.

جۇمىس بىتپەي، جاي تاپپا!

ناعىز قاۋىپ ۇڭگىردەن سىرتقا قادام باسقان كەزدە توندى. جارقانات پەن جىلانعا تولى ۇڭگىرگە كىرسەڭ دە، شىقساڭ دا، اباي بول!

وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن مەن «National Geographic»-تىڭ تاپسىرماسىمەن شامامەن 100 000 مىسىر جارقاناتى قوناقتاعان ۇيانى سۋرەتكە تۇسىرۋ ۇشىن ۋگانداداعى ۇڭگىرگە باس سۇقتىم. افريكا ۇشىن جارقانات تاڭسىق ماقۇلىق ەمەس، بىراق مىنا ۇڭگىر وزگەشە – پىشىنى اركا تارىزدەس، قوس اۋزىنان دا كۇن ساۋلەسى تۇسىپ تۇردى. ۇڭگىردىڭ توبەسى الاسا بولعاندىقتان جارقاناتتاردى سۋرەتكە جاقىننان تۇسىرۋگە بولاتىن ەدى.

مەن ساقتىق ۇشىن رەسپيراتور تاعىپ الدىم. قاۋىپ كەلسە، جەرگە قۇلاپ تۇسكەن جارقاناتتاردى اۋلاۋ ۇشىن ۇڭگىر ىشىندە جورعالاپ جۇرگەن پيتوندار مەن ورمان كوبرالارىنان كەلەر دەپ ويلادىم. ىشىمنەن: «اياق استىما قاراپ جۇرىپ، ۇڭگىردەن امان-ەسەن شىقسام بولعانى»، – دەۋمەن بولدىم. ويىما بار كەلگەنى – وسى.

بىرنەشە ساعاتقا سوزىلعان جۇمىس اياقتالىپ سىرتقا شىققانىمىزدا ىمىرت ۇيىرىلە باستاعان. ۇستى-باسىمنىڭ لاستىعى مەن سال شارشاعانىم بولماسا، جارقاناتتارعا جايسىزدىق تۋدىرا جۇرىپ تۇسىرگەن سۋرەتتەرىمە كوڭىلىم تولدى دەسەم بولادى.

ۇڭگىردەن جۇز قادام اتتاپ شىققاننان كەيىن تاس توبەمنەن مىڭداعان مەحانيكالىق شىلدىرماقتىڭ ۇنىنە ۇقسايتىن قورقىنىشتى ۇن ەستىلدى. سويتسەم، ىمىرت ۇيىرىلە سالىسىمەن جارقاناتتار ۇڭگىردەن ۇشىپ شىعىپ، جەمتىك ىزدەگەن بەتى ەكەن.

بىر ساتكە جوعارىعا قاراعانىمدا سول جاق كوزىمە جارقاناتتىڭ ساڭعىرىعى بىلش ەتە قالدى. ونداعان جىل بويى جانۋارلاردى سۋرەتكە تۇسىرۋدى ادەتكە اينالدىرعاندىقتان بولار، مەن بىر نارسەنى جاقسى بىلەتىن ەدىم: قاۋىپ ايۋ، نە ارىستاننان ەمەس، كوبىنە كىشكەنتاي جانۋارلاردان كەلەدى. كەزىندە قولىما قونعان بوگەلەكتەردى دە سۋرەتكە تۇسىرەتىنمىن. سونداي «كەزدەسۋلەردىڭ» بىرىندە شاعاتىن پارازيتتەن لەيشمانيوز اۋرۋىن جۇقتىرىپ الىپ، بىر ايداي حيميياتەراپييا قابىلداعان كەزىم دە بولعان.

لاگەرگە ورالا سالا اقش-تىڭ اۋرۋدى باقىلاۋ جانە الدىن الۋ ورتالىعىنىڭ ۋگاندالىق بولىمىنە حابارلاسىپ، اگەنتتىكتەن جارقاناتتاردىڭ قانداي اۋرۋ تاسيتىنىن سۇرادىم. «سىزدىڭ وندا بارماۋىڭىز كەرەك ەدى، – دەدى ەر كىسى، – ۇڭگىردە ماربۋرگ بار».

ماربۋرگ ۆيرۋسىن جۇقتىرعان ادام ازاپپەن ولەدى. بۇل، وز كەزەگىندە، تۋرا ەبولا اۋرۋىن جۇقتىر­عانداي (بۇل اۋرۋ كەيدە ەبولادان دا تەزىرەك و دۇنيەگە اتتاندىرۋى مۇمكىن) گەمورراگييالىق قىزبانى قوزدىرادى (سيپاتتاماسى: بارلىق مۇشەڭىزدەن قان سورعالايدى).

ماربۋرگتى انىقتاۋ وڭاي ەمەس. ينفەكتسييا جۇقتىر­عان بولساڭىز، سيمپتومدارى ۇش اپتانىڭ ىشىندە بىلىنە باستايدى. باستىڭ قاتتى اۋىرۋى، ىشكى اعزا جۇمىسىنىڭ بۇزىلۋى، ۇدەمەلى بەزگەك ساۋ جەرىمدى قالدىرماس ەدى. اۋرۋدىڭ تارالۋى قارقىن الىپ، ودان كوز جۇمعاندار 90 پايىزعا جەتكەن كەزدەرى دە بولعان. «اۋرۋ جۇقتىرماي تۇرىپ ۇيىڭە قايت»، – دەدى الگى ادام.

نەبراسقاعا ورالا سالىسىمەن وزىمە كارانتين جارييالاپ، جاتىن بولمەمنەن شىقپاي جاتىپ الدىم. ومىرىمدە العاش رەت ۇزدىكسىز ولىم جايلى ويلارعا شومدىم. بۇل جازدىڭ جايما-شۋاق كۇنى بولاتىن. قۇستار ان سالىپ، اۋلادان قوقىس كولىگىنىڭ گۇرىلى شىعىپ جاتتى. الەمگە كوز جۇگىرتسەڭ، بارى وز ورنىمەن جىلجىپ جاتقانداي كورىنەدى. مەن ىشىمنەن: «ولار مەنىڭ جەكە باسىمدا نە بولىپ جاتقانىنان بەيحابار ما؟ – دەپ سۇرايتىنمىن. – ارينە، بەيحابار. ايتپەسە، بۇل ۇلتتىق جاڭالىققا اينالار ەدى عوي».

ۇش اپتاداي وتباسىما جاقىندامادىم. قىزىمنىڭ تۋعان كۇنىن زالدىڭ ار جاعىنان قاراپ تاماشالاۋعا ماجبۇر بولدىم. اس-سۋىمدى ەسىكتىڭ الدىنا قالدىرىلعان كۇيى الىپ ىشتىم. ونداي كەزدە اس تا باتپايدى ەكەن. بار ۋاقىتىم ويعا شومۋمەن وتتى. ىستىعىم بار ما؟ باسىم اۋىرا ما؟ دەنە قىزۋىمدى كۇنىنە ەلۋ رەت ولشەدىم. قىزۋىم سال كوتەرىلسە بولعانى، تەز ارادا بىرنەشە شاقىرىم قاشىقتىقتاعى ەڭ جاقىن اۋرۋحاناعا بارىپ، بارلىق جەردە مەنىڭ اتىم جازىلعان اۋا قىسىمى تومەن بولمەگە (ۆيرۋستىڭ تارالۋىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا) جاتۋىم كەرەك دەپ سانادىم. توسەگىمدە شالقامنان جاتىپ الىپ، اۋا قىسىمى تومەن تەنتتىڭ مەنى ساقتاپ تۇرعانداي ەلەستەتتىم.

«افريكانىڭ البەرتين ريفىندەگى جابايى الەم» ماقالاسى ۇشىن دجوەل سارتور ۋگانداداعى ۇڭگىردى پانالاعان جارقاناتتاردى سۋرەتكە تۇسىرىپ جۇردى. ۇڭگىردەن شىققان بويدا قورعانىش قۇرالىن شەشكەن ول مەرت بولا جازدادى.

وسى كۇنگە دەيىن افريكانىڭ البەرتين ريفىنىڭ جابايى تابيعاتىن زەرتتەۋ ماعان قىزىقتى بولىپ كورىنەتىن. بىز ساڭىلاۋ جاساپ، كامەرامىزدى سۋعا دا، قاڭقالاردىڭ اراسىنا دا جاسىرىپ، سۋسيىردى، قورقاۋ مەن قابىلاندى تۇمسىعىنا تىرەلەردەي قاشىقتىقتان تۇسىرگەنبىز. ۆەتۆەت مايمىلى مەنىڭ كەشكى اسىمدى ۇرلاپ جەگەن كەزدەردى دە، پىل، ارىستان مەن تاۋ گوريللاسىنىڭ شابۋىلداعانىن دا وتكەردىك.

سۋرەتتەرىمنىڭ قانشالىقتى ساتتى شىققان-شىقپاعانىن بىلگىم كەلدى. تاپسىرما اياقتالعانشا ۋگاندادا قالماعاندىقتان، قانداي كادرلاردان قۇر قالعانىمدى ويلاپ قىنجىلدىم. بىراق بارىنەن بۇرىن ەگەر ورماننان الشاقتاپ كەتسەم، ونىڭ ماعان بەرگەن مۇمكىندىكتى باسقاشا باعالار ەدىم دەپ ويلادىم: وتباسىم، ومىرىم، سۋرەت ارقىلى جابايى الەمدى ساقتاۋعا تالپىنۋدىڭ ابسوليۋتتىك ارتىقشىلىعى – نانىمدى وسى تىرلىكپەن تاۋىپ كەلگەنىمە الى كۇنگە سەنە المايمىن.

جيىرما ەكىنشى كۇنى كارانتين اياقتالىپ، اۋرۋدىڭ بەلگىسى بولماعان سوڭ بولمەمنەن شىقتىم. افريكاعا كەتكەلى العاش رەت اس ۇستەلىنىڭ باسىنا جايعاستىم. جارىم كەتي مەن ۇش بالام مەنىڭ كارانتينىمنىڭ اياقتالعانىن تويلاۋ ۇشىن بىردەڭەلەر دايىنداپ جاتتى. الدەبىرەۋ بلەندەردى قوستى.

بىر مەزەتتە بولمە مىڭداعان جارقاناتتىڭ ۇشقان داۋىسىنا تولىپ كەتكەندەي بولدى. كوزىمدى تارس جۇمدىم، نە بولارىن كىم بىلسىن.

اۆتورى جانە فوتو: دجوەل سارتور


فوتوگراف دجوەل سارتور – تورداعى ار جانۋاردىڭ فوتو مۇراعاتىن جاساۋعا قاتىستى National Geographic قوعامىمەن ورتاق «فوتو-اراشا» كوپجىلدىق جوباسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى.


ماقالانىڭ تولىق نۇسقاسى مەن الەمدىك زەرتتەۋلەردىڭ قاينار كوزىنە قول جەتكىزگىڭىز كەلسە، shopnationalgeographic.kz ارقىلى ونلاين جازىلىڭىز.

0
       

پىكىر جازۋ

كىرۋ
*
*
تىركەلۋ
*
*
*
جاڭا قۇپييا سوز