بۇل تابيعات قاتەلىگى مە؟

DSC_0615

پاتريسييا ەدموندس

بىر بيولوگييالىق تۇردىڭ ىشىندەگى اتالىق پەن انالىقتىڭ اراسىنداعى اناتومييالىق ەرەكشەلىكتەر «جىنىستىق ديمورفيزم» دەپ اتالادى. بۇل تەرمين قوس جىنىستىلاردىڭ اراسىندا انىق شەكارانىڭ بارىن بىلدىرەدى.

تابيعات الەمىندە سىرتتاي اتالىق نەمەسە انالىق بولىپ كورىنگەنىمەن، ەكەۋىنە تان رەپرودۋكتيۆتى مۇشەلەرگە يە گەرمافروديت جانۋارلار جەتىپ ارتىلادى. ولاردان سال وزگەشەلەۋ تىرشىلىك يەلەرى – اتالىق پەن انالىق بەلگىلەرىنىڭ موزايكاسىنان قۇرالعان گيناندرامورفتار. ال قوسجاقتى گيناندرومورف دەپ اتالاتىن جارتىلاي اتالىق، جارتىلاي انالىق جانۋارلار ارالىق سىزىقپەن بولىنەدى. بۇل قۇبىلىس قۇستاردا، شاياندار مەن كوبەلەكتەردە بايقالادى.

ەۆوليۋتسييا بيولوگى دجوش دجانەر عالىمداردىڭ بۇل وزگەشەلىكتەرگە قاتىستى بولجامدارىن وزىنشە تۇسىندىرەدى: كوبەلەكتەردىڭ جىنىس حروموسومالارى ادامداردىكىنە قاراما-­قارسى. اتالىقتارىندا ەكى ۇقساس (ZZ)، ال انالىقتارىندا ەكى تۇرلى (ZW). كەيدە انالىق جۇمىرتقاسىندا ەكى بىردەي وزەك – Z جانە W بولادى. دجانەردىڭ ايتۋىنشا، ولار اتالىقتىڭ Z شاۋەتىمەن ەكى مارتە ۇرىقتاندىرىلعاندا ەمبريون قوس جىنىستى بولىپ شىعادى.

مۇنداي تۇرلەر قانشالىقتى سيرەك كەزدەسەدى؟ 1980 جىلدارى عالىمدار 30 مىڭعا جۋىق كوبەلەك وسىرىپ، ولاردىڭ اراسىنان نەبارى بەس­-اق قوسجاقتى گيناندرامورفتاردى انىقتادى. دجانەر رينو نەۆادا ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ارىپتەستەرىنىڭ 2011 جىلدان بەرى تورتەۋىن تاپقانىن ايتادى.

سونداي­-اق، ول زەرتحاناسىنداعى گيناندرامورفتاردىڭ قانشا تىرىسقانىمەن، رەپرودۋكتيۆتى جۇيەلەرىندەگى كىناراتتىڭ كەسىرىنەن جۇمىرتقا باسا الماعانىن اتاپ وتتى.

PAPILIO GLAUCUS

مەكەندەيتىن ايماعى

ورماندار، ساياباقتار، اقش-­تىڭ شىعىسى جانە كانادا

وزگە دەرەكتەر

«ايىر قۇيرىقتى جولبارىس» دەپ اتالاتىن مىنا قوسجاقتى گيناندرامورفتىڭ (1.5 ەسە ۇلكەيتىلگەن) سارى جاعى – اتالىق، ال قارا جاعى – انالىق. گرەك تىلىندەگى «گين» (انالىق) جانە «اندرو» (اتالىق) سوزدەرىنەن قۇرالعان.

فوتو: دجەيمس ادامس

    

پىكىر جازۋ