.

ۇيتاس مەتەوريت جارىقشاعى بولۋى مۇمكىن

اقتوبە وڭىرىندەگى بايعانين اۋدانى اۋماعىندا وزىندىك ەرەكشەلىككە يە بىر جەر بار. ول ۇيتاس دەپ اتالادى. وعان بارۋ ۇشىن الدىمەن قاراۋىلكەلدى اۋىلىنان شىعىپ، باتىستى بەتكە الاسىز. سودان سوڭ ايدالاداعى ەلسىز جازىقپەن بىرنەشە شاقىرىم جول جۇرەسىز. سول ۋاقىتتا كوزىڭىزگە قاراۋىتقان ۇلكەندى-كىشىلى بەينەلەر شالىنادى. جاقىنداپ كەلىپ بايقاساڭىز، بۇلار بولەك-بولەك بولىپ دوڭكيىپ جاتقان تۇرلى پىشىندەگى قويتاستار. ولاردىڭ سانى – التاۋ. ەڭ ۇلكەنىنىڭ بيىكتىگى 4،2 مەتر، ال كولەمى 5-6 ادامنىڭ قۇشاعىنا ازەر سييادى.

«ادام اياعى جەتە بەرمەيتىن جەردەگى بۇل نەعىلعان تاستار؟ – دەپ ويلايسىز ىشتەي. – مۇمكىن بىرەۋلەر مۇنى وسىندا ادەيى اكەپ تاسادى ما ەكەن؟» ولاي دەيىن دەسەڭ، بۇلار ەشقانداي كاماز بەن بەلاز-عا سيياتىن دۇنيەلەر ەمەس. «جوق، الدە… بۇل وسىندا بۇرىن بىر كارەر بولىپ سودان قالعان بەلگى مە؟» بۇلاي دەپ پايىمداۋىمىزدىڭ دا ەش قيسىنى كەلمەيتىن سيقتى. سەبەبى، وزىمىز سوز ەتىپ وتىرعان جەردە ەشقانداي تاۋ-تاس نەمەسە قيىرشىق قۇم ماسسيۆى كورىنبەيدى. توڭىرەك اقسەلەۋ تەربەلگەن بوز جۋساندى كەڭ دالا.

– وسى ۇيتاس تۋرالى، – دەدى ويلانىپ تۇرعان بىزدى اڭگىمەگە تارتقان جەرگىلىكتى ولكەتانۋشى يبراھيم ەرمەكباەۆ، – ەل اراسىندا مىناداي جورامال بار. ول: «بۇل اسپاننان تۇسكەن مەتەوريت جارىقشاقتارى ەمەس پە؟» – دەگەن پايىمداۋ. يا، جارىقشاقتار… سولاي بولۋى بەك مۇمكىن. ويتكەنى وسىدان مىڭ، الدە ميلليون جىل بۇرىن الدەبىر اسپان دەنەسى ناق وسىندا تۇسسە، بۇل جەردە سىبىردەگى تۋنگۋس سيياقتى الاپات ويىق ورنى قالار ەدى. كورىپ تۇرسىزدار، مۇندا ول جوق. سوعان قاراعاندا بۇل مەتەوريت تۇڭعيىق اۋە تورىنەن تومەنگە قاراي زىمىراپ كەلە جاتقاندا، اۋاداعى ۇيكەلىس اسەرىنەن شىتىناپ، جان-جاققا ۇشقان ونىڭ ۇلكەندى-كىشىلى جارىقشاق تاستارى دا بولۋى مۇمكىن-اۋ.

دالاداعى تىلسىم سىرىن ىشىنە بۇككەن جۇمباق تاستار تۋرالى ولكەتانۋشى مىنە، وسىلاي دەدى. وعان نەگىز دە بار سيياقتى. سەبەبى، وسى اقتوبە وبلىسىنىڭ بايعانين وڭىرىمەن ىرگەلەس ىرعىز اۋدانىندا جامانشىڭ اتتى جەر بار. وعان وسىدان ميلليون جىل شاماسى بۇرىن مەتەوريت قۇلاعان. ونى 1941 جىلى عالىمدار ل.يانشين مەن ا.ۆاحرومەەۆتىڭ ەكسپەديتسيياسى ىزدەپ تاۋىپ، زەرتتەگەن. ولاردىڭ سوندا جازعان عىلىمي ماقالاسىندا مىناداي جولدار بار. «…الىپ اسپان دەنەسى ىرعىزدان 40 شاقىرىم جەرگە كەلىپ تۇسكەن. ونىڭ ورنى 5-6 شاقىرىم اۋماقتى الىپ جاتىر. مەتەوريتتىڭ اۋىر سالماعى مەن جەرگە سوعىلعاندىعى الاپات جارىلىستان پايدا بولعان ويپاتتىڭ تەرەڭدىگى 700 مەتردى قۇرايدى».

بىز كورگەن ۇيتاس سول مەتەوريتتىڭ جارىقشاقتارى ەمەس پە ەكەن؟ ونداي اسپان دەنەلەرى جەرگە جۇزدەگەن شاقىرىم قالعاندا توڭىرەگىنە ىرىلى-ۇساقتى تاس بولىكتەرىن شاشىراتىپ كەلىپ، دالا مەن ورمان-توعاي القاپتارىن جايپاپ تۇسەتىنىن تەلەارنالاردان كورىپ جۇرمىز عوي. سونداعى كورسەتىلگەن دەرەكتى فيلمدەردەگى ومىرلىك مىسالداردى ەسكەرە وتىرىپ، بايعانين اۋدانىنداعى ۇيتاس پەن ىرعىز وڭىرىندەگى جامانشىڭ ويپاتىنداعى جارىقشاقتاردى سالىستىرا زەرتتەپ كورۋ كەرەك دەگەن وي ايتپاقپىز. ولار بىرتەكتى مە، جوق پا؟ ماسەلە، مىنە سوندا.

اۆتورى: جانبولات اۋپباەۆ

اقتوبە وبلىسى، بايعانين اۋدانى

0
       

پىكىر جازۋ

كىرۋ
*
*



تىركەلۋ
*
*
*
جاڭا قۇپييا سوز