تورنادونى تىزگىندەۋ

2013 جىلعى ەل-رەنو – تاريحتا تىركەلگەن ەڭ سۇراپىل تورنادو. انتون سەيمون داۋىلدىڭ قالاي زالال كەلتىرەتىنىن انىقتاۋ ۇشىن باياۋلاتىلعان بەينەجازبا مەن كارتاعا تۇسىرۋ ادىستەرىن قولدانباق.

2013 جىلعى ەل-رەنو – تاريحتا تىركەلگەن ەڭ سۇراپىل تورنادو. انتون سەيمون داۋىلدىڭ قالاي زالال كەلتىرەتىنىن انىقتاۋ ۇشىن باياۋلاتىلعان بەينەجازبا مەن كارتاعا تۇسىرۋ ادىستەرىن قولدانباق.

اقش


انتون سەيمون اتموسفەرا عالىمى


2013 جىلدىڭ 31 مامىرىندا ورتالىق وكلاحومانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان سۇراپىل تورنادو جايپاپ وتتى. انتون سەيمون بۇل كەزدە 22 ادامنىڭ ومىرىن جۇتقان داۋىلدان بەس شاقىرىمداي جەردە ەدى. قازا بولعانداردىڭ بىرازى – سەيموننىڭ ارىپتەستەرى-تىن. ولاردىڭ اراسىندا «National Geographic» زەرتتەۋشىسى تيم ساماراس تا بار. ساعاتىنا 280 شاقىرىم جىلدامدىقپەن سوققان جەل ساماراس كولىگىن شامامەن 1،5 شاقىرىم جەرگە ۇشىرىپ جىبەردى.

داۋىل توقتاعاننان كەيىن قايعىعا باتقان سەيموننىڭ ساناسىندا جاۋاپتان گورى سۇراق كوپ ەدى. بۇل داۋىل قالايشا مۇنشالىقتى زالال كەلتىردى؟ داۋىل جايپاپ وتكەن جولدى ول تيم جۇك كولىگىنىڭ كومەگىمەن انىقتاۋعا تىرىستى. بارلىق اقپاردى جيناپ، داۋىلدىڭ ەگجەي-تەگجەيلى بەينەسىن بەرەر دەگەن ۇمىتپەن سول كۇنى-اق بەينەجازبا كەسكىندەرىن بىرىكتىرە باستادى.

وسىلايشا ول 125 ۇزىندى بەينەجازبانى بىر ىزگە كەلتىرىپ، داۋىلدى ار بۇرىشتان كورۋگە مۇمكىندىك الدى. بىز تورنادو تۋرالى از بىلەمىز. ادامزاتتىڭ عىلىمداعى جەتىستىكتەرىنە قاراماستان، الى دە جۇمباق كوپ. ماسەلەن «ادامدار داۋىل كۇشى مەن باعىتىن قالاي بولجاي الادى؟» دەگەن ساۋالعا الى كۇنگە دەيىن جاۋاپ جوق.

سەيموننىڭ «تورنادو كورىنىسى» دەگەن اتپەن بەلگىلى ونلاين اقپارات قورى بار. ول كوتەرىپ جاتقان ماسەلە «اۋا قالاي اجالعا اينالادى؟» دەگەن ساۋالعا مويىن بۇرعىزادى.

سەيمون اتالمىش بەينەجازباداعى ار تۇرلى كادرلار ينجەنەرلىك يننوۆاتسييالارعا جاڭا سەرپىن بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەدى. بۇل، اسىرەسە، داۋىلعا جاقىن ايماق قۇرىلىستارى ۇشىن وتە ماڭىزدى. جۇك كولىگىنىڭ توبەسىن جۇلىپ اكەتكەن داۋىلدى باياۋ بەينەجازبا ارقىلى زەرتتەۋ قۇرىلىسشىلاردىڭ شاتىردى بەرىك سوعۋلارىنا سەپ بولماق. ۇنەمى زارداپ شەگەتىن عيماراتتار جەرگە جاقسىراق بەكىتىلۋى مۇمكىن. «دامىعان مىنا عاسىردا تورنادودان ەشكىم قازا بولماۋى كەرەك»، – دەيدى ول.


ۆەنەسۋەلا


بالا كەزىندە عانا سۇيكىمدى


نيكوليا ماتحەۆون بيولوگ


نيكوليا ماتحەۆون قولتىراۋىندى نە مازالايتىنىن جاقسى بىلەدى. ول 2007 جىلى گايانادا بالا قولتىراۋىننىڭ مازاسىزدانا شاقىرعان ۇنجازباسىن قوسقاندا، وكىرگەن انا قولتىراۋىن ول وتىرعان قايىققا تۇرا ۇمتىلعان. ماتحەۆون جازباداعى داۋىستى وشىرگەندە، شابۋىل ساپ تيىلعان. ۆەنەسۋەلا مەن وزگە جەرلەردە قولتىراۋىندى 10 جىل بويى زەرتتەگەن ماتحەۆوننىڭ ايتۋىنشا، «بالالارىنىڭ بەرگەن توتەنشە بەلگىسىنە انالارى جىلدام جاۋاپ بەرەدى».

قولتىراۋىنداردى زەرتتەي كەلە، فرانتسييانىڭ سەنت-ەتەن قالاسىنداعى ليون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانۋارتانۋ پروفەسسورى – ماتحەۆون سالقىنقاندى جاراتىلىس يەلەرىنىڭ كوبىنە مەيىرىمدى انا بولاتىندارىن انىقتادى. بالا قولتىراۋىندار جۇمىرتقانى جارىپ شىعۋعا دايىن بولعاندا بىر-بىرىنە «ۋمف، ۋمف، ۋمف» دەگەن بەلگى بەرىپ اناسىن شاقىرادى. وسى دىبىستى جازىپ العان ماتحەۆون جازبانى رەپتيلييالارعا تىڭداتقان. ونى ەستي سالا انا قولتىراۋىندار جۇمىرتقالارىن قازىپ الۋ ۇشىن ۇياسىنا قاراي تۇرا ۇمتىلعان.

ال ۇيا جانىندا ويناعان دىبىستى بالا قولتىراۋىندار باۋىرلارىنىڭ بەلگىسى دەپ قابىلداپ، جۇمىرتقا قابىعىن جارىپ شىعا باستاعان. سونداي-اق ماتحەۆون جاڭا تۋىلعان قولتىراۋىندار انالارىن شاقىرۋ ۇشىن، ال اناسى كىشكەنتايلاردى جانىنا جيناۋ ۇشىن بەلگىلى بىر داۋىس شىعاراتىنىن انىقتادى. «ولاردىڭ الەۋمەتتىك ومىرى وتە جاقسى دامىعان، – دەيدى ماتحەۆون، – ولار انا مەن بالا قارىم-قاتىناسىنىڭ كەرەمەت ۇلگىسى».

ماتحەۆوننىڭ ايتۋىنشا، ەسەيە كەلە بالالاردىڭ اكۋستيكالارى وزگەرىپ، انالارىمەن قاتىناستارى اۋىرلاي تۇسەدى. كەزىندە تۇرا جۇگىرەتىن انا ەندى بالاسىنىڭ داۋىسىنا اسا مان بەرە بەرمەيدى ەكەن. «انا قولتىراۋىن بالاسىنىڭ ۇنىنەن تىپتى ازداپ شوشىنۋى دا مۇمكىن»، – دەپ توپشىلايدى ماتحەۆون. – نينا ستروچليك

نيكولاس ماتحەۆون جاس كايمان قولتىراۋىننىڭ داۋىسىن جازىپ الىپ جاتىپ ونى سۋرەتكە تۇسىرگەن. ەسەيىپ، وزىن-وزى قورعاي الاتىن جاعدايعا جەتكەنشە بالا قولتىراۋىننىڭ داۋىسى اناسىن ەلەڭدەتىپ تۇرادى.

نيكولاس ماتحەۆون جاس كايمان قولتىراۋىننىڭ داۋىسىن جازىپ الىپ جاتىپ ونى سۋرەتكە تۇسىرگەن. ەسەيىپ، وزىن-وزى قورعاي الاتىن جاعدايعا جەتكەنشە بالا قولتىراۋىننىڭ داۋىسى اناسىن ەلەڭدەتىپ تۇرادى.


ماۆريكيي


جاعاجايداعى «اشىق ساباق»


ۆانينا حارەل Young Explorer گرانت يەگەرى


حارەل بىلاي دەيدى: «مەنىڭ بىردە وڭتۇستىك ماۆريكييدەگى بالىقشىلار مەن مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمنىڭ قىزمەتكەرلەرى اراسىنداعى كەزدەسۋدى فيلمگە تۇسىرگەنىم بار. بۇل الەمنىڭ شالعاي جەرى. مەن وسى جەردە بوي جەتكەم. جاعاجايدا بىر توپ بالا ويناپ جۇردى. مەنىڭ قۇرىلعىمدى كورگەن ولار كامەرا مەن ميكروفوننىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن كورۋ ۇشىن جانىما كەلدى. كەش تۇسە باستاعان كەزدە ولار وسكەندە كىم بولعىلارى كەلەتىنى جايلى بىر-بىرىنەن سۇحبات العانسىپ ويناپ جاتتى.

بىر بالا وزىنىڭ بالىقشى بولعىسى كەلەتىنىن ايتتى. وعان باسقا بالا: «جوق، قازىر بالىق مۇلدەم قالمادى، ەگىن القابىندا تەر توككەن دۇرىسىراق»، – دەدى. شىن مانىندە بۇل ەكى كاسىپتەن دە ۇمىت جوق ەدى. ارتىنان ولار مەنى وز كامەرامنىڭ الدىنا تۇرعىزىپ قويىپ، كىم بولعىم كەلەتىنىن سۇرادى. مەن ولارعا مۇحيتتى قورعاۋ تۋرالى Vey Nou Lagon اتتى فيلم تۇسىرىپ جاتقانىمدى ايتتىم. ولارعا كاسىپتىڭ تۇرى بالىقپەن عانا شەكتەلىپ قالمايتىنىن تۇسىندىردىم. تۋعان جەرىمنىڭ گۇلدەنگەنىن قالايتىنىمدى، سوندىقتان وسى فيلمدى تۇسىرىپ جاتقانىمدى ايتتىم. ولار ماعان تاڭعالا قاراپ تۇردى دا بىر-بىرىنە قۇم لاقتىرىسىپ، جاعاجايعا قاراي جۇگىرىپ كەتتى».

«NG-دىڭ» عىلىمي زەرتتەۋدى قارجىلاندىرۋ جولدارىن مىنا سىلتەمە ارقىلى بىلە الاسىز: nationalgeographic.com/explorers.

    

پىكىر جازۋ