.

ريكشاعا مىنگەن ورانگۋتان

Hadisiswoyo_Panut_Credit_Craig_Jones_OIC_1

1900 جىلدان بەرى سۋماتراداعى ورانگۋتان سانى 85 پايىزعا قىسقاردى. حاديسيسۆويو مەن ونىڭ توبى مايمىلداردى قورعاۋمەن اينالىسادى.


سۋماترا، يندونەزييا 


پانۋت حاديسيسۆويو،

تابيعات قورعاۋشىسى 


سۋماترادا تىرشىلىك ەتەتىن ورانگۋتاندار ادەتتە پاناسىن پالما ورماندارىنا سالادى. 2014 جىلى پانۋت حاديسيسۆويو ارالداعى ەڭ ۇلكەن قالا – مەداننىڭ كوشەسىمەن كەتىپ بارا جاتقان ريكشاداعى ورانگۋتاندى كوزى شالىپ قالدى. ول مايمىلداردى قورعاۋ «Orangutan Information» ورتالىعىن باسقارادى. سويتىپ، ول كولىكتەر اراسىمەن مايمىلدى جاياۋ قۋدى. «ريكشاعا سەكىرىپ مىنىپ، جۇرگىزۋشىنى توقتاتتىم»، – دەيدى ول. سوسىن ول جابايى جانۋارلاردى ساتۋمەن اينالىساتىن دەلدالدى ازاماتتىق تۇتقىنعا الىپ، وز قىزمەتكەرلەرىن كومەككە شاقىردى. ۇش ساعاتتان كەيىن پوليتسييا دا كەلدى.

ونىڭ جۇمىسى وتە اۋىر. «National Geographic-تىڭ» كىشى عىلىمي قىزمەتكەرى ۋاقىتىنىڭ كوبىن پالما كەسۋدى توقتاتۋعا، ازييا جازىعىنداعى ەڭ ۇلكەن تروپيكالىق ورمان – «Leuser» ەكوجۇيەسىنە زييانكەستىك ەتەتىن ۇيىمدارمەن كۇرەسۋگە ارناپ جۇر. ول تىپتى، ورانگۋتاندارمەن بىرگە مۇيىزتۇمسىق، جولبارىستاردىڭ دا قورعاۋ ايماقتارىن انىقتاۋ ۇشىن درونشى-فوتوگرافتاردى جۇمىسقا تارتتى.

پىلدەر مەن مۇيىزتۇمسىقتاردىڭ دەنە مۇشەلەرى ساۋدالانادى، ال ورانگۋتاندار بۇتىندەي ساتىلادى. قولعا ۇيىرسەكتىگىنەن ادامدار ولاردى كوبىنە ۇيىندە باعۋعا اۋەس. قاراقشىلاردىڭ ىلۋدە بىرى عانا جاۋاپقا تارتىلدى. اباقتىعا قامالعاندارى دا ساۋساقپەن سانارلىق. ايتسە دە، حاديسيسۆويو مەن ونىڭ توبى ولجالى. ولار 2001 جىلدان بەرى بىر مىڭ گەكتاردان استام ورماندى قايتا قالپىنا كەلتىردى. ال ريكشاداعى ورانگۋتاننىڭ جاعدايى نە بولدى دەيسىز بە؟ پوليتسييا ساۋداگەردى تەرگەۋگە الدى. ال مايمىل مەكەنىنە قايتتى. – دانيەل ستوۋن

فوتو: كرەيگ دجوۋنس. ORANGUTAN INFORMATION CENTRE. NGM MAPS

«NG-دىڭ» عىلىمي زەرتتەۋدى قارجىلاندىرۋ جولدارىن مىنا سىلتەمە ارقىلى بىلە الاسىز: nationalgeographic.com/explorers.

كاۆاي فوتوسۋرەتتەر مەن بەينەجازبالار ارقىلى پيراميدالاردىڭ دالمە-دال 3D ۇلگىسىن جاسايدى. ول ۇتىمدى سۋرەت تۇسىرۋ ۇشىن پيراميدانىڭ باسىنا شىعىپ تۇر.

كاۆاي فوتوسۋرەتتەر مەن بەينەجازبالار ارقىلى پيراميدالاردىڭ دالمە-دال 3D ۇلگىسىن جاسايدى. ول ۇتىمدى سۋرەت تۇسىرۋ ۇشىن پيراميدانىڭ باسىنا شىعىپ تۇر.


مىسىر


پيراميدانىڭ پىشىنى قانداي؟


يۋكينوري كاۆاي Nat Geo زەرتتەۋشىسى


يۋكينوري كاۆاي گيزاداعى «الىپ پيراميدالاردى» قازىنا تابۋ ۇشىن زەرتتەپ جۇرگەن جوق. ونى قىزىقتىراتىنى – دەرەك. پيراميدالار قانشا قازىلسا دا، سكانەرلەنسە دە، سۋرەتكە تۇسىرىلسە دە كوبىنىڭ ناقتى ولشەمى الى دە بەلگىسىز.

كاۆاي الىپ قۇرىلىستى العاش رەت 1992 جىلى كوردى. ول كەزدە 19 جاستا ەدى. پيراميدالاردى زەرتتەۋ ۇشىن سوناۋ جاپونييادان مىسىرعا كەلگەن. بىراق پيراميدالار ول ويلاعاننان الاسا بولىپ كورىندى.

كاۆاي سوڭعى ون جىل بويى بۇل قۇرىلىستاردى ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەدى. لازەرلى سكانەر مەن فوتوگراممەترييانىڭ، ياعني سۋرەتتەر مەن ار تۇرلى بۇرىشتان تۇسىرىلگەن بەينەجازبالاردى بىرىكتىرۋ ادىسىن پايدالانىپ، پيراميدالاردىڭ 3D ۇلگىسىن جاساپ شىعارادى. سونداي-اق، ول ەڭ ۇلكەن حەوپس پيراميداسىنىڭ ماڭىنداعى ۇڭگىر تارىزدەس ەرەكشە ويىستى سۋرەتكە تۇسىرىپ، رەستاۆراتسييالىق جۇمىس باستالار الدىندا كونە پيراميدانىڭ ۇلگىسىن جاسادى.

ول وسى اقپاراتقا سۇيەنە وتىرا، پيراميدالاردىڭ قالاي سالىنعانىن انىقتاۋعا ۇمىتتى. سوسىن ميۋوندى رەنتگەنوگرافيياعا، ياعني عارىش ساۋلەلەرى ارقىلى قۇرىلىستىڭ تىعىزدىعى مەن ونىڭ ىشكى كورىنىسىن بەينەلەيتىن ۆيزۋالدى ادىسكە جۇگىنبەكشى. كاۆاي وزىنىڭ جان-جاقتى تەكسەرۋ جۇمىستارىن قىلمىستى زەرتتەۋمەن سالىستىرادى.

لازەرلى سۋرەتتەر، عارىش ساۋلەلەرىن باقىلايتىن دەتەكتورلار جانە 3D ۇلگىلەر ينديانا دجونس ستيلىندەگى قۇپييالاردىڭ سىرىن ايعاقتاپ، ارحەولوگييالىق كەشەندەردىڭ ەسىگىن دۇنيە جۇزىنىڭ بارلىق جاستاعى عالىمدارى مەن ادامدارىنا ايقارا اشتى. وتكەن جىلى لازەرلى سۋرەتتەردى زەرتتەگەن ارحەولوگ تۋتانحامون پەرعاۋىننىڭ مازارىندا جاسىرىن بولمەلەر بارىن اڭعارتاتىن تۇسپالدار تاپتى. اقپاندا گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتى ستۋدەنتتەرى سكاندار مەن فوتوسۋرەتتەردەن قۇراستىرىلعان گيزا پيراميدالارىنىڭ ۆيرتۋالدى نۇسقاسىنا ساياحات جاسادى. كاۆاي كراۋدسورسينگ ادىسى پيراميدالاردىڭ قۇپيياسىن اشۋعا كومەكتەسەدى دەپ سەنەدى. الايدا تەك كومپيۋتەرلىك اقپاراتقا سۇيەنىپ قانا قويماي، كەشەندى مۇقييات زەرتتەۋ قاجەت.

كاۆاي وقۋشى كەزىندە تەلەديداردان دەرەكتى فيلمدەردى كوپ كورىپ، پيراميدالارعا قىزىعا باستادى. بۇگىندە ول مىسىردا، شىجىعان كۇن استىندا جۇرۋ گولليۆۋد سيپاتتاعانداي كوزتارتار كورىنىس ەمەس ەكەنىن ايتادى.

كاۆاي تاپقان ەڭ كەرەمەت نارسە نە دەيسىز عوي؟ وسىدان ون جىل بۇرىن قازىپ الىنعان قوقىس ۇيىندىسى. ول ەجەلگى ادامداردىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىنە كوز جۇگىرتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. كاۆاي ارحەولوگييانىڭ باستى ماقساتى – وتكەنگە قاتىستى دەرەكتەردى جيناقتاپ، ادامداردى تۇسىنۋ دەپ بىلەدى. «بىز قازىنا ىزدەۋشى ەمەسپىز. بىزگە قازىنادان گورى اقپارات ماڭىزدىراق». – نينا ستروچليك

فوتو: مومەن بادر. NGM كارتالارى

    

1 پىكىر جازىلعان

پىكىر جازۋ