.

يەمەن زارى

اۋزى اسقا جارىماعان نارەستەلەر قارالۋدا. ولار – بەس جاسقا جەتپەگەن 1،8 ميلليون شاماسىنداعى اش بالانىڭ ەكەۋى عانا. يەمەننىڭ ابدەن جۇتاعان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدە گۋمانيتارلىق ۇيىمداردىڭ قولداۋىنا زارۋ.

ازاماتتىق سوعىس ەلدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن شايقالتىپ، ازاماتتارىن زۇلىمدىق مەن اۋرۋدىڭ كۇرمەۋىنە تۇسىردى.

تاڭعى ساعات توعىز جارىمدا جاس كەلىنشەك اۋرۋحاناعا جەتكىزىلدى. جيىرما مينۋت بۇرىن عانا يەمەننىڭ وڭتۇستىگىندەگى كونە قالا تايزدىڭ شەتكى جاعىنا بومبا تۇسەردە ول وز اۋلاسىندا كىر جايىپ جاتقان. دارىگەرلەر ونى تراۆموتولوگييا ورتالىعىنا اسىعىس اكەتىپ بارا جاتقاندا دەنەسى قانعا بويالعان ونىڭ جيەنى كوز جاسىنا ەرىك بەرىپ تۇردى.

دارىگەر قايتا ورالىپ، قاي جەردەن كەسەتىنىن كورسەتكەندە ول: «ەكى اياعىن دا ما؟» – دەپ سۇرادى. ايەلدىڭ بىر اياعى مىجىلعان، ال ەكىنشىسىنىڭ سۇيەگى تەسىپ شىققان. دارىگەر ەكەۋىنىڭ دە كەسىلىپ تاستالاتىنىن ايتتى. ايەلدى جەدەل جاردەم كولىگىنە سالىپ، باسقا اۋرۋحاناعا الىپ كەتتى. سودان سوڭ تىنىشتىق ورنادى. مەدبيكەلەر ەدەندەگى قاندى سۇرتىپ، كەلەسى ناۋقاستى كۇتتى.

اكەسى وكپە ينفەكتسيياسىنا شالدىققان بالاسىن كوتەرىپ تۇر. ەلدە دارىگەر تاپشى. اۋرۋحانالار قاڭىراپ بوس قالعان. ”مەنىڭ كوپتەگەن ارىپتەستەرىم الدەقاشان شەكارا اسىپ كەتكەن، ال قالعاندارى پارسى شىعاناعىنىڭ اينالاسىنداعى ەلدەرگە قونىس اۋدارماق“، – دەيدى سانادا قىزمەت جاسايتىن يەمەندىك دارىگەر.

سول تۇنى وسى وقيعاعا كۋا بولعان يتالييالىق فوتوگراف ماتتەو باستيا­نەللي وزىنىڭ كۇندەلىگىنە ۇش جىل قۇرساۋدا بولعان تايزداعى ومىر جايلى بىلاي دەپ جازدى: «دارىگەرلەر كۇتۋدە. قۇلاقتارىندا ۇشاقتىڭ گۇرسىلى، كوزدەرىندە توزاڭ. ولار كەز كەلگەن مەزەتتە الدەبىر تۇزەلمەيتىن سۇمدىقتىڭ ورىن الۋىنان ۇرەيلى».

دامدەۋىشتەر مەن يىسسۋعا باي، ارابييانىڭ فەليكسى دەگەن اتپەن ماشھۇر بولعان «باقىتتى ارابييا» ەلى، كەزىندە، قىزىل تەڭىزگە بارار جولداعى ستراتەگييالىق ماڭىزدى پورت بولعان. بۇگىندە ول – دۇنيە­جۇزىندەگى ەڭ كەدەي ەلدەردىڭ بىرى. 1990 جىلعا دەيىن سولتۇستىك يەمەن وڭتۇستىك يەمەننەن بولەك باسقارىلدى. وسى بولىنىس الى كۇنگە دەيىن اراداعى كيكىلجىڭگە سەبەپ بولىپ كەلەدى. 2014 جىلى سەپاراتيست حۋسيت كوتەرىلىسشىلەرى توڭكەرىس جاساۋ ماقساتىندا ەلدىڭ استاناسى سانانى قورشاپ الدى. جەرگىلىكتى ورتتىڭ تۇتانۋىنان سەسكەنگەن كورشى ساۋد ارابييا ۇكىمەتى يەمەننىڭ پرەزيدەنتى ابد-راببۋ مانسۋر حاديدىڭ بۇرىنعى ۇكىمەتىنىڭ اتىنان قاقتىعىسقا كىرىستى. اقش، ۇلىبريتانييا جانە شامامەن ون شاقتى اراب ەلدەرىنىڭ قولداۋىمەن ساۋد ارابيياسى باسقارعان كواليتسييا يەمەن ۇكىمەتىنە ەلدەگى كۇشتەردى تىزگىندەپ، ونى باسقارۋ ۇشىن اۋە ناۋقانىن باستادى.

ەد-داليدەگى مىنا مەكتەپ سەكىلدى جۇزدەگەن مەكەمە اۋە شابۋىلدارىنان جويىلدى. قازىرگى تاڭدا، مەكتەپ جاسىنداعى ەكى ملن بالا وقۋدان قاعىلعان.

ۇش جىلعا سوزىلعان شايقاستان كەيىنگى ناتيجە ادام شوشىرلىق. بۇۇ-نىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، 29 ميلليونعا جۋىق حالقى بار يەمەندەگى 22 ميلليون يەمەندىك گۋمانيتارلىق كومەككە مۇقتاج كۇيگە تۇسكەن. 2 ملن حالىق قونىس اۋدارعان. كەم دەگەندە 10 000 ادام مەرت بولدى. ەلدىڭ ەكونوميكاسى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ اپاي-توپايى شىقتى. كەيبىرەۋى – گۋمانيتارلىق توپتار ۇيىمداستىرعان اۋرۋحانالارعا جەتۋ ۇشىن ەل اۋماعىن كەسىپ وتەتىن قاۋىپتى ساپارعا اتتانسا، كەيبىرەۋى بار جيعان-تەرگەنىن جەكەمەنشىك ەمحانادا قارالۋعا جۇمسايدى. ەل اۋرۋحانالارىنىڭ جارتىسىنان كوبى جابىلىپ قالدى نەمەسە جارتىلاي قىزمەت كورسەتۋدە. اۋرۋحانا باسشىلىعى كەيدە دارىلىك زاتتار مەن گەنەراتورلارعا جانارماي الۋدىڭ اراسىندا تاڭداۋ جاساۋعا ماجبۇر. تىرىسقاق، ديفتەرييا سەكىلدى جۇقپالى اۋرۋلاردى تىزگىندەۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل جايت تازا اۋىزسۋدىڭ تاپشىلىعىن جانە نەگىزگى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ كورسەتىلمەي جاتقانىن انىق بايقاتادى.

جانارماي بەكەتتەرىندەگى بوس كانيستر ۇستاعان ۇزىن كەزەك – مۇندا قالىپتى جايت. 2015 جىلدان بەرى جانارمايدىڭ باعاسى ەكى ەسە وسكەن، ال جىو 40 پايىزعا كەمىگەن. «ەكونوميكالىق اپاتتى باسقا بەرمەسىن، – دەيدى ساناداعى مۆاتانا ادام قۇقىقتارى ۇيىمىنىڭ نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ بىرى رادييا المۋتاۆاكەل، – جابۋلى ەسىكتىڭ ارعى جاعىندا ادامدار جاپپاي قىرىلۋدا».

2015 جىلى تايزدىڭ شەتكەرى ايماعىندا بوي كوتەرگەن بەس قاباتتى قوناقۇي، Doctors Without Borders ۇيىمى باسقاراتىن پەرزەنتحانا مەن تراۆموتولوگييا ورتالىعىنا اينالدى.

سالا وكىلدەرىنە 2016 جىلدان بەرى جالاقى تولەنبەگەن. گۋمانيتارلىق توپتار دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە جالاقى تولەۋ مەن اۋرۋحانالاردى قاجەتتى جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ تۇرعىسىنان قولداۋ كورسەتەدى. الايدا ساۋد ارابيياسى باسقارۋىنداعى كواليتسييا ەلگە كىرگەن تاۋاردىڭ كوتەرىلىسشىلەر قولىنا تۇسۋىنەن ساقتانىپ، اۋەجايلار مەن پورتتاردى جاۋىپ تاستادى. «وسى سەبەپتى زارداپ شەككەندەرگە كەمەمەن كەلەتىن كومەك كەشەۋىلدەدى»، – دەيدى Human Rights Watch ۇيىمىندا ىستەيتىن كريستينا بەكەرل.

UNICEF مالىمەتتەرىنە سايكەس، سوعىس باستالعالى ورتاشا ەسەپپەن كۇنىنە بەس بالا مەرت بولعان نە جاراقات العان. انا مەن بالا اۋرۋحاناسىندا سۇيەگى سىنعان توعىز جاسار قىزعا جاڭا كيىم بەرىلدى.

2017 جىلدان بەرى ەلدە تىرىسقاق اۋرۋىنا شالدىققان بولۋى مۇمكىن دەگەن ميلليوننان استام ادام تىركەلگەن. بۇل – قازىرگى تاريحتاعى ەڭ سۇمدىق كورسەتكىش. 2017 جىلدىڭ شىلدەسىندە بىر ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم دارى-دارمەكتى جونەلتۋگە تاپسىرىس بەرگەن. تاپسىرىس دىتتەگەن جەرگە ساۋىردە عانا جەتتى.

كوپتەگەن يەمەن دارىگەر جەكەمەنشىك اۋرۋحانالارعا اۋىسقان نەمەسە ەلدى تاستاپ كەتكەن. جەكەمەنشىك ەمحانالاردىڭ باعاسىن قالتا كوتەرمەيدى. نە بولماسا، الدىڭعى شەپتەن وتىپ، ەلدەگى ەكى اۋەجايدىڭ بىرىنە بارۋ كەرەك. دەگەنمەن وعان جەتەتىن جانارمايدىڭ باعاسىن قالتاسى كوتەرەتىن نەمەسە قاتەرگە باس سۇعۋعا دايىن جاندار از.

تايزدىڭ سىرتىنداعى DWB ۇيىمىنىڭ اۋرۋحاناسىنداعى جارىلىستا جاراقات العان جەتى جاسار بالا ەمدەلۋدە. ساۋد ارابيياسى باسقارعان كواليتسييا كۇشتەرى اۋەدەن سوققى جاساپ، قالانى كۇيرەتكەن.

اۆتورى: نينا ستروچليك فوتو: ماتتەو باستيانەللي


ماقالانىڭ تولىق نۇسقاسى مەن الەمدىك زەرتتەۋلەردىڭ قاينار كوزىنە قول جەتكىزگىڭىز كەلسە، shopnationalgeographic.kz ارقىلى ونلاين جازىلىڭىز.

0
       

پىكىر جازۋ

كىرۋ
*
*



تىركەلۋ
*
*
*
جاڭا قۇپييا سوز