ەسىل اعادى، ەسىل اعادى…

01

قازاقستاندا 85 مىڭنان اسا ىرىلى-ۇساقتى وزەن بولسا، سونىڭ جەتەۋى عانا (ەسىل، ەرتىس، جايىق، سىردارييا، توبىل، ىلە مەن شۋ) قازاق ەلىنىڭ مىڭنان استام شاقىرىم جەرىن باسىپ وتەدى. سونىڭ ىشىندە باس قالامىز – استانانى قاق جارىپ وتەتىن بىر عانا وزەن بار،  ول – ەسىل وزەنى. ونىڭ ەل اۋماعىنداعى ۇزىندىعى 1400 شاقىرىم.

02

حالىقارالىق تالاپقا سايكەس ار ەلدىڭ استاناسىن كەم دەگەندە بىر وزەن قاق جارىپ، اعىپ وتۋى تيىس. مىنە سول تالاپتىڭ ەلوردامىزدا دا ورىندالۋىنا ەسىل وزەنىنىڭ تيگىزىپ وتىرعان پايداسى زور. بۇل وزەن ارۋ قالامىزدىڭ اجارىن ودان سايىن كوركەيتىپ، ەكولوگيياعا وڭ اسەر ەتەتىنى بىلاي تۇرسىن، قالا قوناقتارى مەن تۇرعىندارى ۇشىن جىل ون ەكى اي تازا اۋامەن تىنىستاپ، اپتاپ ىستىقتا وزەنگە شومىلۋعا زور مۇمكىندىك تۋعىزىپ وتىر. استانا قالاسىنىڭ اكىمشىلىك شەكاراسى شەگىندە كەنەسارى ايلاعىنان باستالىپ، سول جاعالاۋعا دەيىن 45 مينۋتقا سوزىلاتىن تۋريستىك سۋ جولى بار. اسىرەسە، جىل ون ەكى اي ەسىلگە قارماق سالعان بالىقشىلار ۇشىن وزەننىڭ ورنى بولەك. بۇل تۇرعىدان العاندا، ەسىل وزەنى شورتان، تۇقى، سازان، اق شاباعىمەن باي. ەسىلدىڭ بالىق رەسۋرستارىن مولايتۋ ماقساتىندا جىل سايىن وزەن باعالى بالىق تۇرلەرىمەن تولىقتىرىلىپ وتىرادى.

03

ەسىل رەسەيلىك وب وزەنى جۇيەسىنە جاتادى. قازاقستاندا اقمولا، سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا جانە رەسەيدىڭ تيۋمەن، ومبى وبلىستارىنىڭ جەرىمەن اعادى. ەسىلدىڭ ەنىنىڭ كولەمى 50-70 مەتردەن اسپايدى، تەرەڭدىگى 2 مەتر عانا، الايدا كەي جەرلەرىندە 18 مەترگە دەيىن جەتەتىن تەرەڭ تۇستارى دا كەزدەسەدى. وزەن اعىسى باياۋ، بىراق 80%-دايى قار سۋىمەن تولىعاتىندىقتان، كوكتەمگە سالىم دەڭگەيى كوتەرىلەتىن كەزدەرى بايقالىپ قالادى. قۇرعاقشىلىق جىلدارى سۋى ازايىپ، تىپتى، 1937 جىلى ارناسى كەۋىپ، ال 1936-1939 جىلدار ارالىعىندا جانە 1986 جىلى تۇبىنە دەيىن قاتىپ قالعان. سۋ جينايتىن الابى قۇرعاق بولۋىنا جانە جەر استى سۋلارىنىڭ تۇزدىلىعىنا بايلانىستى ەسىل مينەرالدىلىعى جوعارى وزەندەردىڭ قاتارىندا.

04

05

06

07

فوتو: ەربولات شادراحوۆ

    

پىكىر جازۋ