.

كابۋلدىڭ ورتا تابى

ساميم سەديكي سەكىلدى مۇمكىندىگى بار كابۋل تۇرعىندارى حاسابانىڭ جانىنداعى جاڭا تۇرعىن ۇي كەشەندەرىنە كوشىپ جاتىر. تاليبان شابۋىلىنا ۇشىراۋى مۇمكىن قالا ورتالىعىنا قاراعاندا مۇنداعى ومىردىڭ قاۋىپسىزدىگى جوعارى.

اۋعانستان استاناسى ماڭىنداعى تۇرعىندار سوعىس ورتى سونىپ، زامان كوشىنە ىلەسكەن دۇربەلەڭسىز تىنىش ومىرگە قول جەتكىزگەندەي…

كابۋل شەتىندەگى «حۆادجا راۆاش» كوپپاتەرلى كەشەنىنىڭ تۇرعىندارى جۇما كۇندەرى باتپىراۋىق ۇشىرۋ ۇشىن شاتىرعا شىعاتىن. بىردە ولار جانتۇرشىگەرلىك جايتقا كۋا بولدى: تاۋدا ورنالاسقان تاليبان مينومەتىنىڭ سناريادتارى جاقىن اراداعى اۋەجايعا قاراي اتىلعاندا اسپانعا بۋداق-بۋداق تۇتىن كوتەرىلدى.

جەرگىلىكتى حالىق «حاسابا» دەپ اتايتىن «حۆادجا راۆاش» اۋدانى 2017 جىلى سالىنعان. بۇل – 2001 جىلدان بەرى شەتەلدىك كومەك پەن اسكەري كەلىسىمشارت اياسىندا قولداۋعا يە بولعان ورتا دەڭگەيلى اۋعاندىقتارعا ارنالعان 9 مىڭ ورىندىق تۇرعىن ۇي كەشەنى. تۇرعىندار ۇشىن ەڭ باستى ماسەلە – قاۋىپسىزدىك. ويتكەنى شەتەلدىك اسكەر كەتكەن سوڭ، كابۋل ورتالىعىنا تاليبان كوتەرىلىسشىلەرى تاراپىنان تونەتىن قاۋىپ-قاتەر دەڭگەيى تىم جوعارى بولىپ تۇر. مۇنداعى پاتەرلەردە اۋىزسۋ دا بار، جىلىتۋ جۇيەسى ورتالىققا قوسىلعان. ليبەراليزم مەن قاۋىپسىزدىكتىڭ كورىنىسى رەتىندە حاسابا اۋلاسىندا ايەلدەر تازا اۋادا ەمىن-ەركىن سەرۋەندەي جۇرىپ بالمۇزداقتارىن جەپ، اڭگىمە-دۇكەن قۇرادى.

ابدۋل كابير زياركاش مەنى ەسىك الدىنان كۇتىپ الىپ، امانداستى. زەينەتكە شىققانعا دەيىن 40 جىل ۇكىمەت مەتەورولوگى بولعان 71 جاستاعى بۇرىنعى كوممۋنيستىڭ دەنە بىتىمى ارىقشا كەلگەن جانە ۇزاق جىلدار تەمەكى شەككەندىكتەن داۋىسى قىرىلداپ شىعادى.

10 جاستاعى ارشيد اتاسىنىڭ سمارتفونىمەن ويناپ جاتىر. سۋ، ورتالىق جىلىتۋ جۇيەسى بار ۇيدىڭ بەسىنشى قاباتىندا ۇش بۋىن وكىلدەرى تۇرادى. بۇل – كابۋلدەگى سان-سالتاناتى جاراسقان وتباسىنىڭ تۇرمىسى.

زياركاش پەن زايىبى پارۆيننىڭ كەنجە ۇلى ەيمالدىڭ دا، كەلىنى حاليدانىڭ دا جاسى 34-تە جانە ولاردىڭ ەكى نەمەرەسى بار. ەيمال مەن حاليدا كولەدجدە كومپيۋتەر ماماندىعى بويىنشا وقىپ جۇرگەندە تانىسقان. قاتارلاستارىنا قاراعاندا ەيمال جۇبايى حاليداعا قىزداردىڭ كاسىبي مەكتەبىندە مۇعالىم بولىپ جۇمىس ىستەۋگە رۇقسات بەرەدى. ەيمالدىڭ امەريكا قارجىلاندىراتىن قۇرىلىس سالاسىنداعى جۇمىسى اياقتالعاننان بەرى حاليدا – وتباسىنىڭ اسىراۋشىسى. تاماق پىسىرەتىن دە، ۇي جينايتىن دا، ىدىس جۋاتىن دا، بالالاردى ويناتاتىن دا – حاليدا. «مەنىڭ بوس ۋاقىتىم كوپ بولا بەرمەيدى»، – دەيدى ول جىميىپ. جۇمىس تابۋدان كۇدەرىن ۇزگەن ەيمال كۇنىن بالالارمەن ۆيدەو-ويىندار ويناۋمەن وتكىزەدى.

سۋليمان مەن ونىڭ تۋىستارى بوس ۋاقىتىن اۋلادا وتكىزەدى. ادام ۇرلاۋ ورتالىق كابۋلداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ بىرى ەكەنىنە قاراماستان، اتا-انالار بالالارىنا ۇي اينالاسىندا ەمىن-ەركىن، اسىر سالىپ ويناۋىنا رۇقسات بەرەدى. ويتكەنى حاسابا – قاۋىپسىز جەر.

زياركاش اۋعانستاندا سالىستىرمالى تۇردە تۇراقتىلىق پەن دەموكراتييالىق رەفورمالار جاسالعان 1960-70 جىلداردى ساعىنىشپەن ەسكە الادى. «پاريجدەن ەش كەم ەمەس ەدى، – دەيدى ول، – مەملەكەتىمىز توقىراۋعا ۇشىرادى». پارۆين اڭگىمەگە قوسىلدى: «بىراق بىز قولدان كەلگەنشە تۇتىنىمىزدىڭ تۇزۋ ۇشۋىنا بارىمىزدى سالىپ جۇرمىز». بالالار بولمەسىندە 10 جاسار ارشيد پەن 8 جاسار راشيد ميككي ماۋس سۋرەتى بار توسەكتە جاتىر. قابىرعالارعا Marvel جاپسىرمالارى سان بەرىپ تۇر. سونىمەن قاتار ۇستەلدىڭ ۇستىندە ەكى ادەمى انشى قۇس وتىرعان تور بار.

اراداعى اۋىلدان كەلگەن جاس قىزدار قۇتى ساتىپ تاپقان 10 افگانيلەرىنە (15 تسەنت) بالمۇزداق ساتىپ الدى.

قالاداعى ەڭ سوڭعى سالىنعان عيمارات – «حۆادجا راۆاشتىڭ» ساۋلەتى ونىڭ تاريحىنان حابار بەرەدى. جۇيەسىز، رەتسىز ەسكى بولىكتەن باستاپ كابۋل تىك بۇرىشتى، قابىر­عالى قورشاۋ­لار اراسىنداعى شاڭ باسقان كوشەلەر شىرماۋىنا ۇلاسىپ كەتەدى. حالىق سانى 2001-15 جىلدار ارالىعىندا 4،5 ميلليونعا جەتىپ، ۇش ەسەلەنگەندىكتەن، ۇيلەر تىپتى بيىك توبەلەرگە دەيىن ىعى-جىعى بولىپ سالىنعان. اۋعانستاندا 1989 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيتىن ساۋلەتشى دجوليون لەسلي قالا ورتالىعى قاراپايىم حالىق كىرە المايتىن قولجەتىمسىز جەرگە اينالعانىن ايتادى. ونداعان جىلعا سوزىلعان سوعىس پەن اسكەري تەكەتىرەس كابۋلدىڭ بەت-بەينەسىن وزگەرتكەن. شەتەلدىكتەر جارىلىس ايماعىنان الىسىراق جەرگە شەگىنىپ جاتقانىنا قاراعاندا، ۋاقىت وتكەن سايىن سودىرلاردىڭ جارىلعىش زاتتارىنىڭ قۋاتى ارتىپ كەلە جاتقانعا ۇقسايدى. كابۋلدىڭ بىتىمگەرشىلىك شتابى، ناتو جانە اقش اسكەري شتاب-پاتەرلەرى سەكىلدى مەكەمەلەردى سىيعىزۋ ۇشىن اۋماعى ەكى ەسەدەن ارتىق ۇلكەيتىلگەن «جاسىل ايماق» جاساقتالدى.

اكەسى ەيمال مەن اجەسى پارۆين مول داستارقاندى كەشكى استى دايىنداپ جاتقاندا ارشيد ورنىنا بىرىنشى بولىپ جايعاستى. جۇما جانە دەمالىس كۇندەرى اۋعان وتباسىلارى داستارقان باسىندا جينالادى.

تاليبان مەن باتىستىق ۇلگىدەگى ۇكىمەت اراسىنداعى سوعىستىڭ ۋشىعۋى حاساباداعى تىنىشتىققا كەسىرىن تيگىزۋى مۇمكىن. كوممۋنيستىك رەجيمگە قولداۋ بىلدىرگەن بۇرىنعى كەڭەس داۋىرىنە تيەسىلى، «حۆادجا راۆاشقا» ۇقسايتىن شاعىن اۋداندار مەن عيماراتتار 1990 جىلدارداعى ازاماتتىق سوعىستا قارۋلى توپتاردىڭ نىساناسىنا اينالدى. «حاسابا مۇنداي قاقتىعىستاردان قورعالماعان»، – دەيدى لەسلي.

ۇلدار مەن قىزدار «حۆادجا راۆاش» كەشەنىندەگى 9 مىڭداي تۇرعىنعا ارنالعان ەكى مەكتەپتىڭ بىرىنە بارۋعا جينالىپ جاتىر.

اۆتورى سۋن ەنگەل راسمۋسسەن، فوتو ەندريۋ كيلتي


ماقالانىڭ تولىق نۇسقاسى مەن الەمدىك زەرتتەۋلەردىڭ قاينار كوزىنە قول جەتكىزگىڭىز كەلسە، shopnationalgeographic.kz ارقىلى ونلاين جازىلىڭىز.

       

پىكىر جازۋ