كاسپييدىڭ تولقىندارى سوعادى جاعاعا

01

كاسپيي – ەۋروپا مەن ازييانى جالعاپ جاتقان جەر شارىنداعى ەڭ ۇلكەن تۇيىق كول. الىپ جاتقان اۋماعى وتە ۇلكەن بولعاندىقتان «كاسپيي تەڭىزى» دەپ تە ايتىلادى. 

02

عالىمدار ونىڭ اتاۋى حVI عاسىردا تەڭىز جاعاسىندا مەكەندەگەن كاسپي تايپالارىنا بايلانىستى قويىلدى دەگەن پىكىردە. ول نەوگەن داۋىرىنىڭ سوڭىندا جەر قىرتىسى جوعارىعا كوتەرىلگەن شاقتا قارا تەڭىزدەن بولىنىپ شىققان.

03

كاسپي تەڭىزى تەڭىز دەڭگەيىنەن 28 مەتر تومەندە ورنالاسقاندىقتان جازدى كۇندەرى تەڭىزبەن شەكتەسەتىن اتىراۋ، ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا اۋا تەمپەراتۋراسى +55 گرادۋسقا دەيىن ىسيتىن كۇندەر از ەمەس.

04

جالپى اۋماعى 376 مىڭ شارشى شاقىرىمدى الىپ جاتقان تەڭىزدىڭ ۇزىندىعى 1030 شاقىرىمدى قۇراسا، ال جاعالاۋ سىزىعى 7 مىڭ شاقىرىمنان اسادى. جاعالاۋ سىزىعىنىڭ 2340 شاقىرىمى (29%) قازاقستانعا، رەسەيگە – 9%، ازىربايجانعا – 20%، تۇرىكمەنستانعا – 21% جانە يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا – 14% تيسىلى. تەڭىزدە وسىمدىكتىڭ 945، بالىقتىڭ 76، فيتوپلانكتوننىڭ 414 جانە زووپلانكتوننىڭ 100-دەن استام تۇرى كەزدەسەدى.

05

ونىڭ تاعى بىر ەرەكشەلىگى ول تەڭىز ەكى كليماتتىق بەلدەۋدى قاتار الىپ جاتىر. شىعىسى قوڭىرجاي جۇمساق بولسا، وڭتۇستىك-باتىسى – قۇرعاق سۋبتروپيكتتى، ال سولتۇستىگىنىڭ قىسى ايازدى بولىپ كەلەدى. قىستى كۇنى بۇل ايماقتا تەڭىزدەگى مۇزدىڭ قالىڭدىعى 2 مەترگە دەيىن جەتەدى.

06

فوتو: ەربولات شادراحوۆ

    

پىكىر جازۋ