.

وزگەرىسكە تۇسكەن سۋ

10-11

دانيەل ستوۋن


جوعارىداعى كارتا مۇحيتتىڭ ناعىز رەنتگەندىك تۇسىرىلىمى دەسە بولادى، ال ونداعى تۇستەر ادام ارەكەتى اسەرىنەن ەڭ كوپ ىقپالعا ۇشىراعان تۇستارىن كورسەتەدى. تۇستىڭ نەعۇرلىم قويۋلىعى سول ايماقتا بالىق اۋلاۋ، كەمە جۇزۋ، كليمات وزگەرىسىنىڭ تۇراقتىلىقتى بۇزۋ اسەرى نەمەسە بىردەن ۇشەۋىنىڭ ىقپالى سوعۇرلىم جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى.

مۇنداي كارتا كوپ قولعا تۇسە بەرمەيدى. مۇحيتتىڭ الىپتىعى مەن تەرەڭدىگى ونى زەرتتەۋ­دى ايتارلىقتاي قيىنداتادى. الايدا 2008 جىلى زەرتتەۋشىلەر توبى مۇحيتقا ادام ىقپالىنىڭ تولىقتاي كورىنىسىن ايقىنداۋ ۇشىن جەرسەرىك تۇسىرىلىمدەرى مەن مودەلدەۋ­شى باعدارلامانى پايدالاندى. بەس جىلدان سوڭ مۇحيتتىڭ اۋىسپالى كورىنىسىن تولىق قامتي وتىرىپ، ولار مۇنى قايتا قايتالادى. بەلگىلى بولعانىنداي، مۇحيتتىڭ ۇشتەن ەكىسىندە بالىق اۋلاۋ جانە كليماتتىق وزگەرىس تارىزدەس ادامي فاكتورلاردان تۋىندايتىن ىقپال ارتقان. جاعالاۋلاردىڭ تورتتەن ۇش بولىگىنەن استامى كليمات وزگەرىسىنەن جانە قۇرلىقتاعى زيياندى ارەكەتتەردىڭ، سونىڭ ىشىندە حالىق سانىنىڭ ارتۋىنان زارداپ شەگۋدە. جالپى، زەرتتەۋشىلەر مۇحيتتىڭ 40%-دان استامى ادام ارەكەتىنىڭ اۋىر ىقپالىنا ۇشىراپ وتىر دەپ قورىتىندىلاعان.

«نەگىزگى كىنا – حالىق سانىنىڭ ارتۋى»، – دەيدى دەرەك جيناعان توپ باسشىسى، بيولوگ بەن حالپەرن. قويۋ ايماقتاردىڭ كوبى – سولتۇستىك جارتىشاردا، مۇندا ادامزاتتىڭ 90%-عا جۋىعى ومىر سۇرەدى.

ودان بولەك: «مۇحيتتىڭ كوپ بولىگىنىڭ كۇيى ناشارلاۋدا، اسىرەسە، كليمات وزگەرىسى بۇعان كوپ اسەر ەتىپ وتىر»، – دەيدى ول.

الايدا بارلىعى سونشالىق مۇشكىل دەي المايمىز. كەي تەڭىزدەردە، ماسەلەن، اتلانت مۇحيتىنىڭ ساپالى جانارمايمەن جۇرەتىن كەمەلەرى كوبىرەك جانە جاڭا زاڭدارعا باعىناتىن كەي بولىكتەرىندە ادام اسەرى ازايعان. 2016 جىلى بىرقاتار مەملەكەت جالپى اۋماعى 3،6 ملن. م² استام قورعالاتىن قوسىمشا تەڭىز ايماعىن قالىپتاستىرۋ ۇشىن جاڭا 40 تەرريتورييانى بەلگىلەدى. ولاردىڭ كوبىندە كوممەرتسييالىق بالىق اۋلاۋ، ەنەرگەتيكالىق شيكىزات وندىرۋ ۇشىن بۇرعىلاۋ جانە باسقا دا زيياندى جۇمىستارعا تىيىم سالىنعان.

       

پىكىر جازۋ