نامىسقوي فوتوگراف

13

قۇس تورەسى قىراندى باۋلىپ، ونىمەن سايات قۇرۋ – كوشپەلى قازاق تۇرمىسىنداعى سان-سالتاناتتىڭ بىر تۇرى.

اۆتورى: اراي ىزباي فوتو: سەرىك مۇقىش

بەكزات ونەر سانالاتىن قۇسبەگىلىكتى تاسپالاۋ يدەياسى قالاي تۋدى؟ بۇل جونىندە قىتايداعى قازاقتار ىشىنەن شىققان كاسىبي فوتوگراف – سەرىك مۇقىش بىلاي دەپ اڭگىمەلەيدى: ­ «مەن ۇزاق جىلدار بويى فوتو ونەرگە ارنالعان قىتاي تىلىندەگى جوعارى ساپالى گازەت­جۋرنالدارعا ۇزبەي جازىلىپ كەلەمىن.

2009 جىلى بەيجىڭنەن باسىلاتىن وسىنداي بىر جۋرنالدى تاڭداي قاعا، تامسانا وقىپ وتىرعام. كەنەت كوزىمە بىر كورىنىس وتتاي باسىلدى: كادىمگى قازاقى كيىز ۇيدە بىلەگىنە بۇركىت قوندىرعان، بەلىنە كۇمىس بەلبەۋ تاققان، باسىنا تۇلكى تۇماق كيگەن قازاق بۇركىتشىسىنىڭ بەينەسى. كەرەمەت! بىراق الگى فوتونىڭ استىنا «موڭعول اڭشىسى» دەپ جازىپ قويىپتى. بۇل موڭعول ەمەس، قازاق بۇركىتشىسى بولاتىن. اۆتورى شەتەلدىك فوتوگراف ەكەن. دەرەۋ الگى جۋرنالدىڭ رەداكتسيياسىنا تەلەفون سوقتىم. ولار «كەلەسى كۇنى جاۋابىن بەرەمىز» دەدى. كەلەسى كۇنى جاۋاپ كەلدى: «بۇل بىزدەن كەتكەن قاتەلىك ەمەس، فوتو اۆتورى وسىلاي جازعان ەكەن» دەپ سۋرەتتى تۇسىرگەن شەتەلدىكتىڭ تەلەفون نومىرىن بەردى. الايدا مەن اۆتوردى ىزدەگەن جوقپىن. بىرىنشىدەن، اعىلشىن تىلىن بىلمەيمىن، ەكىنشىدەن بۇل ىستىڭ جاۋابىن شەتەلدەن ىزدەگەنشە قازاق بۇركىتشىنىڭ وزىن تاۋىپ، جاۋابىن سونىڭ وزىنەن الۋدى جون سانادىم. مەنىڭ بۇركىتشىلەردى فوتوعا تۇسىرۋ تاريحىم وسىدان باستالدى».

27

قازاق حالقى بۇركىت، قارشىعا، قىرعي مەن يتەلگى سەكىلدى اڭشى قۇستاردى قىران دەپ اتايدى. قىران سوزى كونە تۇرىك تىلىندە دە باتىل، العىر دەگەن ماعىنا بەرەدى.

قازاق حالقى بۇركىت، قارشىعا، قىرعي مەن يتەلگى سەكىلدى اڭشى قۇستاردى قىران دەپ اتايدى. قىران سوزى كونە تۇرىك تىلىندە دە باتىل، العىر دەگەن ماعىنا بەرەدى.

تاجىريبەلى بۇركىتشىلەر بۇركىتتى جاس كەزىنەن قولعا ۇيرەتىپ، اڭشىلىققا باپتايدى. بۇركىتشىلىك اسا قيىن ارى جاۋاپتى جۇمىس. ەگەر قۇستىڭ كوڭىل-كۇيىن تاپپاسا، يەسىنىڭ وزىنە شابۋىلداعان كەزدەرى دە بولعان.

تاجىريبەلى بۇركىتشىلەر بۇركىتتى جاس كەزىنەن قولعا ۇيرەتىپ، اڭشىلىققا باپتايدى. بۇركىتشىلىك اسا قيىن ارى جاۋاپتى جۇمىس. ەگەر قۇستىڭ كوڭىل-كۇيىن تاپپاسا، يەسىنىڭ وزىنە شابۋىلداعان كەزدەرى دە بولعان.

وسىلايشا سەرىك مۇقىش قىتايدا قازاقتار تۇراتىن ىلە، تارباعاتاي مەن التايدىڭ بۇركىتشىلەرىن ارالاپ، كەيىننەن التاي وڭىرىندەگى بۇركىتشىلەرمەن كەزدەسىپ، ولارمەن كوپ اڭگىمەلەسەدى. 2011 جىلى حالىقارالىق بۇركىتشىلەر مەرەكەسى بولاتىن بايانولگەي ولكەسىنە ساپارلايدى.

س.مۇقىشتىڭ ايتۋىنشا، شەتەلدىك فوتوگرافتار دا وعان «شىندىعىندا بۇركىتتىڭ بابىن تەك قازاقتار عانا جاقسى كەلتىرە الادى» دەگەن ەكەن.

16

اسقان باتىلدىعى مەن تەكتىلىگى ۇشىن قىران قۇستى قازاق حالقى ەجەلدەن-اق ەرەكشە قاستەرلەگەن. بۇگىنگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك بايراعىندا قىراننىڭ بەينەلەنۋى تەگىن بولماسا كەرەك.

اسقان باتىلدىعى مەن تەكتىلىگى ۇشىن قىران قۇستى قازاق حالقى ەجەلدەن-اق ەرەكشە قاستەرلەگەن. بۇگىنگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك بايراعىندا قىراننىڭ بەينەلەنۋى تەگىن بولماسا كەرەك.

قىران بۇركىت بيىكتەن شۇيلىگىپ كەپ، جەمتىگىن بۇرىپ جاتىر. ونىڭ شەڭگەلى تۇلكىگە تيگەن بويدا قارىسىپ قالادى دا، يەسى كەلىپ بوساتىپ العانشا جازىلمايدى.

قىران بۇركىت بيىكتەن شۇيلىگىپ كەپ، جەمتىگىن بۇرىپ جاتىر. ونىڭ شەڭگەلى تۇلكىگە تيگەن بويدا قارىسىپ قالادى دا، يەسى كەلىپ بوساتىپ العانشا جازىلمايدى.

عالىمدار بۇركىتشىلەردى ورنيتولوگ ماماندارمەن قاتار باعالاۋ قاجەتتىگىن ايتادى. ىلە قازاق اۆتونومييالىق وبلىسىندا جىل سايىن وتەتىن بۇركىتشىلەر مەرەكەسىنە قۇسبەگىلەرمەن قاتار تۋريستەر دە كوپتەپ كەلەدى.

عالىمدار بۇركىتشىلەردى ورنيتولوگ ماماندارمەن قاتار باعالاۋ قاجەتتىگىن ايتادى. ىلە قازاق اۆتونومييالىق وبلىسىندا جىل سايىن وتەتىن بۇركىتشىلەر مەرەكەسىنە قۇسبەگىلەرمەن قاتار تۋريستەر دە كوپتەپ كەلەدى.

سويتىپ، ول بايانولگەيدەگى حالىقارالىق بۇركىتشىلەر مەرەكەسىن باستان­اياق سۋرەتكە تۇسىرىپ، زور «بايلىققا» كەنەلدى. ەلىنە ورالعاننان كەيىن سول سۋرەتتەردى قىتايلىق باسىلىمدارعا جارييالايدى. وسى ارقىلى فوتوگراف تورت مىڭ جىلدان استام تاريحى بار قۇسبەگىلىك ونەرىنىڭ نەگىزىنەن قازاق حالقىنا عانا تان ەكەنىن جالپاق جۇرتقا جارييا ەتتى.

2013 جىلدان باستاپ وزى تۇراتىن التاي ايماعىنىڭ شىڭگىل اۋدانىندا قازاق بۇركىتشىلەردىڭ تۇرلى شارالارى ۇيىمداستىرىلا باستايدى. ال بۇل فوتولار سول شىڭگىل اۋدانىنداعى بۇركىتشىلەردىڭ ورتاسىنان تۇسىرىلگەن بولاتىن.

32

24


Serik-Mukysh

سەرىك مۇقىش — قىتايدا تۋىپ­-وسكەن قازاق فوتوگرافى. نەگىزىنەن ەتنوگرافييالىق تاقىرىپتاردا جۇمىس ىستەيدى.

فوتو: ەربولات شادراحوۆ

    

پىكىر جازۋ