.

30 جىل ەل بيلەگەن ايعانىم حانشا

قازاقستاننىڭ سولتۇستىك قاقپاسى رەتىندەگى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۋريستىك الەۋەتى وتە جوعارى. بۇل وڭىردە تۇمسا سۇلۋلىعىمەن تاڭعالدىراتىن تابيعي ورىندار دا، كيەلى جەرلەر كارتاسىنا ەنگەن تاريحي-مادەني نىساندار دا بارشىلىق. سولاردىڭ بىرى – ايىرتاۋ اۋدانىنداعى ايعانىم قونىسى.

ايعانىم سارعالداققىزى (XVIII-XIX عع.) بiرنەشە تiلدى مەڭگەرگەن، اقىلدى، كورەگەن كiسi بولعان دەسەدى. ول 17 جاسىندا ابىلاي حاننىڭ ۇلكەن ۇلى ۋالي حانعا تورتىنشى جار بولىپ قوسىلعاندا ەلىمىز وتە كۇردەلى ارى قايشىلىقتى كەزەڭدى باسىنان وتكەرىپ جاتقان. 1821 جىلى ۋاليحان قايتىس بولعاننان كەيىن ەل باسقارۋ تىزگىنىن وز قولىنا الىپ، 30 جىلعا جۋىق ۋاقىت وزىنە جۇكتەلگەن قىزمەتتى مۇلتىكسىز اتقارادى. ايعانىم قازىر مۇراجايعا اينالعان ايگىلى قونىسىن 1823 جىلى اۋلاسىندا مەشىتى، مەدرەسەسى مەن مونشاسى بار ون بولمەلى ۇي ەتىپ سالدىرتادى. جالپى، سىرىمبەت دالاسى ەجەلدەن وزىنىڭ سۇلۋلىعىمەن ەرەكشەلەنگەن. حانىمنىڭ وسى قونىس­تى سالدىرتۋداعى ماقساتى – كوشپەندى سالتتان وتىرىقشىلىققا بىرجولا بەت بۇرۋى ەدى. ول ۇلى شىڭعىستان تۋعان نەمەرەسى، قازاقتىڭ تۇڭعىش ەتنوگرافعالىمى، تاريحشى شوقان ۋاليحانوۆتى تاربيەلەپ، وسiرiپ، ونىڭ بiلiم جولىنا تۇسۋىنە ىقپال ەتكەن.

وسىدان 184 جىل بۇرىن شوقان دا وسى بالالار سەكىلدى ايعانىم اجەسىنىڭ ايالى الاقانىندا تەربەتىلگەن ەدى.

«سول كەزدىڭ كوپتەگەن بۇيىمدارى مۇراجايدا الى دە ساقتاۋلى تۇر. جالپى، بۇل مۇراجايدا 8 مىڭعا تارتا جادىگەر بار، – دەيدى مۇراجاي ديرەكتورى ۋاليحان قايروللاۇلى، – ولاردىڭ قاتارىندا حانىمنىڭ قولدانعان ساماۋرىندارى، ات ابزەلدەرى، ىدىس-اياقتارىمەن قاتار، يلەنگەن ايۋ تەرىسى، ساندىقتار، شوقاننىڭ ۇستەلى سەكىلدى قۇندى زاتتار بار».

وكىنىشكە وراي، قونىستى 1930 جىلدارى كەڭەس ۇكىمەتىن ورناتۋشى شولاق بەلسەندىلەر ورتەپ جىبەرىپ، بورەنەلەرىن باسقا ماقساتتاعى قۇرىلىستارعا پايدالانعان. عيمارات 1993 جىلى تاريحي دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ، قايتادان قالپىنا كەلتىرىلدى.

اۆتورى: داۋرەن قۇدايبەرگەن، فوتو: ەربولات شادراحوۆ، جاينار داركەمباەۆ

0
       

پىكىر جازۋ

كىرۋ
*
*



تىركەلۋ
*
*
*
جاڭا قۇپييا سوز