپتىڭ جەتەكشىسى ارى جاتتىقتىرۋشىسى اسحابالي گاسانوۆ: «قورقىنىش ەشقاشان داعىستاندىقتىڭ سەرىگى بولعان ەمەس. ەشقاشان! – دەدى دە كومپيۋتەرىن سوندىردى. – بۇگىنگە جەتكىلىكتى».

بىز رەسەي فەدەراتسيياسى قۇرامىنداعى داعىس­تان رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى – ماحاچكالاداعى جارتىلاي قيراعان تاتام مۇرادوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك فيلارمونييادامىز. ول كاسپيي تەڭىزىنەن بىرنەشە كۆارتالدا ورنالاسقان. بۇگىن گاسانوۆ «بۇركىتتەردىڭ» ساحنالىق كيىمدەرىن كيىپ جاساعان دايىندىعىن باقىلادى. داعىستانداعى سا­­يىستاردا جەڭىمپاز اتانىپ، ماسكەۋدە وتكەن جارىستاردا باق سىناعان توپ رەسەيدى جيى ارالايدى. ونەردىڭ شىڭىنان كورىنۋ ۇشىن ولارعا كۇندەلىكتى جاتتىعۋمەن بىرگە تۋابىتتى سالقىنقاندىلىق پەن تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ قابىلەتى مولىنان قاجەت.

كەيبىرەۋلەر بۇل ونەردى شالعاي مەكەننىڭ جارلى، قۇلامالى تابيعاتىمەن بايلانىستىرادى (داعىستان سوزى «تاۋلى مەكەن» دەگەندى بىلدىرەدى).

«يا، – دەيدى جەرگىلىكتى تاريحشى سەرگەي مانىشەۆ، – جىپپەن جۇرۋ حىح عاسىرداعى جاۋىنگەرلەردىڭ جاردان-جارعا سەكىرۋ ادىسىنە ۇقساس».

1935 جىلى تسوۆكرا پەرۆايا اۋىلىنىڭ قول­ونەرشىلەرى بۇل كۇندەلىكتى تاجىريبەنى ساحنالىق كورىنىسكە اينالدىرعان. وسىلايشا، ارقان ۇستىندە ونەر كورسەتۋ توي-جيىنداردا، دەمالىس كەزىندە كوڭىل كوتەرۋ ماقساتىندا، جەرگىلىكتى فەس­تيۆالدەر كەزىندە ورىندالاتىن بولدى.

پەحلەۆان تسيرك ستۋديياسىنىڭ نەگىزىن سالۋشى جانە «داعىستان بۇركىتتەرىنىڭ» جاتتىقتىرۋشىسى اسحابالي گاسانوۆ 13 جاستاعى شاكىرتىنىڭ بيىن باقىلاپ تۇر. پاتيمات مۋرتازاليەۆا قۇمىرانى تۇسىرمەۋى كەرەك.

جىپتە جۇرۋشى ەرگەجەيلىلەر: ماگومەد، ريزۆان مەن پاتيمات اليبەگوۆتەر كولىكتى پانالاعان. جەل تۇرىپ، نايزاعاي ويناپ، اتلەتتەر كورىنىستى توقتاتادى.

«مەن مۇنىمەن 13 جىل بويى اينالىسىپ كەلەمىن. ەشقاشان قۇلاعانىم جوق!» – دەيدى جارقىراپ بي بيلەگەن ۇشكىر يەكتى، قويۋ قارا كوزدى 24 جاستاعى گاسانوۆتىڭ ۇلى يبراگيم.

– سوندا قۇلايمىن دەپ قورىقپايسىز با؟

– مەن ەشقاشان قورىقپايمىن. ەشقاشان!

– قۇدايعا شۇكىر، وسى كۇنگە دەيىن شاكىرتتەرىمنىڭ ەشقايسىسى قۇلاعان ەمەس! كەلەشەكتە دە ەشكىم قۇلاماسا ەكەن دەپ، قۇدايعا سىيىنامىز.

«باسقالاردا ونداي جايتتار بولىپ تۇرادى، – دەيدى گاسانوۆ، – بىر جىگىت جەتى مەتر بيىكتىكتەن قۇلاپ كەتكەن ەكەن. قۇلاپ بارا جاتقان ول اينالىپ ۇلگەرىپ، جەرگە اياقپەن تۇسىپتى».

جاڭا ماكاداعى ۇيىندە «گۋنار» توبىنىڭ مۇشەسى ايدەمير اليبەگوۆ جارى نايرانىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن حالىق اۋەنىن سىبىزعىدا سىزىلتىپ وتىر.

كاسپيي ماڭىنداعى دەربەنت قامالىندا كوكتەمگى دارشىلار مەرەكەسى كەزىندە يسلام كازيحانوۆ پەن ديانا كەريموۆا جەتەكشىسى البەرت فارحاتوۆتىڭ جىتى باقىلاۋىندا جاتتىعۋدا.

كورەرمەنىن تاڭعالدىرۋ گاسانوۆتىڭ بولمىسىن تولىق اشاتىنداي كورىندى. ويتكەنى ارقان ۇستىندە قاۋىپسىزدىك بەلدىگىن تاقپاي ونەر كورسەتەتىن بيشىلەر مەن ولاردى ۇيرەتۋشىلەر قانىندا بار ورلىك پەن ۇلتتىق رۋحتى ولتىرمەي ساقتاپ قالعان.

اۆتورى: دجەففري تايلەر فوتو: دجەرەمي دجانگ


ماقالانىڭ تولىق نۇسقاسى مەن الەمدىك زەرتتەۋلەردىڭ قاينار كوزىنە قول جەتكىزگىڭىز كەلسە، shopnationalgeographic.kz ارقىلى ونلاين جازىلىڭىز.

0
       

پىكىر جازۋ

كىرۋ
*
*
تىركەلۋ
*
*
*
جاڭا قۇپييا سوز