.

كەيتيدىڭ جاڭا جۇزى

وپەراتسييا الدىنداعى كەش. بۇلىنگەن بەتى «رەكونسترۋكتسييالانعان» كەيتي جاڭا بەت-الپەتكە يە بولاتىندىعىنا قوبالجۋلى ەكەندىگىن ىممەن بىلدىردى. ول وزىن ەركىن سەزىنگەن وسى ساتتى رونالد ماكدونالد ۇيىندە تانىسقان قۇربىسى ديانا دوننارۋمما مەن كارني ۆەيدپەن بولىسۋدە.

بۇل وقيعاعا بەيقام قاراۋ وڭاي ەمەس. دەسەك تە، وسى بىر قىزدىڭ بەت ترانسپلانتاتسييا وپەراتسيياسى تۋرالى ايرىقشا اڭگىمەمىزدى وقۋعا شاقىرامىز. ويتكەنى بۇل وقيعا بۇكىلىمىزگە ونەگە بولۋى تيىس! ادامنىڭ بەت-جۇزى ەموتسييالار كالەيدوسكوپىن كورسەتىپ، ونىڭ يەسى تۋرالى سىر شەرتەدى.  بۇل – بىزدىڭ سەنسورلىق الەمگە اشىلاتىن ەسىگىمىز، ول كورۋگە، يىسكەۋگە، دام تاتىپ، ەستۋگە جانە سامال جەلدى سەزىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ون سەگىز جاسىندا كەيتي ستابلفيلد بەتىنەن «ايىرىلىپ» قالدى. 21 جاسقا كەلگەندە دارىگەرلەر كەيتيگە جاڭا جۇز «قوندىردى». اڭگىمەمىز جاندى جارالاعان جاراقات، دارالىق، سابىر، جىگەر مەن تاڭعالدىرار مەديتسينا عالاماتى تۋرالى بولماق.

حيرۋرگييالىق جولمەن كەسىپ الىنعان كوزدەرى جۇمۋلى، اۋزى اشىق كۇيىندە جاتقان ادام بەتى.

ون التى ساعات بۇرىن كليۆلەند كلينيكاسىندا حيرۋرگتەر ودان ۇش كۇن ەرتە قۇقىقتىق-مەديتسينالىق تۇردە ولى دەپ جارييالانعان 31 جاستاعى ايەلدىڭ بەتىن الۋعا ارنالعان كۇردەلى وپەراتسييانى باستاعان-تۇعىن. ارتىنشا ولار وسى بەت-الپەتتى 21 جاستاعى قىزعا «ورناتاتىن بولادى». سوڭعىسى ۇش جىل بويى وسىعان زارۋ بولىپ كەلدى.

كەنەت ۇنسىزدىك جايلاعان حيرۋرگتەر، دارىگەر-پراكتيكانت پەن مەدبيكەلەر الگى بەت-الپەتكە قادالا قاراپ قالعان. قان جۇگىرمەگەن جۇز سەمىپ بارادى. تاننەن اجىراعان ۋاقىتىنان سوڭ وتكەن ار سەكۋند سايىن ول الدەبىر حىح عاسىرداعى «ولىم ماسكاسىنا» كوبىرەك ۇقسايدى.

پلاستيكالىق وپەراتسييادا تاجىريبەسى مول ارداگەر مامان فرانك پاپەي حيرۋرگييالىق تاقتايشانى قولعاپ كيگەن قولىمەن ەپپەن الىپ كەلەدى.

كەيتي امەريكا قۇراما شتاتتارىندا بەت ترانسپلانتاتسيياسى جاسالعان ەڭ جاس پاتسيەنت بولماقشى. بۇل – وسى كلينيكاداعى وسىنداي ۇشىنشى ارى الەمدەگى قىرقىنشى ەڭ ۇزاق وپەراتسييا. وسى ەكسپەريمەنتالدىق وپەراتسييادان كەيىن كەيتي قالعان عۇمىرىندا زەرتتەۋ سۋبەكتىسى بولىپ قالادى.

ۇجىم مۇشەلەرى سىپىرىلعان بەتتىڭ ەكى ومىر اراسىنداعى كۇيىن قۇجاتتاپ جاتقان كەزى. وحايو شتاتىنداعى كليۆلەند كلينيكاسىندا ترانسپلانتاتسييالاۋ وپەراتسيياسى ون التى ساعاتقا سوزىلىپ، حيرۋرگتەر بەتتى دونوردان «شەشىپ الۋدىڭ» كۇردەلى تاپسىرماسىن اياقتادى. جۇمىستىڭ كورىنىسى مەن تىم كۇردەلىلىگىنەن توپ كەنەت ۇنسىزدىككە شومدى. ەندى حيرۋرگتەردى بۇل بەتتى كەيتي ستابلفيلدكە «ورناتۋ» ۇشىن 15 ساعاتتىق وپەراتسييا كۇتىپ تۇرعان بولاتىن.

جۇزگە كوز سالعان پاپەيدىڭ بويىن الدەبىر قۇرمەت سەزىمى شارپىپ وتتى. «مىنا عالاماتقا قاراڭىز، كەي ادامدار باسقالارى ۇشىن جاقسىلىق جاساپ، جۇرەگىن، وكپە-باۋىرىن، تىپتى بەتىن دە باسقاعا بەرەدى» – دەپ ويلادى ول. ول ىشىنەن العىس-باتاسىن ايتىپ، قولىنداعى بەت-الپەتتى كەلەسى «ومىرىمەن» قاۋىشتىرۋعا اسىقتى.

بىز جاراتىلىس ىشىندەگى ەكسكليۋزيۆتى توپ مۇشەسىمىز: ايناعا قاراپ وز جۇزىمىزدى تانيمىز. بىزدەن باسقا تىرشىلىك يەلەرى اراسىنان ادام تارىزدەس پريماتتار، ازييا پىلدەرى، ەۋرازييا ساۋىسقانى مەن افالينالار عانا وز-وزدەرىن تاني الادى. وزىنىڭ شاعىلىسقان بەينەسىنە قاراعاندا ادامدار عانا تولقۋ-تاڭدانىس سەزىمىن بىلدىرەدى.

بەتىمىزدىڭ اجىم-قاتپارىن مۇقييات قارايمىز دا، ونىڭ قانداي دا بىر ومىردىڭ تارتۋى ەكەنىن بايقامايمىز. ولار تۇلعالىقتى ايقىنداپ دارالايدى، ەموتسييالاردى كورسەتەدى، مان-ماعىنانى جەتكىزەدى، ومىرگە قاجەتتى قاراپايىم فۋنكتسييالاردى ورىندايدى جانە سەزىمىمىز ارقىلى ومىردىڭ دامىن تاتتىرادى.

بىز بەت-بەينەنى ىزدەپ تۋامىز. انا قۇرساعىنان شىققان العاشقى ساتتەرىنەن شاقالاق ادام بەتىنە قاراي بۇرىلادى. سابيلەر بەتىمىزدەگى ميميكالاردى باقىلاپ، ولاردى قايتالايدى. ادامنىڭ بەتى تۋرالى وسى جىتى زەرتتەۋ – بارىمىزدىڭ قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىن ماسەلەنى تۇسىنۋىمىزدىڭ العىشارتى.

دونوردىڭ بەتى كەيتيگە تولىقتاي ورنىقتىرىلعاننان كەيىن حيرۋرگتەر ونىڭ ماڭدايىن تەرىگە سىزىلعان سىزىق بويىمەن كەسە باستادى. ونىڭ موينىنان باستاپ، قان تامىرلارىن، سۇيەكتەرى مەن جۇيكە تالشىقتارىن جالعاۋ وپەراتسيياسى جالعاستى. قان تامىرلارى مەن جۇيكە تالشىعىن جالعاۋ ۇشىن ميكروحيرۋرگتەر ادام شاشىنداي عانا جىپتى پايدالانادى.

بىزدىڭ بەتىمىز – بۇل وزىمىزدىڭ ىشكى سەزىمىمىزگە، ياعني كىم ەكەنىمىز بەن مىنا ومىردەگى ورنىمىزعا جالعايتىن سىرتقى وبرازىمىز. كەي قوعامدا ادام بەتى تۇمشالانىپ، جاسىرىلادى. كەيبىرى – تاتۋيروۆكا مەن تىرتىق سالۋ ارقىلى بەتىنە نازار اۋدارۋعا تىرىسادى. قازىرگى زاماندا ادام بەتى سۋرەتشى كەنەبىندەگى بوياۋداي پلاستيكالىق وپەراتسييا مەن كوسمەتيكا ارقىلى قۇبىلتا بەرەتىن كۇيگە جەتكەن. بىزدىڭ بەتىمىز ومىر تاريحىمىزدى باياندايدى. بەتىمىز بىزدى اتا-بابامىزبەن، ۇرپاعىمىزدىڭ بولاشاعىمەن بايلانىستىرادى.

جەكە باستىڭ ەڭ قاراپايىم دەڭگەيىندە بەت-جۇزىمىز باسقالار ۇشىن تولقۇجاتىمىزداعى فوتو قىزمەتىن اتقارادى. بىراق سونىمەن بىرگە ول – باسقالار ۇشىن بىزدى جاقىنىراق تانۋدىڭ ارى سول فوتونىڭ ار جاعىندا كىم تۇرعانىن انىقتاۋدىڭ جولى.

ايناعا قاراڭىز. بەتىڭىز ارقىلى نە ىستەۋگە بولاتىنىن ويلاپ كورىڭىز. وزىڭىز جاقسى كورەتىن ادامداردى سۇيە الاسىز، المانى تىستەپ، ان شىرقايسىز، كۇرسىنىپ تە، جاڭا شابىلعان شوپتىڭ يىسىن سەزىپ تە، جاڭا تۋعان سابيىڭىزگە دە قاراي الاسىز. سەزىمدەرىمىزدى بىلدىرۋدەن بولەك، تىل ارقىلى سويلەسۋ قابىلەتىمىزدى قولدانۋعا بەتىمىز كومەكتەسەدى. پارقىنا بارماستان سويلەسە وتىرىپ، سانسىز بەت قيمىلىن قۇبىلتامىز.

ەندى سول تاڭداي قاقتىرار بەتتىڭ استىندا نە بولاتىنىن ەلەستەتىپ كورەيىك. ەموتسييالاردى شىعارىپ، سويلەۋدى ورىنداۋ ۇشىن 43 ميمەتيكالىق بۇلشىقەتىمىز جۇمىس ىستەيدى. بەتىمىزدىڭ ەكى جاعىندا تورت نەگىزگى بۇلشىقەت بار. ولاردىڭ كومەگىمەن جاعىمىز قوزعالادى. ودان بولەك جۇتۋعا جانە سويلەۋگە كومەكتەسەتىن كەشەندى تىلدىك بۇلشىقەتىمىز بار. سونداي-اق بەتىمىز قان تامىرلارىنىڭ قاباتتارىنان، سەزۋ مەن موتوريكالىق جۇيكە تالشىقتارىنان، شەمىرشەكتەردەن، سۇيەك پەن مايدان قۇرالادى. باس سۇيەك جۇيكەلەرى موتوريكالىق بۇلشىقەتتەردى باسقارىپ، سەنسورلىق اقپاردى ميعا تاسيدى. وسى ارقىلى بىز كورەمىز، ەستيمىز، يىس پەن دامدى اجىراتىپ، تەرىگە تيگەندى سەزىنەمىز.

31 ساعاتتىق پروتسەدۋرا اياقتالدى. پراكتيكانت-حيرۋرگ رەانيماتسييا بولىمىندە جاتقان كەيتي باسىنىڭ قوزعالماۋى ۇشىن ەپپەن بەكىتۋدە. كوزدى قورعاۋ ۇشىن ونىڭ كوز قاباعى جابىلعان كۇيدە تىگىلدى. ترانسپلانتاتسييالاۋ وپەراتسيياسى اياقتالعاننان كەيىن كەيتيگە الى دە قوسىمشا وپەراتسييالار مەن ساۋىعۋ ۇشىن ۇزاق ۋاقىت قاجەت.

قايتادان ايناعا قاراڭىز. بەتىڭىزگە كوز سالىڭىز.

ال، ەندى ودان ايىرىلساڭىز نە بولارىن ويلاپ كورىڭىز.

بەتىنەن ايىرىلعان كەزدە كەيتي نەبارى 18 جاستا ەدى. بۇرىنعى فوتولارىنا كوز سالساڭىز كۇلىمسىرەپ تۇرعان وزى جاس، وزى سۇلۋ اققۇبا رەڭدى قىزدى كورەسىز.

«مەن ەشقاشان وزىمدى سۇلۋمىن دەپ ويلاعان ەمەسپىن»، – دەدى ول ماعان بىر كۇنى. اناسى الەسييا بۇعان تاڭدانبادى: «كەيتيدىڭ باسقاعا مەيىرىمى زور، بىراق وزىنە سىنمەن قارايتىن جان».

اپكەسى وليۆييا ماككەي: «كەيتي قورقۋ دەگەندى مۇلدە بىلمەيتىن ارى جۇزىنەن كۇلكى كەتپەيتىن»، – دەدى ماعان. ول اينالاسىنداعىلارمەن ازىلدەپ سويلەسكەندى جاقسى كورەتىن. بۇل اعاسى روبەرت ەكەۋىنە تان قاسيەت ەدى. بىراق ەسەيگەن سايىن كەيتي جەتىستىككە جەتۋ ۇشىن وزىن ايامايتىن. «ول تىپتى اينالىسىپ كورمەگەن سپورتتىڭ بارلىق تۇرىنەن ەڭ ۇزدىك بولۋدى قالايتىن، – دەيدى وليۆييا، – وقۋدا دا وزات بولعىسى كەلدى».

كەيتي جوعارى سىنىپقا اۋىسقان كەزدە ونىڭ وتباسى ەكى رەت قونىس اۋداردى. ولار كەيتي وسكەن فلوريدا شتاتىنان كەنتۋككيگە كوشتى. بىر جىلدان كەيىن، ياعني ميسسيپيگە كوشەردە كەيتي كەنتۋككيگە ۇيرەنىسىپ قالعان بولاتىن. پەداگوگ ارى دىن قىزمەتشىسى بولعان اكەسى روبب پەن الەسييا شاعىن حريستياندىق اكادەميياعا مۇعالىم بولىپ ورنالاسادى. كەيتي 11-سىنىپ وقۋشىسى بولىپ قابىلدانىپ، وزىنىڭ سىنىپتاسىنا عاشىق بوپ قالادى. ولار وتباسىن قۇرۋ تۋرالى سوز ەتە باستايدى. «ول سول جىلى تەز بويجەتتى، ەكى رەت كوشكەننەن كەيىن ول تۇراقتىلىق پەن جۇيەلىلىككە دايىن بولدى دەپ ويلايمىن»، – دەيدى وليۆييا.

كەيتيدىڭ بەت ترانسپلانتاتسيياسىنا 1 جىل، 1 كۇن قالدى. كوكتەم. كەيتي اكە-شەشەسىمەن بىرگە كليۆلەند كلينيكاسى ماڭىنداعى ساياباقتا جاتىر. مۇگەدەك ارباسىنا تاڭىلعان ول ساياباق كەزگەندى ۇناتادى. بۇل كەيتيدىڭ اۋرۋحانادا بىر اي جاتىپ، سىرتقا ەندى شىققان كەزى ەدى. كوزدى قايتا ورنىنا كەلتىرۋ ۇشىن وعان مەديتسينادا «ديستراكتسييالىق قۇرىلعى» دەپ اتالاتىن اپپارات ورناتىلعان. سوڭعى ۇش جىل ىشىندە ول ون-ون بەس رەت اۋرۋحانادا جاتىپ شىقتى.

مەكتەپتىڭ سوڭعى جىلىندا كەيتيدىڭ ومىرى استاڭ-كەستەڭ بولدى. بىر جىل بۇرىن ول سوقىر­ىشەكتەن وپەراتسييا بولىپ، ول اسقىنىپ، وت قابىن الىپ تاستاۋعا تۋرا كەلدى. اراعا ەكى اي سالىپ مەكتەپ ديرەكتورى كەلىسىمشارتتى جاڭارتپايتىنىن ايتىپ، اياق استىنان الەسييانى جۇمىستان شىعارادى.

ارتىنشا 2014 جىلدىڭ 25 ناۋرىزىندا كەيتي جىگىتىنىڭ تەلەفونىنان باسقا قىزعا جازعان حاتىن وقىپ قويادى. جىگىتىنەن مۇنى تۇسىندىرۋدى تالاپ ەتكەن كەزدە ول قارىم-قاتىناسىن ۇزىپ كەتە بارادى.

اشۋ پەن ىزاعا بۋلىققان كەيتي روبەرتكە بارىپ دولدانا حابارلاما جازىپ، مازاسى قاشادى. روبەرت اناسىنا قوڭىراۋ شالادى. ەكەۋى سىرتتا كەيتيدىڭ جاعدايى تۋرالى سويلەسىپ وتىرعاندا كەيتي جۋىناتىن بولمەگە كىرىپ، روبەرتتىڭ اڭعا شىعاتىن مىلتىعىن الادى دا جاعىنىڭ استىنا تاقاپ، شۇرىپپەنى باسىپ جىبەرەدى. روبەرت قارىنداسىن قانعا مالىنعان كۇيدە كورەدى. «بەتىنەن ساۋ-تامتىعى قالماعان ەدى»، – دەپ ول وسى جايتتى ەسكە الدى. ۋاقىت وتسە دە جان جاراسى الى جازىلماعان.

سول وق ونىڭ بەت-جۇزىن ۇرلاعان كەسىرلى ۇرىداي بولدى. كەيتي ماڭدايىنىڭ جارتىسىنان، مۇرنىنان، ەكى ۇرتىنان باسقا اۋزىنان، تومەنگى جانە ۇستىڭگى جاعىنان، سونداي-اق بەتىنىڭ الدىڭعى بولىگىنەن تۇتاس ايىرىلدى. كوزى ورىندارىندا قالعانىمەن قىليلانىپ، قاتتى جاراقات الدى.

كەيتيدىڭ بەس اپتادان كەيىن كليۆلەند كلينيكاسىنا كەلگەندەگى جاعدايى وسى ەدى. ونىڭ العاشقى وپەراتسيياسى تەننەسيدەگى كلينيكادا جاسالىپ، سول جەردە دارىگەرلەر ونى امان الىپ قالادى. الايدا ولاردىڭ ۇڭىرەيگەن جارانى ونىڭ اسقازانىنان العان تىندىك ترانسپلانتانتپەن جابۋعا تىرىسقان ارەكەتىنەن تۇك شىقپادى.

كەيتيدىڭ بەت ترانسپلانتاتسيياسىنا 1 جىل، 2 كۇن قالدى. الەسييانىڭ اۋرۋحانادا جاتقان كەيتي ۇشىن ارناعان بىر كۇنى ونى تاماقتاندىرىپ، اۋزىن سۇرتىپ، كۇتۋمەن وتەدى. كەيتي ارنايى كەسەمەن ىشەتىن، ويتكەنى ەرىنى بولماعاندىقتان سۇيىقتىڭ اۋزىنان اعىپ كەتپەۋىن قاداعالاۋى قيىن ەدى. كوزىن بىر-بىرىنە جاقىنداتۋ ۇشىن دارىگەر كۇندە كەلىپ، ديستراكتسييالىق قۇرىلعىنى بۇراپ كەتەتىن. ول قۇرىلعى بەتتىڭ ورتاسىنداعى سۇيەككە بەكىتىلگەن.

وسى كلينيكادا كەيتيدى قاراعان بىرىنشى دارىگەر برايان گاستمان ونى قولارباعا كوتەرىپ جاتىپ، «امان قالار ما ەكەن» دەپ ويلادى. ول سونداي كىشكەنتاي ەدى. امان قالعاننىڭ وزىندە ىستەلىنۋى كەرەك بارلىق رەكونسترۋكتيۆتىك وپەراتسييا ۇشىن دەنەسىنەن جەتكىلىكتى تىن شىعار-شىقپاسى ەكى تالاي ەدى. «ونىڭ ميى فيزيكالىق ورتانىڭ ىقپالىنا قاۋقارسىز بولىپ قالدى، ياعني كونۆۋلسييا، ينفەكتسييا مەن باسقا دا پروبلەمالار تۋىنداۋى وڭاي ەدى»، – دەدى گاستمان.

27 جىلداعى بىلىمى مەن تاجىريبەسىندە بۇل ونىڭ بەت جاراقاتتارى ىشىندەگى ەڭ قاۋىپتىسى ارى قورقىنىشتىسىنىڭ بىرى بولدى. بەتىندەگى جاراقاتتى ايتپاعاندا وقتىڭ ماڭداي بولىگىنە، كورۋ جۇيكەسى مەن گيپوفيزگە تيگەن جويقىن كۇشى باسسۇيەك پەن ميدى زاقىمداعان. گيپوفيزگە كەلگەن زاقىم سالدارىنان گارموندار مەن ناتريي دەڭگەيى قالىپتان تىس ارتتى. بۇل ولىمگە دەيىن اپارۋى مۇمكىن. كەيتيدىڭ كۇتىمىن موينىنا العان گاستمان پاتسيەنتتىڭ اۋرۋىن ەمدەۋ ۇشىن ەندوكرينولوگييادان باستاپ، پسيحياتريياعا دەيىن ار سالانىڭ 15 مامانىنىڭ باسىن قۇرادى.

ترانسپلانتاتسيياعا دەيىن 9 اي، 21 كۇن قالدى. تۇسكى اسقا سورپا بەرىلدى. كورۋ قابىلەتى شەكتەلگەندىكتەن، ول اۋزىن ارەڭ تاباتىن. جۋىردا عانا وپەراتسييا جاسالعاندىقتان وعان كوپ تاماق جەۋىنە تىيىم سالىندى. دارىگەرلەر كوزدىڭ ورنالاسۋىن جاقسارتقان ديستراكتسييالىق قۇرىلعىنى الىپ تاستادى.

48 جاستاعى گاستمان باس، مويىن، تەرى مەن قاۋىپ-قاتەر دەڭگەيى جوعارى تىننىڭ قاتەرلى ىسىك اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋعا ماماندانعان. پلاستيكالىق حيرۋرگ رەتىندە ول ىسىكتى الىپ، قالپىنا كەلتىرۋ-ساۋىقتىرۋدى قاداعالاۋمەن اينالىسادى. روبب پەن الەسييا دارىگەر گاستماننىڭ كەيتيگە وز قىزىنداي قاراعانى تۋرالى ايتادى. «الدىمەن ايتارىم، وز وتباسىمنان بىرەۋ بولسىن، كەيتي بولسىن، سەزىمتال، ەموتسيونالدى ادامداردىڭ قاتارىنان ەمەسپىن، – دەيدى ول ساقتىقپەن، – بىراق كەيتيدىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنەمىن. مەن وسى ۇشىن دارىگەرلىكتى تاڭدادىم، وقىدىم».

64 جاستاعى پاپەي دەرماتولوگييا مەن پلاس­تيكالىق حيرۋرگييا ينستيتۋتىن باسقارادى. بەت ترانسپلانتاتسيياسى بويىنشا كوپ جىلعى ەڭبەك وتىلى ونى توپتىڭ ىشىنەن تاجىريبە مەن دانالىق تۇلعاسى رەتىندە ەرەكشەلەيدى.

ترانسپلانتاتسيياعا دەيىن 6 اي، 4 كۇن قالدى. كەيتي كورۋ دالدىگىن تەكسەرەتىن قۇرالدى ۇستاپ وتىر. كليۆلەند كلينيكاسىنىڭ وپتومەتريسى روبەرت ەنگەل قاساڭ قابىعىن تەكسەرىپ، ونىڭ بىر كوزىندەگى جىلجىپ كەتكەن كوز لينزاسىن اۋىستىردى. ول كەيتيدىڭ قاباعىن كوزدىڭ ىشىنە قاراي قايىرىلعان كىرپىكتەردەن قورعايدى.

«ادامدار بىزدى كوسمەتيك دەپ ويلايدى، – دەيدى ول، – بىراق پلاستيكالىق وپەراتسييا مەن بەت ترانسپلانتاتسيياسىندا بىز – يننوۆاتورمىز، بىز – ادام جۇزىن رەتكە كەلتىرۋشىمىز».

كوپتەگەن وپەراتسييا كۋرسى ىشىندە گاستمان مەن دارىگەر-ماماندار توبى كەيتيدىڭ جاعدايىن تۇراقتاندىرىپ، بەتىن «جامادى». ولار شىتىناعان سۇيەكتەردى قالپىنا كەلتىردى. مۇرىن قۋىسىن جاساپ، ميىن قورعاۋ ۇشىن جاساندى مۇرىن جاساپ، سان تىنىنەن جوعارعى ەرنىن سالدى. يەگى مەن تومەنگى ەرنى ۇشىن وكشە سىڭىرىن پايدالاندى. دارىگەرلەر تيتان مەن ەت جالعانعان فيبۋلادان ونىڭ تومەنگى جاعىن قۇراستىردى. كوزدەرىن بىر-بىرىنە جاقىنداتۋ ۇشىن كەيتيدىڭ باسسۇيەگىنە ديستراكتسييالىق قۇرىلعى قويدى.

ترانسپلانتاتسيياعا دەيىن 6 اي، 3 كۇن قالدى. كەيتي وسى كلينيكادا بەتى اۋىستىرىلعان العاشقى ەكى پاتسيەنتپەن جولىقتى: ولار – شون فيدلەر مەن كونني كالپ. «قورقۋ سەزىمى – قالىپتى نارسە. بارى جاقسى بولادى، تەك ۋاقىت كەرەك»، – دەدى فيدلەر. ال كالپ: «ۋا­يىمداما! بەتىڭە اجىم تۇسىپ كەتپەسىن»، – دەپ ازىلدەدى.

كەيتي بۇل تۇرىن ەشقاشان كورگەن ەمەس. بىراق قولىمەن سيپاپ-سەزۋ ارقىلى شامالايدى.

ول وزىنىڭ بۇل تۇرىن «شرەك» دەپ اتايدى.

كەيتي ۇشىن 2014 جىل قيىن جىل بولدى. ونىڭ وز-وزىنە قول جۇمساعان ارەكەتى مەن ارتىنان بولعان وپەراتسييالاردىڭ ەشبىرى ەسىندە جوق. «بۇرىن ەشقاشان ماعان ونداي وي كەلگەن ەمەس. جاعدايدى ەستىگەننەن كەيىن نە ىستەرىمدى بىلمەدىم، – دەيدى ول، – وتباسىمدى وسىنداي جاعدايعا دۋشار ەتكەنىم ۇشىن وزىمدى سونداي كىنالى سەزىنەمىن».

روبب پەن الەسييا كلينيكا جانىنداعى رونالد ماكدونالد ۇيىنىڭ قولدان جاسالعان اسۇيى بار ستۋدييا كولەمىندەگى بولمەسىنە كوشتى. بەت ترانسپلانتاتسيياسىن زەرتتەۋ ۇشىن كلينيكا ونىڭ كۇتىمىنىڭ كوبىن فەدەرالدىق بيۋدجەتتەن تولەدى. كۇندەلىكتى شىعىندار ۇشىن تۋعان-تۋىستارى مەن دوستارى اقشالاي كومەكتەسىپ، قاراجات جينادى. روبب بىر رەتتىك ۋاقىتشا جۇمىستارمەن اينالىسا باستادى.

كەيتي ولاردىڭ تۇراقتى جۇمىسىنا اينالدى. ول اۋرۋحانادا بولعان كەزدەرى وتباسىدان كەمى بىر ادام اردايىم ونىڭ جانىنان تابىلاتىن. اۋرۋحانادا بولماعان كەزدەرى ولاردىڭ كۇندەرى دارىگەردىڭ تاعايىنداعان ەمىمەن، ساۋىقتىرۋ شارالارى جانە كەيتيگە كومەكتەسە الاتىن الدەبىر جاڭا نارسەنى ىزدەۋمەن وتەتىن. ينە تەراپيياسى. ماسساج. مانۋالدىق تەراپييا. جەكە جاتتىقتىرۋشى. ديەتولوگ. مۋزىكالىق تەراپييا.

ترانسپلانتاتسيياعا 6 اي، 1 كۇن قالدى. 21 جاسقا تولعان كۇن. تورت تا، شام دا بار. وزگەلەردىڭ ونىڭ تۇرى تۋرالى سىبىر­لاسقانىن بايقاسا دا، ولار وتباسى بولىپ مەيرامحاناعا باراتىن. ول كوبىنە مۇڭعا باتىپ، تۇك ەستىمەگەندەي سىڭاي تانىتاتىن.

مەن كەيتيمەن العاش رەت ەم الىپ جۇرگەن كەزىندە – پلاستيكالىق حيرۋرگييا بولىمىنىڭ كۇتۋ زالىندا اكە-شەشەسىمەن وتىرعان كەزدە كەزدەستىم. بۇل وقيعادان كەيىنگى ەكىنشى جىل بولاتىن. مىناۋ – زاماناۋي مەديتسينانىڭ كوپتەگەن وعاش «قيىلىسىنىڭ» بىرىن بىلدىرەتىن ۇلكەن جارىق بولمە. مۇندا بەتىندە اۋىر جاراقاتى مەن تىرتىقتارى بار پاتسيەنتتەر بوتوكس جاساتۋعا كەلگەن كليەنتتەرمەن بىرگە وز كەزەكتەرىن كۇتەدى.

كەيتي بەتىنىڭ تومەنگى بولىگىنە حيرۋرگييالىق ماسكا كيىپ، اشىق تۇستى باس شارفىن تاعىپتى. ول قولىمنان ۇستاپ، جاقسى كوڭىل كۇيمەن: «سالەم!» – دەپ ايتتى. اڭگىمە بارىسىندا ونىڭ وسى جەردە وزىن تولىقتاي قولايلى سەزىنەتىنى كورىنىپ تۇردى. بالكىم، سول جەردەگىلەردىڭ قاي-قايسىسى بولسىن وزىنىڭ بەت-الپەتىنە كوڭىلدەرى تولمايتىندىعىنان شىعار.

روبب «بيگ ماك» دەپ اتايتىن ولار تۇراتىن ۇيگە بارعان كەزدەرىمدە كەيتيدىڭ تەك ارتقا قاراي يىلگەن كرەسلودا وتىراتىنىن بايقادىم. الەسييا ونىڭ قاسىنان ۇزامايتىن.

ترانسپلانتاتسيياعا 9 اي، 22 كۇن قالدى. كەيتي مەن اكەسى «Have I Told You Lately That I Love You» انىن شىرقاپ، بي بيلەۋدە. «بۇعان دەيىن مەن اتا-اناممەن وسىنشالىق كوپ ۋاقىت وتكىزىپ كورمەپپىن»، – دەدى ماحاببات پەن مەيىرىمگە بولەنگەن كەيتي. ال اكەسى: «ومىردە بىزدى قۇزعا تاستاپ، تانىمىزدى پارشالايتىن جايتتار بولادى. بىراق بىز سول جەردەن باستاپ جاڭا ومىر باستايمىز دەپ ويلايمىن».

كەيتي ارا-تۇرا پىكىرىن بىلدىرىپ نە ازىل ايتىپ، وتباسى سيپاتتاعان كۇلكىلى كەيتيدى ەسكە سالىپ قويادى.

بىر كۇنى بىز دىن تۋرالى سويلەسكەنبىز. ولاردىڭ وتباسى ۇشىن بۇل جات تاقىرىپ ەمەس-تۇعىن. كەيتيدىڭ باسىنا كەلگەنى ولاردىڭ يمانىنا سوققى بولعانىمەن، سەنىم جوعالعان جوق. الەسييا ەموتسيياعا ەرىك بەرگەن ساتتە روبب ينتەلەكتۋالدىق ديسكۋسسيياعا قاراي تارتادى. الەسييا سەزىمگە بۋلىققاندا روبب وعان اياۋلى كوزدەرىمەن قارايدى.

وسىنداي كەشتەردىڭ بىرىندە الەسييا ماعان كەيتيدىڭ باسىنا بالە كەلەدى دەپ ۇش ۇيىقتاسا تۇسىنە كىرمەگەنىن ايتتى. يا، كەيتي سەزىمتال بولاتىن، مەلانحوليك، بىراق سونىمەن بىرگە ول يۋموردان قۇرالاقان ەمەس بولاتىن.

نە نارسەدەن قاتەلىك جىبەردى؟ الەسييا قىزىنىڭ تاربيەسىندە «كەمشىلىك جىبەرگەن مەن» دەگەن ويمەن وزىن كىنالاۋدىڭ ازابىنا جيى تۇسىپ كەتەتىن. بىر نارسە ونىڭ ويىنان شىقپاي قويدى: وز-وزىنە قول جۇمساۋ – يمپۋلسيۆتىك ارەكەت.

«وسى بىر سات… بىر عانا مەزەت بۇكىل ومىرىمىزدى وزگەرتتى»، – دەيدى الەسييا.

سونشالىقتى الىسقا بارماي-اق، 2004 جىلدىڭ وزىندە كەيتيدىڭ «شرەك» دەپ اتالعان بەت-الپەتىنە جاسالعان قالپىنا كەلتىرۋ وپەراتسيياسى سونشالىق اۋىر جاراقات العان ادام ۇشىن قولدان كەلگەن تەڭدەسىز اراشا بولاتىن. بۇل ەڭ قابىلەتتى دەگەن پلاستيكالىق حيرۋرگتىڭ ەڭ بيىك دەڭگەيى بولاتىن.

بىر جىلدان استام ۋاقىت كۇتكەننەن كەيىن دونور تابىلدى: ادريا شنەيدەر. ساندرا بەننينگتون كوز جاسىن تىيا الماي ادريا تۋرالى اڭگىمەلەپ وتىر. «اناسى، ياعني مەنىڭ قىزىم ەسىرتكىگە اۋەس بولىپ، ادريانىڭ اعزاسىندا تۋعانىنان ەسىرتكى بولعان»، – دەدى ساندرا. ول قايتىس بولاردىڭ الدىندا ەسىرتكى تاۋەلدىلىگىنەن ايىقتىرۋ ورتالىعىندا ەمدەلگەن. «ول كەلگەن كەزدە بىز اپالى-سىڭلىلى ادامدارداي كۇلىپ-ويناپ وتىراتىن ەدىك».

بۇل جاعداي 2005 جىلى وزگەردى. سول جىلى فرانتسۋز حيرۋرگتەرى الەمدەگى تۇڭعىش جارتىلاي بەت ترانسپلانتاتسيياسى وپەراتسيياسىن جۇزەگە اسىردى. الايدا مۇنى جۇزەگە اسىرۋعا بولاتىنىن كورسەتىپ، كوپ جىلىن زەرتتەۋگە ارناپ، اقىر اياعىندا وسى پروتسەدۋرانى العاش قولعا العان كليۆلەند كلينيكاسىنىڭ عالىمى ەدى.

بۇل جوباعا 1995 جىلى كلينيكاعا كەلگەن مارييا سەمەنەۆ جەتەكشىلىك ەتتى. ول – 2004 جىلى وسىنداي وتا جاساۋعا رەسمي مەكەمەلىك رۇقساتقا يە بولعان دۇنيەدەگى العاشقى مامان. تورت جىلدان كەيىن وسى كلينيكانىڭ حيرۋرگتەر توبى، سونىڭ ىشىندە مارييا سەمەنەۆ تە بار، امەريكا قۇراما شتاتتارىنداعى العاشقى بەت ترانسپلانتاتسيياسى وپەراتسيياسىن جۇزەگە اسىردى.

قازىر چيكاگونىڭ يللينويس ۋنيۆەرسيتەتىندە ىستەيتىن مارييا بەت ترانسپلانتاتسيياسى تۋرالى العاش 1985 جىلى مەكسيكادا قايىرىمدىلىق شاراسى كەزىندە ويلاعانىن ايتادى. ول جەردە مارييا قاتتى كۇيگەننەن ساۋساقتارى ەرىپ كەتكەن كەيبىر بالالارعا وپەراتسييا جاساعان.

«سانامنىڭ تۇبىنەن ولاردىڭ قولىنا وتا جاساي الاتىن بولساق، نەگە بەت-جۇزگە جاساماسقا دەگەن وي كەلدى»، – دەدى ول ماعان.

1954 جىلى العاش ادام بۇيرەگى اۋىستىرىلىپ سالىنعاننان بەرى دارىگەرلەر ادامنىڭ ىشكى ورگاندارىن ترانسپلانتاتسييالاۋ وپەراتسييالارىن تابىستى جاساپ كەلەدى. حح عاسىردىڭ سوڭىنا تامان ۆاسكۋلياريزاتسييا­لانعان كومپوزيتتىك اللوترانسپلانتانت، ياعني بەت، قول مەن ادام دەنەسىنىڭ باسقا دا بۇتىن ەمەس ورگاندارىن ترانسپلانتاتسييالاۋ تەرمينى پايدا بولدى. الايدا ادامنىڭ بەتىن سول كۇيى ترانسپلانتاتسييالاۋ كوپشىلىك ۇشىن تىم ۇعىنىقسىز تۇسىنىك ەدى.

كەيتيدىڭ باس دارىگەرلەرى برايان گاستمان مەن فرانك پاپەي ونىڭ يەگىن، قاستارى مەن ماڭدايىن ساقتاي وتىرىپ، جارتىلاي ترانسپلانتاتسييا جا­ساۋدى جوسپارلاعان بولاتىن. الايدا وپەراتسييا بارىسىندا ولار كەيتيدىڭ تۇرى بۇدان دا جاقسىراق بولاتىنىن تۇسىندى، ويتكەنى دونوردىڭ بەتى ۇلكەنىرەك ارى تەرى تۇسى قوڭىرقايلاۋ ەدى. مۇنىڭ قالاي كورىنەتىنىن اتا-اناسىنا كورسەتۋ ۇشىن، گاستمان مەن پاپەي كەيتيدى «جاڭا بەتىمەن» فوتوعا تۇسىرىپ الدى.

مەديتسينا سالاسىنداعىلاردىڭ كوبى بۇعان مىسقىلمەن قاراعانمەن، سەمەنەۆ جۇزدەگەن تاجىريبە جاساي وتىرىپ، دەگەنىنە جاقىندادى. ول حيرۋرگييالىق ادىستەر مەن اناستوموزدىڭ جالعاۋ-تىگۋ ۇلگىلەرىن، ياعني ەكى تامىر نە جۇيكەنى قوسۋ تاسىلدەرىن سىناقتان وتكىزىپ، ترانسپلانتانتتى قابىلداماۋ جاعدايىن بولدىرماۋ ۇشىن جاڭاشىل يممۋنوسۋپرەسسيۆتىك ستراتەگييالاردى ويلاپ شىعاردى. ەگەۋقۇيرىققا جاڭا بەت سالۋ ارقىلى جانۋار بەتىن ترانسپلانتاتسييالاۋ وپەراتسيياسى تابىستى ورىندالعانىن العاش جارييالاعان وسى – مارييا سەمەنەۆ.

2002 جىلعا قاراي دارىگەرلەر مەن زەرتتەۋشىلەر ەندى بۇل پىكىرمەن ساناساتىن بولدى. بريتاندىق مەديتسينا جۋرنالى «لانسەت» «بەت ترانسپلانتاتسيياسى: قييال ما، الدە بولاشاق پا؟» تاقىرىبىندا ماقالا جارييالادى. «كونتسەپتسييا ەسەڭگىرەتەرلىك بولۋى مۇمكىن»، – دەپ جازادى ماقالا اۆتورلارى. دەگەنمەن بەت ترانسپلانتاتسيياسى، ولاردىڭ ايتۋىنشا، بولاشاقتا ىقتيمال نارسە بولۋدان قالىپ، حيرۋرگتەر ۇشىن مىندەتكە اينالۋى ابدەن مۇمكىن.

ەتيكتەر ولشەپ-تارتىپ، كوبى بەت ترانسپلانتاتسيياسى ارقىلى پاتسيەنتتەردىڭ ومىرىن جەڭىلدەتەمىز دەپ جۇرگەندە ولار ۇشىن كوپتەگەن قاۋىپ-قاتەر تۋدىراتىنىن العا تارتتى.

سونداي-اق دەنەنىڭ كوزگە كورىنەتىن بولىكتەرىن ترانسپلانتاتسييالاۋ جۇرتشىلىقتىڭ بيوتەحنولوگييالىق يننوۆاتسييالارعا قاتاڭ ەموتسيونالدىق رەاكتسيياسىمەن قاتار جۇرەدى. بارىن قويعاندا، ترانسپلانتاتسييالانعان جۇرەكتى ەشكىم كورمەيدى، تىپتى پاتسيەنتتىڭ وزى دە. بەت ترانسپلانتسيياسى 1997 جىلى شىققان «بەتسىز» (Face/Off) تريلەرىن ەسكە سالادى. فيلمدە فەدەرالدىق تەرگەۋ بيۋروسىنىڭ اگەنتى دجون تراۆولتا مەن تەرروريست نيكولاس كەيدجدىڭ بەتتەرى اۋىسىپ كەتەدى.

پاپەي پلاستيكالىق حيرۋرگييا ينستيتۋتىنىڭ توراعاسى بولعاننان كەيىن ماريياعا بارىپ، وعان وپەراتسييانى جاساۋعا ۇسىنىس ەتكەنىن ايتتى.

وپەراتسييا بولمەسىنەن شىققان دارىگەرلەر الەسييا مەن روببقا جاڭا عانا تۇسىرىلگەن فوتولاردى كورسەتىپ، دونوردىڭ بەتىن تۇگەل سالۋدىڭ ارتىقشىلىعى مەن كەمشىلىگىن تۇسىندىردى. بەتتى تولىق ورناتسا، جاقسىراق كورۋگە، ياعني كەيتيگە الەۋمەتتىك ورتادا وزىن جايلىراق سەزىنۋگە مۇمكىندىك بار. بىراق وسىنشالىق كوپ مولشەردەگى تەرىنى ترانسپلانتاتسييالاۋ اعزانىڭ ونى قابىلداماۋ قاتەرىن ارتتىرادى.

«وپەراتسييا جۇزەگە اسىرىلۋدا!» – دەدى گاستمان 2017 جىلدىڭ 4 مامىرىندا كەيتيدىڭ بولمەسىنە كىرىپ كەلە جاتىپ. ول تۇننىڭ كوپ بولىگىن سوڭعى ازىرلىكتى جاساۋمەن وتكىزىپ، تىنىم تاپپادى.

كەيتيدىڭ ەرىندەرىنەن قالعان بولار-بولماس ەكى شەتكى بولىك ەزۋ تارتۋى ۇشىن جوعارى تارتىلدى. اقىرى ول جاڭا جۇزگە يە بولماقشى.

گاستمان كەيتيگە بۇل قادامعا تەك وزى ۇشىن ەمەس، بولاشاقتاعى وزى سيياقتى باسقالارى ۇشىن دە بارىپ وتىرعانىن ايتتى. «ار وسىنداي جاعداي ارقىلى بىزدىڭ تاجىريبەمىز كەڭەيە تۇسەدى. ال سەنىڭ جاعدايىڭدا بىز بۇرىن جاسالعان 39 بەت ترانسپلانتاتسييا وپەراتسيياسىنان جاقسىراعىن جاسايتىن بولامىز، ويتكەنى بىز كوپ نارسە ۇيرەندىك»، – دەدى ول.

ساقتاندىرۋ كومپانييالارى بەت ترانسپلانتاتسيياسى وپەراتسيياسى ۇشىن اقشا تولەمەيدى، ويتكەنى مۇنداي وپەراتسييا الى دە تاجىريبە تۇرىندە بولىپ ەسەپتەلەدى. قورعانىس مينيسترلىگى اقش قارۋلى كۇشتەرىنىڭ ساۋىقتىرۋ مەديتسينا ينستيتۋتى (قكسمي) ارقىلى وسى وپەراتسييانىڭ ورىندالۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى. اتالعان ينستيتۋت قول ترانسپلانتاتسيياسى وپەراتسييالارىنا قولداۋ كورسەتەدى.

2008 جىلى قۇرىلعان اسكەري جانە جەكە ينستيتۋتتار كونسورتسيۋمى ترانسپلانتاتسييا، تىن مەن سۇيەك رەگەنەراتسيياسى، سونداي-اق جاڭا يممۋنوسۋپرەسسيۆتىك تەراپييا ادىستەرى جونىندەگى زەرتتەۋلەردى قارقىندى جۇزەگە اسىرۋدا. 2015 جىلى جارييالانعان عىلىمي-زەرتتەۋدە يراك پەن اۋعانستانداعى 4000 سارباز بەتىنەن جاراقات العانىن، ولاردىڭ ىشىندە 50 ساربازدىڭ جاراقاتى تىم اۋىر ەكەنى ايتىلادى.

كليۆلەند كلينيكاسىنا 4،8 ميلليون اقش دوللارى اۋدارىلدى، ونىڭ ەكى ميلليونى بەت ترانسپلانتاتسيياسىن زەرتتەۋگە ارنالعان. مارييا سەمەنەۆ ۇمىتكەرلەرمەن سويلەسكەن بولسا دا، بۇگىنگە دەيىن ەشبىر اسكەري قىزمەتكەرگە بەت ترانسپلانتتسيياسى جاسالعان ەمەس. مارييانىڭ ايتۋىنشا، ولار وپەراتسييادان باس تارتقان. «ولار – مىنەزى تاستاي قاتقان ادامدار، ولار ۇشىن جاراقات ىزى – ەرلىكتىڭ بەلگىسى. ساربازدار اسكەري قىزمەتتە قالعاندى قالايدى»، – دەيدى سەمەنەۆ. ال ومىر بويى يممۋنوسۋپرەسسييانى تالاپ ەتەتىن بەت ترانسپلانتاتسيياسى ولاردىڭ بۇل قالاۋىنا تۇساۋ بولار ەدى.

كەيتي ادام اعزاسىن زەرتتەۋدىڭ ەرىكتى سۋبەكتىسى بولا العانعا دەيىن گاستمان، پاپەي مەن كلينيكاداعى وزگە ماماندار ستابلفيلد وتباسىنا كەيتي ۇشىن جاڭا جۇز «ورناتۋدىڭ» نە نارسە بىلدىرەتىنىن تۇسىندىرۋگە بىرتالاي ساعات ۋاقىت جۇمسادى.

«فۋنكتسييالاردى – تاماق جەۋ، سويلەۋ، مۇرىن ارقىلى تىنىستاۋ، كوز جىپىلىقتاتۋ قابىلەتتەرىن قالپىنا كەلتىرۋ سىرتقى تۇردەن الدەقايدا ماڭىزدى»، – دەدى پاپەي ماعان. وسى ايتىلعان سوز وسىنداي ىڭعايسىز تاقىرىپتى كوتەرۋىمە تۇرتكى بولدى. بەت ترانپلانتاتسيياسى جاسالعان پاتسيەنتتەردىڭ كوبى كورىكتى كورىنبەيدى. ولاردىڭ بەتتەرى مۇز بولىپ قاتقان ماسكاداي ارى كىشكەنە قيسىق سيياقتى كورىنەدى. «مەن شامادان تىس سىنشىلمىن با؟» – دەپ سۇرادىم.

«جوق. سىز شىندىعىن ايتىپ وتىرسىز. سىزدىكى دۇرىس دەپ ويلايمىن، – دەدى ول، – ولاردىڭ تۇرى ەشقاشان بۇرىنعى قالپىنا كەلمەيدى. كوپشىلىكتىڭ الدىنا شىعا الادى، بىراق بۇرىنعىداي كورىنە مە؟ جوق. تىرتىققا تولى تۇرلەرىنە قاراعاندا جاقسىراق كورىنەدى، الايدا قانشالىقتى دەڭگەيدە؟ ول قۇبىلمالى كەلەدى». «ولاردىڭ قالاي كورىنەمىز دەگەن ۋايىمدارىن سەيىلتۋ – قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ ەڭ اۋىر جۇمىسى»، – دەدى پاپەي.

ترانسپلانتاتسيياسىنا 1 جىل، 9 اي، 18 كۇن قالدى. كەيتيدىڭ وتباسى ونىڭ جاڭا كەلبەتىنە ۇيرەنۋگە مىندەتتى. ويتكەنى بۇل دارىگەرلەردىڭ قاجىرلىعىن تالاپ ەتكەن ەڭبەك. ونىڭ باسىنان كەشكەندى تۇسىنۋ ۇشىن وسى كەلبەتكە بىر-اق رەت كوز تاستاساڭىز جەتەدى. الايدا وزى «شرەك» دەپ اتاعان مۇنداي تۇرمەن ومىر سۇرۋ – ۇلكەن ارپالىس. «وزگەلەر ماعان تسيكلوپ نە الدەبىر قۇبىجىققا قاراعانداي بولادى»، – دەدى ول.

پسيحياتر كوففمان ۇمىتكەرلەردى پروتسەدۋراعا ىرىكتەپ وتكىزۋمەن اينالىسادى. ونىڭ مىندەتى – پاتسيەنتتەردىڭ پسيحولوگييالىق تۇراقتىلىعىن، بارلىق قاتەر پەن بەلگىسىزدىكتى تۇسىنۋلەرىن، مەديتسينالىق رەجيمدى ۇستانۋلارى مەن ولاردىڭ سانالى كەلىسىمدەرىن الۋ. كوففمان – سابىرلى تەراپييالىق قاسيەتى بار جان جانە كەيتيگە ەرەكشە قامقورلىقپەن قارايدى. كەيتي اۋرۋحانادا بولعان كۇندەرى ونىڭ پالاتاسىنا سوقپاي وتپەيدى.

«وز-وزىنە قول جۇمساۋ ماسەلەنى كۇردەلەندىرە تۇسەدى»، – دەيدى كوففمان.

«بۇل بىزگە اۋىر جۇك ارقالاتادى. كەيتي قايتادان وسىنداي قادامعا بارماي ما؟» – دەپ سۇرادىم كوففماننان. ول: «يا، – دەپ جاۋاپ بەردى. – مەنىڭشە ونىڭ مىنەزى تۇراقتاندى. سول ۋاقىتتان بەرى قانداي دا بىر وز-وزىنە قول جۇمساۋ تۋرالى سوز قوزعاعان ەمەس». بىراق ول كەيتيدىڭ يمپۋلسيۆتى ەموتسييامەن ارەكەت ەتكەنىن اتاپ وتتى.

كوففمان مەن باسقا ماماندار قاتەردى الدىن الا انىقتاپ قويدى. ولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ۇلكەنى –ترانسپلانتانتتى قابىلداماۋ ىقتيمالدىعى. تۇتاس ورگان ترانسپلانتاتسيياسىنا قاراعاندا بەتتى اۋىس­تىرۋدا كوپتەگەن تىن، بۇلشىقەت، جۇيكە مەن قان تامىرلارى، سۇيەك پەن تەرى قاتىستى بولعاندىقتان قاۋىپ دەڭگەيى دە جوعارىراق. كەيتي ومىر بويى اسەرى كۇشتى يممينوسۋپرەسسيۆتىك دارىلەردى ىشىپ تۇرۋعا كەلىسىم بەرۋى كەرەك بولادى. ال بۇل ونى ينفەكتسييالار مەن اۋرۋلارعا قارسى السىزدەندىرە تۇسەدى.

2016 جىلى پاريجدە وتكەن كونفەرەنتسييادا كوففمان بەت ترانسپلانتاتسيياسى توبىنىڭ بىر مۇشەسى موراتوريي جارييالاۋعا شاقىرعانىن ەستىگەن. اعزانىڭ ترانسپلانتانتتى قابىلداماۋىن بولدىرتپايتىن دارى-دارمەكتىڭ سالدارىنان پاتسيەنتتەر كۇتكەننەن زور قيىنشىلىقتارعا تاپ كەلىپ، كەيىن تاعى دا وپەراتسييالار قاجەت بولعان. ولىم دەڭگەيى دە ارتقان: بىردەي ۋاقىتتا ترانسپلانتاتسييا جاسالعان 36 پاتسيەنتتىڭ التاۋى كوز جۇمعان. كوففمان قايتىپ كەلگەن كەزدە كەيتيگە كۇتە تۇرۋدى ۇسىنعان. «ول قاۋىپ-قاتەر مەن ولىم ىقتيمالدىعىن تۇسىنەتىنىن ايتىپ تۇرىپ الدى»، – دەيدى كوففمان.

كوففمان مەن باسقا ماماندارى كەيتي مەن ونىڭ اتا-اناسىنا وپەراتسييانىڭ ەكسپەريمەنتالدى ارى تاڭدامالى ەكەنىن قايتا-قايتا تۇسىندىرۋمەن بولدى. بىراق كەيتي وپەراتسيياعا تاڭدامالى دەپ قارامادى.

تاڭعى 7:30-دا 11 حيرۋرگ بولمەگە جينالدى. اقىرعى تەكسەرىس رەتىندە گاستمان جازىلعان تاقتاعا جاپسىرىلعان تەكسەرۋ پاراعىن مۇقييات قاراپ شىقتى. گاستمان مەن پاپەي كلينيكانىڭ بەت ترانسپلانتاتسيياسىنداعى جەتىستىگى ونىڭ توپتىق جۇمىس ىستەۋ ادىسىنىڭ ارقاسى ەكەنىن اتاپ وتتى. «توپ رەتىندە بىز ۇجىمدىق دانالىققا يەمىز»، – دەيدى پاپەي. بىرنەشە ايدىڭ ىشىندە ار ەكى اپتا سايىن حيرۋرگتەر كلينيكانىڭ مايىتتەر زەرتحاناسىندا پراكتيكادان وتەدى: بىر توپ – «دونوردىڭ» بەتىن سىلىپ السا، ەكىنشى توپ – سول بەتتى «پاتسيەنتكە» سالادى.

دونور وپەراتسييا ۇستەلىنە اكەلىندى. جەلدەتكىش ونىڭ ورگاندارىن «تىرى» ساقتالۋى ۇشىن بەت ماسكاسى ارقىلى وتتەگى بەرىپ تۇردى. ونىڭ تەرىسى جىلتىر، قوڭىرقايلاۋ ەكەن. مۇرنى سۇيىرلەۋ، شاشى قارا. ادام ورگاندارىن ساتىپ الاتىن ۇيىمنىڭ وكىلى توپقا دونوردىڭ بەتى الىنعاننان كەيىن حيرۋرگتار ونىڭ باۋىرىن، بۇيرەكتەرى مەن وكپەسىن، سونداي-اق زەرتتەۋ ۇشىن جاتىرىن الۋدى كۇتىپ تۇرعانىن ايتتى.

الدىمەن بەت حيرۋرگتەرى ىسكە كىرىستى. الايدا ەگەر دونوردىڭ جاعدايى اۋىرلاي باستاسا، باسقا حيرۋرگتەر دونورلىققا بەرىلگەن ورگانداردى الۋى ۇشىن بۇل توپ وز جۇمىستارىن توقتاتادى.

ساعات تاڭعى 8:17-تە گاستمان دونورعا بىرىنشى بوپ پىشاق تيگىزدى، ول دونوردىڭ تاماعىنا وتتەگى تۇتىكشەسىن كىرگىزۋ ۇشىن تەسىك جاسادى. بەت ماسكاسى الىنعاننان كەيىن مەدبيكەلەر دونوردىڭ بەتىن تازالاپ، وپەراتسيياعا دايىندادى. گاستمان بەتتىڭ تومەنگى جاعى مەن بىر قۇلاعىنان ەكىنشىسىنە دەيىن سىزىق سىزىپ، الدىن الا بەلگىلەپ قويدى. بۇل – سكالپەلمەن كەسۋ جەڭىلىرەك بولۋى ۇشىن قاجەت پروتسەدۋرا. الداعى 16 ساعاتتا تورت حيرۋرگتىڭ ۇشەۋى – بارى دە كوزدەرىنە وتاشى كوزىلدىرىگىن كيگەن كۇيىندە دونوردىڭ ۇستىندە يىلە جۇمىس ىستەيتىن بولادى. ولاردىڭ اينالاسىندا پراكتيكانت-دارىگەرلەر ار قيمىلدى باقىلاپ تۇردى.

الدىمەن حيرۋرگتار كوزدىڭ مۇيىزگەك قابىعىن قالپىنا كەلتىرۋ ۇشىن دونوردىڭ كوزدەرىن شىعارىپ الدى. ارتىنشا ولار باسسۇيەك پەن مي جۇيكەسىن وقشاۋلاپ، مۇقييات كەسىپ الۋعا ارنالعان ۇزاققا سوزىلعان جۇمىستى ورىندادى. بۇل جۇيكەنىڭ بەت سەزىمدەرىن بىلدىرەتىن بۇلشىقەتتەردى باسقاراتىن موتوريكالىق تالشىقتارى مەن تىلدىڭ دام سەزىنۋىنە، تۇكىرۋگە، سونداي-اق جىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بەزدەرگە قىزمەت ەتەتىن سەنسورلىق تالشىقتار بولادى.

ترانسپلانتاتسييادان كەيىن 1 جىل 29 كۇن وتكەندە. كەيتي كوزىن جۇما الادى، مۇرنىن شۇيىرىپ، ەرنىن جيىرا دا الادى. حيرۋرگتەر ونىڭ تومەنگى جاعىن سايكەستەندىرىپ، جاقىن ارادا تىرتىقتاردى ازايتاتىن، سونداي-اق كوز قاباقتارىنا دا وتا جاساماق. ونىڭ بەتى وز فۋنكتسييالارىن قالپىنا كەلتىرۋدى جالعاستىرادى. «بۇل مەنىڭ قالىپتى بەتىمە ۇقساماسا دا، بۇل مەنمىن»، – دەيدى كەيتي.

ودان كەيىن كەيتيگە سالۋ ۇشىن پاپەي ۇستىڭگى جاقتى تۇگەلدەي، ال تومەنگى جاقتىڭ بىر بولىگىن، بەت سۇيەكتىڭ كوبىن، شەكە قۋىستارى ۇستىندەگى ماڭداي سۇيەكتىڭ بىر بولىگى مەن كوز ۇياشىعىنىڭ تۇپتەرىن، ونىڭ اينالاسىنداعى كوزجاس سۇيەكتەرىن كەسىپ الدى. سۇيەك كورىنەتىن جەرلەردە ول تۇرلى ارالاردى پايدالاندى.

اقىر سوڭىندا ولار قان تامىرلارىنا كوشتى. بەتتىڭ قانسىز قالۋ ۋاقىتىن بارىنشا ازايتۋ ۇشىن بۇل ارەكەت ەڭ سوڭىنان جاسالادى. ولار كوكتامىر مەن كۇرەتامىردى اجىراتىپ، كەيتيدىڭ تامىرلارىمەن بايلانىستىرۋ ۇشىن بەلگىلەپ قويدى.

دونورعا جاسالعان وپەراتسييا باستالعالى تورت ساعاتتاي وتكەندە ولار كەيتيگە كوشۋگە دايىن بولدى. «بىز ساعان اسقان كۇتىم كورسەتەتىن بولامىز، – دەدى گاستمان كەيتيگە، – ماقساتىمىز – سول، ويانعان كەزىڭدە «قاشان باستايمىز» دەپ سۇرايتىن بولاسىڭ».

انەستەزييا كەيتيدى ۇيقىعا باتىرعاننان كەيىن گاستمان ونىڭ بەتىنە سىزىقتار سىزىپ، العاشقى وتا مەن تراحەوستومييانى جاسادى. ودان كەيىن تاعى ەكى حيرۋرگ ۇشەۋى الدىڭعى ەكى جىلدا جاسالعان بەت رەكونسترۋكتسيياسىنىڭ كوبىن قايتا اشۋعا كوشتى. پراكتيكانت-دارىگەرلەر ۇستەلدىڭ اينالاسىنا قاۋمالاي جينالدى. ساعاتتار جىلجىپ جاتتى. مونيتور ۇزدىكسىز شيقىلداپ تۇر. حيرۋرگتەر جۇمىس بارىسىندا جايمەن سويلەسەدى. مەدبيكەلەردە تىنىم جوق: قۇرالداردى الىپ بەرەدى، مونيتورلاردى تەكسەرەدى. پاپەي مەن وپەراتسييالىق توپ اقىرعى قان تامىرىن كەسىپ، دونوردىڭ بەتىن العان كەزدە ساعات تۇنگى 00:11 بولعان ەدى. دارىگەرلەر بەتتى كەيتيگە قوندىردى. ولار كىدىرمەستەن قان تامىرلارىن جالعاي باستادى. وتا بىتكەن كەزدە بەت تۇگەلدەي القىزىل تۇسكە ەندى.

ولار بەتتى مويىن تۇسىنان جالعادى. جۇمىس دونوردىڭ سۇيەكتەرىنەن باستالدى. ولاردى كەيتيدىڭ سۇيەكتەرىنە قوسۋ ۇشىن پلاستينالار مەن بۇراندالاردى پايدالاندى. ەندى جۇيكەلەردىڭ كەزەگى كەلدى. ارنايى وقۋدان وتكەن ميكروحيرۋرگتەر ىشىندەگى وتە-موتە نازىك تالشىقتاردى بۇلدىرىپ الماۋعا تىرىسىپ، شاشتاي جۇقا حيرۋرگييالىق جىپپەن قابىقتاردىڭ ۇشتارىن تىكتى. «وسىلايشا، جۇيكەلەر جالعانىپ، بىر-بىرىمەن «سۇيىسەدى»»، – دەپ تۇسىندىردى پاپەي. ولار تەك موتوريكالىق جۇيكەلەردى تىگىپ، ال سەنسورلىق جۇيكەلەردىڭ وزارا جالعانۋىن وزدەرىنە قالدىردى. وزدەرىنىڭ العاشقى بەت ترانسپلانتاتسيياسى وپەراتسيياسى كەزىندە باسسۇيەك پەن مي جۇيكەلەرىنىڭ بەسىنشى جۇبى جالعانبادى. بۇل – بەت پەن باستىڭ نەگىزگى سەنسورلى جۇيكەسى. سولاي بولسا دا، پاتسيەنتتىڭ سەزۋ قابىلەتىنىڭ كوبى قايتا قالپىنا كەلدى. بۇل ولاردىڭ تاڭدانىسىن تۋدىردى. «مۇنىڭ قالاي بولعانىن مۇلدە بىلمەيمىز»، – دەدى پاپەي ماعان.

تاڭ اتتى. كوپ ۇزاماي پاپەي مەن گاستمان وپەراتسييا بولمەسىنەن روبب پەن الەسييا سويلەسۋگە شىقتى. ولار بىر تاۋلىك نە ودان دا ۇزاق ۋاقىت كوز ىلمەي، تاعاتسىزدانا كۇتىپ وتىرعان بولاتىن. گاستمان بارى ويداعىداي دەپ سەندىردى، بىراق بەت ولشەمدەرى ارتۇرلى ەدى. سول سەبەپتى دە وتە ماڭىزدى شەشىم قابىلداۋ كەرەك بولاتىن.

وپەراتسييا توبى تەك جارتىلاي بەت ترانسپلانتاتسيياسىن جاساۋدى ۇيعارعان بولاتىن. دارىگەرلەر كەيتي بەتىنىڭ كوپ بولىگىن ساقتاپ قالعىلارى كەلدى، بۇل ونىڭ بۇرىنعى كەيتي سيياقتى كورىنۋى ۇشىن جاسالاتىن تالپىنىس ەدى ارى اۋىستىرىلىپ سالىناتىن جات تەرىنى قابىلداماۋ قاۋىپىن ازايتاتىن. بىراق ولار دونوردىڭ بەتىن كەيتيگە سالعان كەزدە حيرۋرگتەر بەت فورماسىنىڭ دۇرىس وتىرماعانىن كوردى. كەيتيدىڭ باسى دونوردان كىشىرەك بولعاندىقتان، ونىڭ تىرتىق ۇلپاسى ورىن الىپ تۇردى. دونوردىڭ بارلىق بۇلشىقەتى مەن تامىرلارىنا ورىن جەتكىلىكسىز بولىپ شىقتى ارى دونوردىڭ تەرى تۇسى قوڭىرقايلاۋ ەكەن.

حيرۋرگتەر كەڭەسە باستادى. كوپشىلىك كەيتيگە دونوردىڭ بەتىن تولىق سالۋ كەرەك دەپ ويلادى. وسىلاي ىستەگەندە ونىڭ تۇرى جاقسىراق كورىنەتىنى انىق ەدى. توپتاعىلاردىڭ بىرنەشەۋى بۇلاي ەتكەن كەزدە كەيتي ترانسپلانتانتتى قابىلداماۋ­­عا قارسى كۇشتى دارىلەردىڭ كوبىرەك دوزاسىن ىشۋگە ماجبۇر بولاتىنىن ايتىپ، قارسىلىق بىلدىردى. ودان دا جامانى سول، قابىلداماۋ جاعدايىندا دەنەسىندە رەكونسترۋكتسييالىق وپەراتسييا ۇشىن جەتكىلىكتى تىن مولشەرى بولمايتىن ەدى.

ترانسپلانتاتسييادان 20 كۇننەن كەيىن. دالىزدەردەگى كۇندەلىكتى جۇرىستەرىنىڭ بىرىندە كەيتي فيزيوتەراپەۆت بەكي ۆانو مەن فيزيوتەراپييا ستۋدەنتى نيكول بليسسپەن جاتتىعىپ جۇرىپ، ان ايتۋدا. ترانسپلانتاتسيياعا دەيىن كەيتي ميىنا كەلگەن زاقىم كەسىرىنەن ساندارىنداعى سپازمنان ارىلۋ ۇشىن جۇرۋدى قايتا ۇيرەنۋى قاجەت ەدى.

گاستمان مەن پاپەي وسى تاڭداۋ تۋرالى روبب پەن الەسيياعا ايتتى. ولار كەيتيدىڭ اكە-شەشەسىنە قىزدارىنىڭ بەتىنە جايىل­عان تولىق بەتتىڭ سۋرەتىن كورسەتتى. گاستمان بەتتى تولىق ورناتقىسى كەلەتىنىن ايتپادى. ويتكەنى كەيتي – وزىنىڭ قالاي كورىنەتىنىن ويلايتىن قىز. ال پاپەي بارىنشا از دونور تەرىسى سالىنعانىن قالايدى. ماقسات – قاتەردى ازايتۋ مەن كەيتيدە قالعان قابىلەتتەردى ساقتاۋ.

الەسييانىڭ الاڭداۋ­شىلىعى ارتا تۇستى. ۇزاق كىدىرىستەن كەيىن روبب مىڭگىرلەي: «مەنىڭشە ول بەتىنىڭ تولىق بولعانىن قالار ەدى»، – دەدى. الەسييا ويىنداعىسىن ايتا سالعىسى كەلدى. «جوق، جوق، جوق! بۇل – سىزدەردىڭ جۇمىستارىڭىز. شەشىمدى سىزدەر قابىلداۋلارىڭىز كەرەك».

الەسييا: «سىز نە ويلايسىز؟ ىشكى سەزىمىڭىز نە ايتادى؟» – دەپ سۇرادى.

«ايتقانىمداي، قايسىسىن تاڭداساڭىز دا سىزدىكى دۇرىس بولار ەدى دەپ ويلايمىن»، – دەپ گاستمان سابىرلى جاۋاپ قايىردى.

«قايسىسىن تاڭداسام دا قاتەلەسۋىم مۇمكىن بە؟» – دەپ سۇرادى ول.

دارىگەرلەر ولاردى جالعىز قالدىرىپ كەتكەندە، روبب پەن الەسييا بەتى جارتىلاي قوندىرىلعان، تىرتىقتارى كوزگە ۇراتىن جانە تەرى تۇسى باسقاشا كەيتيدىڭ وياعان كەزدە نە ايتاتىنىن ويلاپ كوردى. ول «سوندا مەن بۇدان دا جاقسىراق كورىنۋىم مۇمكىن ەدى، بىراق سىزدەر وسىلاي شەشتىڭىزدەر مە» دەپ سۇرار ما ەدى، – دەدى روبب. الەسييا قىزىنىڭ وزىنە نە دەپ ايتاتىنىن ويلادى: «مەن سىرتقا شىعىپ، كوپشىلىك ىشىندە ەشكىم قارامايتىن بىرەۋ بولعىم كەلەدى». ولاردىڭ جاۋابى دايىن ەدى.

ساعات تۇسكى 3-تە، ياعني دونورعا وپەراتسييا باستالعانىنا 31 ساعات وتكەندە، حيرۋرگتار بەتتى تولىقتاي «قوندىرىپ»، تەرىنىڭ ۇستىڭگى قاباتىن تىگىپ بىتىردى. مەدبيكەلەر، پراكتيكانت پەن دارىگەرلەر، قىزمەتكەرلەرگە دەيىن قول شاپالاقتادى. ەندى بۇل بەت – كەيتيدىكى، ەندى ول تاڭدانىس تۋدىرمايدى. ول تىنىشتالعانداي كورىندى. گاستمان كەيتيدىڭ وتباسىنا وپەراتسييانىڭ ساتتى وتكەنىن ايتۋعا كەتتى. ول ولارعا ەندى ۇيگە بارىپ قىزدارىن سۇيىپ، جىلايتىنىن ايتتى.

الدىن الا گاستماننان فوتولاردى كورگەن روبب، كەيتيدىڭ پالاتاسىنا وزگە تۋىس­تارىمەن كىرگەن كەزدە تاڭدانعان جوق. روبەرت قارىنداسىنىڭ يەگىندە كىشكەنە ۇياشىق بار ەكەنىن ايتتى. الەسييا بىلاي دەپ ويلادى: «18 جاسقا دەيىن تۇرىڭ باسقا بولدى، 18-دەن 21-گە دەيىن – باسقا، ەندى، مىنە، مىنا بەت-الپەتكە يە بولدىڭ». ول كەيتيدى وسى كۇيى قابىلداۋعا تىرىستى، بىراق ەلەستەتە المادى. ول قىزىنىڭ بۇرىنعى وڭىن اڭسادى.

جەلدەتكىشى بار، تامىرعا قۇياتىن تۇتىكشە مەن شيقىلداعان مونيتورلار تىزبەگى جالعانىپ جاتقان رەانيماتسييالىق بولىمدەگى پالاتاسىندا جاتقان كەيتي ەكسپەريمەنتالدىق سۋبەكت تارىزدى كورىنەدى. نەگىزى، راسىمەن دە ول سولاي.

شامامەن ەكى اپتادان كەيىن دارىگەرلەر كەيتيدى قولارباعا وتىرعىزىپ، وپەراتسييا بولمەسىنەن الىپ شىقتى. فيزيوتەراپەۆت ونى تۇرعىزىپ، دالىزبەن جۇرگىزدى. جۇرىپ كەلە جاتسا دا كەيتي مامىر ايىنىڭ كوپ بولىگىن ۇيقىدا وتكىزگەندەي سەزىندى. ەشقاشان تولىقتاي اينالاسىنا زەر سالا قاراعان ەمەس.

بەتى قاتتى ىسىپ كەتكەندەي، دوڭگەلەنىپ تۇرعانداي سەزىلدى. پاپەي ونىڭ تامپىش مۇرىنى بار ەكەنىن جانە ونىسى اناسىنا ۇقسايتىنىن ايتتى. ول اناسىنان: «ادامداردىڭ توقتاي قالىپ، ارۋاق كورگەندەي قاراۋىن دوعارا ما؟» – دەپ سۇرادى.

كەيتيدىڭ باسىنان اۋىر كۇندەر، تىپتى ودان دا زورى وتتى. كەيدە اۋرۋ ازابى جان توزگىسىز بولاتىن. قورەكتەندىرۋ تۇتىگىنە امالسىز جالعانعان ول كەيدە قارنىنىڭ اشقانىن ايتىپ جىلايتىن. انىق سويلەي المايتىندىقتان الەسييا وعان تاقتا مەن ماركەر الىپ بەرگەن ەدى. ول «ەزىلگەن كارتوپ»، «سەنى جاقسى كورەمىن»، «اۋىرىپ تۇرمىن» دەپ شاتپاقتاپ جازىپ بەرەتىن.

حرونيكالىق قابىلداماۋ كەيتي ۇشىن ارقاشان قاتەر بولىپ قالادى، الايدا اۋرۋحانادا وتكەن ۇش ايداي ۋاقىت ىشىندە ترانسپلانتانتتى قابىلداماۋدىڭ جەدەل جاعدايى بولعان جوق. الداعى بىر جارىم جىلدا وعان تاعى دا ۇش كۇردەلى وپەراتسييا جاسالۋى كەرەك. الدىمەن دارىگەرلەر ونىڭ شەكە قۋىستارىن تازالاپ، كوزدەرىنىڭ استىنا تيتاننان جاسالعان تور قويادى. ودان كەيىن قابىلداماۋ جاعدايىندا كەيبىر ارتىق تەرى مەن تىندى الىپ تاستايدى. ال اقىرعى ۇشىنشى وپەراتسييادا ونىڭ تومەنگى جاعى قىسقارتىلادى، تىلى العا قاراي تارتىلىپ، تاڭدايىنا يمپلانتانت قويىلادى. دارىگەرلەر وسىنىڭ ارقاسىندا كەيتي الدەقايدا انىعىراق سويلەيدى دەپ ۇمىتتەنىپ وتىر.

«بەتى اۋىستىرىلىپ، تىم جاقسى كورىنەتىن مىنا ادامداردىڭ فوتولارىنىڭ بارلىعى قايتالاما وپەراتسييادان كەيىن تۇسىرىلگەنىن ەستەن شىعارما، – دەپ تۇسىندىردى گاستمان وعان جيى كەلەتىن كەزدەرىنىڭ بىرىندە، – بۇل ۋاقىت الادى».

«دارىگەر گاستمان، – دەدى كەيتي، – بەتىمدى تۇزەتكەن كەزدە ومىراۋىمدى دا ۇمىتپاعانىڭىزدى قالايمىن».

الەسييا كۇلگەن كۇيى ەڭكەيىپ كەيتيگە الدەنە دەپ سىبىرلادى.

«احا، سىزدى قىزارتىپ جىبەردىم!» – دەدى كەيتي.

ترانسپلانتاتسييادان 7 اي 16 كۇننەن كەيىن. كلينيكادان ۇزاپ شىققان العاشقى ساپارىندا كەيتي پەورييا قالاسىندا تۇراتىن اپكەسى وليۆييا ماككەيگە قوناققا كەلدى. ول جيەنى ليۋكتى ۇستاپ وتىر. «مەن تاعى ايىعامىن دەپ ۇمىتتەنەمىن، – دەيدى كەيتي، – جانە ول مەنى كورگەندە قورىقپايتىن بولادى». كەيتي كوزى ەندى جاساۋرامايدى. كوزدىڭ ىلعالىن ساقتاپ، ونى اۋىرت­پاس ۇشىن قورعاۋىش قابىقشا تاعۋى كەرەك.

بىز ەمدەۋدى پاسسيفتى ارەكەت پەن يممۋندىق جۇيەنىڭ جۇمىس ىستەي باستاۋىن كۇتۋ دەپ ويلاۋعا بەيىمبىز. 2017 جىلى 1 تامىزدا اۋرۋحانادان شىققان كەيتي ۇشىن دەمالىس ارتتا قالعان ەدى. «كوز جەتەرلىك كەلەشەك ۇشىن سەن – كاسىبي پاتسيەنتسىڭ»، – دەدى وعان گاستمان.

ولاردىڭ بارى وزدەرىن بوستاندىققا شىققانداي سەزىندى. بىراق ولاي ەمەس ەدى. الەسييا مەن روبب ەندى كەيتيدىڭ كۇتۋشىلەرىنە اينالدى، بۇل – تاۋلىكتىك جۇمىس. ولار ۇيلەرىنە وزدەرىمەن بىرگە ەكى جارىم بەتتىك كۇندەلىكتى قابىلداناتىن دارىلەر تىزىمىن الا كەتتى. قابىرعاعا ىلىنگەن ۇلكەن كۇنتىزبە مەديتسينالىق تاعايىنداۋلارعا تولى. فيزيو­تەراپييا. رەابيتاتسييالىق تەراپييا. برايل ساباقتارى. لوگوپەدييالىق تەراپييا.

اسىرەسە، سويلەۋ جاتتىعۋلارى قيىن بولدى. كەيتيدىڭ اۋزىنىڭ كوپ بولىگى دونوردىكى بولاتىن. بۇرىنعىدان تەك تىل مەن جۇمساق تاڭداي قالىپ، ولار دۇرىس جۇمىس ىستەمەدى. تىلى تىستەرىنە تيمەدى. وپەراتسييادان بۇرىن كەيتيدى تۇسىنۋ قانشالىقتى قيىن بولسا، كەيىن دە مۇمكىن ەمەس دەرلىك بولدى. الەسييا مەن روبب ونى اۋداراتىن. بىراق كەيدە وزدەرى دە ويلانىپ قالاتىن. كەيتي وز داۋىسىنىڭ جازباسىن تىڭداپ: «باقا سيياقتى ەستىلەدى ەكەن»، – دەدى.

ونىڭ بۇرىنعى بەت بۇلشىقەتتەرى تۇگەلدەي كەلمەسكە كەتىپ، دونور بەتىمەن الماستىرىلدى. ول بەت-الپەتىنىڭ قوزعالعانىن سەزە الماسا دا، جاتتىعۋ جاساۋ مىندەت بولدى. جۇيكە ايىنا ۇش سانتيمەترگە وسىپ، اقىر اياعىندا سەزۋ مەن موتوريكالىق باسقارۋ قابىلەتى ورالادى، بىراق ول قالپىنا كەلۋى ۇشىن كەمىندە بىر جىل قاجەت دەپ ەسكەرتتى گاستمان. اۋزىن جاۋىپ ۇستاۋ تابيعي تۇردە ورىندالمادى، باسقالار ەسكەرتكەننەن كەيىن ول ساۋساعىمەن يەگىن يتەرەتىن.

كەيتي دۇرىس كورمەسە دە، ستابليفيلد وتباسى كەيتي قايتادان كورە الاتىن بولادى دەگەن ۇمىتتەرىنەن باس تارتپادى. ولار پيتسبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى زەرتتەۋگە يەك ارتادى، ول جەردەگى عىلىمي توپ 10 جىل ىشىندە كوزدى تۇگەلدەي اۋىستىرىپ سالۋدان ۇمىتتى.

ولار دونوردىڭ بەتىن كۇندە كورەتىن، بىراق ول كەيىپ ستابلفيلد وتباسى ۇشىن جۇمباق بولىپ قالدى. ولار ول ادامنىڭ ەسىمىن، قالاي كوز جۇمعانىن نە قالاي ومىر سۇرگەنىن بىلمەيتىن. كەيتي سول قىز بەن ونىڭ وتباسىن جيى ويلايتىن.

ول كەيتي كۇتىپ جۇرگەن ۇشىنشى دونور بولاتىن. ەكى مارتە دونور تابىلىپ، كلينيكاداعىلار ستابلفيلد وتباسىنا حابار بەرگەن ەدى. ەكى جولى دا دونورلار «پايداعا اسپادى». ىشكى ورگان كۇتەتىن پاتسيەنتتەر ۇشىن سايكەستىكتىڭ جالعىز تالابى ورگاننىڭ ولشەمى، قان توبى مەن كەيبىر ورگاندار ۇشىن تىن تيپى بولسا، بەت ترانسپلانتاتسيياسى ۇشىن جىنىسى بىردەي، تەرى تۇسى ۇقساس، جاس شاماسى جاقىن ارى دونور وسى ماڭايدان بولۋى شارت.

اقش-تا 120 مىڭنان استام ادام تۇرلى ورگانعا مۇقتاج. الايدا ولاردىڭ كۇتكەندەرى كەلە بەرمەيدى: ورتا ەسەپپەن، كۇنىنە 20 پاتسيەنت كۇتۋ كەزىندە كوز جۇمادى. 2014 جىلى ۇلتتىق ترانسپلانتانت جۇيەسىندە ورگاندار قاتارىنا بەت تە قوسىلدى، كەزەكتىڭ قاشان كەلەرىن ەشكىم بولجاي المايدى.

كەيتيدىڭ دارىگەرلەرى دونوردىڭ ەسىرتكىنى شامادان تىس پايدالانۋدان قايتقان الدەكىم بولۋى مۇمكىن ەكەندىگىن ايتقان بولاتىن. مەملەكەت دەڭگەيىندە بۇل ەپيدەمييا قولجەتىمدى ورگاندار سانىنىڭ ارتۋىنا اكەلدى: جۋىرداعى زەرتتەۋ ەسىرتكىنى شامادان تىس پايدالانۋدان قايتىس بولعان دونورلار سانى 2000 جىلدان 2016 جىلعا دەيىن ون ەسە ارتقانىن كورسەتتى. كەيتيگە كەلەر بولساق، ونىڭ دونورى دا شامادان تىس دوزادان كوز جۇمعان.

Lifebanc دەپ اتالاتىن ايماقتاعى ورگان ساتۋ ۇيىمى دونور مەن پاتسيەنت تۋرالى اقپاراتتى قۇپييا ۇستايدى. ەگەر بىر تاراپ كەلەسى جاقپەن بايلانىسۋ ۇشىن حات جازسا Lifebanc ونى جەتكىزەدى. كەلەسى جاق جاۋاپ بەرۋدى وزدەرى شەشەدى. كەزدەسۋ ۇشىن ەكى تاراپ تا كەلىسىم بەرۋلەرى تيىس.

حات ارقىلى ستابلفيلد وتباسى كەيتيگە بەرىلگەن بەتتىڭ بۇرىنعى يەسى ادريا شنەيدەر ەكەنىن جانە ونىڭ اجەسى ساندرا بەننينگتون ولارمەن كەزدەسكىسى كەلەتىنىن بىلدى. قاڭتار ايىنداعى جەكسەنبى كۇندەرىنىڭ بىرىندە ەرتەڭگىسىن كەيتي مەن ونىڭ اتا-اناسى ساندرامەن كەزدەستى. ساندرا قوبالجۋلى ەدى. ول كەيتي جالعىز وزى ديۆاندا كۇتىپ وتىرعان تورگى بولمەگە كىردى. كەيتي ۇستىنە جاڭا كويلەگىن كيىپ، كوزىنە ساندى كۇن كوزىلدىرىگىن تاققان بولاتىن. ساندرا كەيتيدىڭ فوتوسىن كورگەن ەدى. كەيتي مەن وعان جاسالعان وپەراتسييا تۋرالى وي ونىڭ مۇڭىن جەڭىلدەتۋگە كومەكتەسەتىن.

بەتى اۋىستىرىلعان پاتسيەنتتەر ەمدەلۋ كەزىندە مەتامورفوزادان وتىپ، ولارعا ورناتىلعان بەت جاڭا «قوجايىننىڭ» بەت قۇرىلىمىنا قاراي بەيىمدەلەدى. جاڭا الپەت جاڭا ورگانيزممەن بىتە قايناسىپ كەتەدى. سوندىقتان كەيتي ادريا سيياقتى ەمەس-تۇعىن.

ساندرا ونىڭ قولىنان ۇستادى. «سەنىمەن كەزدەسكەنىمە قۋانىشتىمىن، – دەدى ول، – سەن كەرەمەت كورىنەسىڭ». كەيتي: «بىزگە بەرگەن كەرەمەت سىيلىعىڭىز ۇشىن راقمەت»، – دەپ جاۋاپ بەردى. ساندرا ونى تۇسىنىڭكىرەمەي، وعان قاراي ەڭكەيدى. الەسييا قىزىنىڭ ايتقانىن قايتالادى.

ادريا ورگان دونورى رەتىندە تىركەلگەن بولاتىن، بىراق Lifebanc ۇيىمى ادريانىڭ بەتىن دونورلىققا سۇراعان كەزدە ساندرا باستاپقىدا نە ىستەۋ كەرەكتىگىن بىلمەدى. «ادريا وزىنىڭ باسقا ورگاندارى مۇقتاجدارعا بەرىلۋىن قالادى. ەندەشە، بەتىن نەگە بەرمەسكە؟ مەنىڭ جاۋابىم سول ەدى. وسىنداي شەشىم قابىلداعانىم ۇشىن قۋانىشتىمىن»، – دەدى ساندرا.

روبب پەن الەسييا ولارعا قوسىلعان كەزدە ساندرا از-كەم ادريا تۋرالى ايتىپ بەردى. ساندرا ولارعا ادريانىڭ تاعدىرى دۇنيەگە كەلگەن ساتتەن باستاپ قانشالىقتى اۋىر بولعانىن، اعزاسىنداعى ەسىرتكى، ەسىرتكىگە تاۋەلدى اناسى، ادريانى تورت جاسىنان بەرى باۋىرىنا باسقانى، 11 جاسىندا اسىراپ العانى، سونداي-اق اناسىنىڭ 13 جاسىندا دۇنيەدەن وزعانى تۋرالى ايتپادى.

ونىڭ ورنىنا ساندرا ادريانىڭ اتتاردى، يتتەر مەن بالالاردى جاقسى كورگەنىن ايتتى. ادريا كوز جۇمعاندا ارتىندا قالعان 15 جاستاعى ۇلى تۋرالى ايتتى. ول ونىڭ ۇلىنا اناسىنىڭ الپەتىن باسقا بىرەۋ «تاعىپ» جۇرگەنىن قالاي ايتۋدى بىلمەگەنىن جەتكىزدى.

ول ەگەر ادريا كەيتيمەن تانىس بولعانىندا وعان كومەكتەسكەنى ۇشىن ەرەكشە قۋانار ەدى دەپ ايتتى. سونىمەن بىرگە كەيتيدىڭ ورنىندا دا بولعىسى كەلەتىنىن، سوندا وزىن جاقسى كورەتىن اتا-اناسى مەن باۋىرلارى بولاتىنىنا قۋاناتىنىن ايتتى.

ترانسپلانتاتسييادان 8 اي 23 كۇننەن كەيىن. كەيتيدىڭ قالىپتى دا ماندى ومىر سۇرۋىنە كومەك كورسەتۋگە وزدەرىن تۇگەل ارناعان روبب پەن الەسييا تورت جىلدان استام ۋاقىت ومىرلەرىن «پاۋزاعا» قويدى. شارشاپ-شالدىقسا دا، قۇدايعا دەگەن سەنىمىنەن ايىرىلماي، كەيتيدى سوڭى جوق ەمدەۋ-تەراپييالارىنا تاسىدى. ولار الداعى جاقىن كەلەشەكتە كەيتيدىڭ دارىگەرلەرى مەن كليۆلەندتەگى كلينيكا ماڭىنا قونىستانباق.

ساندرا كەيتيدىڭ بەتىن ۇستاپ كوردى. «سونشالىقتى كورىكتى كورىنەسىڭ»، – دەدى ول. ول ازداپ ادريانىڭ تۇرىن شىرامىتتى، بىراق بۇل الەسييانىڭ كەيتي كۇلىمدەگەن كەزدە قىزىنىڭ بۇرىنعى جۇزىن كورگەنىندەي عانا بولدى.

كەيتي قالعان ومىرىن قيىن بولسا دا وسى اۋىستىرىلىپ سالىنعان  بەتپەن ومىر سۇرەتىن بولادى. مەديتسينالىق جەتىستىكتىكتەر تەز داميدى. تىپتى دارىگەرلەر دە الدا ونى نە كۇتىپ تۇرعانىن بولجاي المايدى.

2،8 ميلليون اقش دوللارى كولەمىندە قاراجات بولىنگەن سەمەنەۆ يممۋنوسۋپرەسسيۆتىك دارىلەردىڭ بالامالارىن زەرتتەۋدە. ول جاڭا تىندى قابىلداماۋعا قارسى دارى-دارمەكتەردى قاجەتسىز ەتەتىن جارتىلاي دونور، جارتىلاي پاتسيەنت جاسۋشا تابۋدان ۇمىتى زور.

ترانسپلانتاتسييادان كەيىن ون تورت اي وتكەندە كەيتي دارىگەرلەرى ۇش ىرى رەۆيزييا­لىق وپەراتسييا جاسادى. سونداي-اق ولار ونىڭ بەتىن كىشىرەيتىپ، تىرتىقتاردى ازايتىپ، سونداي-اق كوز قاباقتارىن تۇزەتەتىنگە ۇقسايدى.

«ونىڭ اعزاسى ەشبىر قارسى رەاكتسييانى كورسەتپەگەنىنە قۋانىشتىمىن، – دەدى پاپەي ماعان، – بىراق ماعان ونىڭ كوز وربيتاسى ۇناماي تۇر. بىز ونىڭ كورۋى بۇدان جاقسىراق بولادى دەپ ۇمىتتەنگەن ەدىك».

گاستمان ونىمەن كەلىستى: «بىز تۇزەتكەننەن كەيىن جاعداي وتە جاي وڭالارىن بىلەمىز. بىراق بىزدىڭ قولىمىزدان كەلەرى سول بولماق. ول العان جاراقات – وسى ۋاقىتقا دەيىنگى بەت ترانسپلانتاتسيياسى جاراقاتتارى ىشىندەگى ەڭ اۋىرى. بىز ونىڭ بارلىق بۇلشىقەتىنىڭ مىندەتتى تۇردە قوزعالۋىن بولجاي المايمىز، ول مۇمكىن ەمەس تە».

بىزدىڭ كەيىپكەر توقتاعان جەرىنەن قايتا جالعاستىرماقشى. اۋەلى كولەدجدەگى وقۋى بار. ول باستاپ­قىدا ونى ونلاين وقىپ، سودان كەيىن، بالكىم، كونسۋلتاتسييا سالاسىندا مانساپ قۇرا جاتار. «ماعان كوپ ادام كومەكتەستى، ەندى مەن باسىنا كۇن تۋىپ، تاعدىر تالكەگىنە تۇسكەن وزگە مۇقتاج ادامدارعا قول ۇشىن سوزعىم كەلەدى»، – دەيدى كەيتي. ول جاسوسپىرىمدەرمەن وز-وزىنە قول جۇمساعانداردىڭ ازابى مەن ومىردىڭ قۇندىلىعى تاقىرىبىندا اڭگىمەلەسۋدەن ۇمىتتەنەدى.

ازىرگە، ونىڭ ماقساتى – دەنساۋلىعىن قالپىنا كەلتىرۋ.

«مەن الى مارەگە جەتكەن جوقپىن»، – دەدى ول جۋىردا اناسىنا.

«جانىم، سەنىڭ ومىرىڭ الى الدا»، – دەپ جاۋاپ قاتتى اناسى.

اۆتور: دجواننا كوننورس، فوتو: مەگگي ستيبەر جانە لينن دجونسون


ماقالانىڭ تولىق نۇسقاسى مەن الەمدىك زەرتتەۋلەردىڭ قاينار كوزىنە قول جەتكىزگىڭىز كەلسە، shopnationalgeographic.kz ارقىلى ونلاين جازىلىڭىز.

0
       

پىكىر جازۋ

كىرۋ
*
*



تىركەلۋ
*
*
*
جاڭا قۇپييا سوز