.

بيەڭ ساۋىندى بولسىن!

كوكتەم كەلىپ، كۇن جىلي سالىسىمەن قازاقتار «بيە بايلاۋ» قامىنا كىرىسەدى. «National Geograhic قازاقستان» فوتوگرافى ەربولات شادراحوۆ وسىناۋ تاڭعاجايىپ داستۇردى فوتو تىلىمەن ەگجەي-تەگجەيلى بايانداپ بەرمەك.

02

03

04

 

06

ادەتتە، كوشپەلى قازاقتار جايلاۋعا شىعار الدىندا بيەلەردى بولىپ، قۇلىنداردى جەكەلەي باستايدى. ال داستۇر بويىنشا اۋىلدىڭ ۇلكەن اقساقالدارىنىڭ بىرى توقپاققا اق ماتا بايلاپ، سونىمەن قازىق قاعۋ جورالعىسىن جاسايدى.

07

08

 

قازىق قاعىلىپ، قۇلىندار بايلاناتىن جەلى دايىن بولعاننان سوڭ «مالىم قۇت اكەلسىن» دەگەن تىلەكپەن بيەباۋداعى قازىقتاردىڭ باسىنا سارى ماي جاعىلادى. سارى مايدى قازىقتان بولەك جەلى ارقانىنىڭ باسىنا، ايعىردىڭ جالى مەن بيەنىڭ ساۋىرىنا جاعادى.

10

12

13

14

15

جەلى تارتقاندا ار بەس قۇلىننىڭ ورتاسىنا بىر قازىق قاعىلادى. جەلى ماڭى بيەباۋ دەپ اتالادى. بۇل ادەتتە قۇلىنداردىڭ العاش نوقتا كيىپ، جەلىگە العاش بايلانعان ساتى. قۇلىندار شالمامەن نەمەسە قۇرىقپەن ۇستالادى. اساۋ قۇلىنداردىڭ بۇنداي ارەكەتكە بىردەن ۇيرەنە كەتۋى ەكىتالاي. سول ۇشىن ولاردىڭ نوقتا مەن جەلىگە ەتى ۇيرەنە كەتۋى ەكىتالاي. سول ۇشىن ولاردىڭ ەتى ۇيرەنگەنشە ۇنەمى باقىلاۋدا بولادى. باقىلاۋ بولماسا كەيبىر قۇلىندار موينىن سوزىپ الۋى مۇمكىن.

16

17

18

 

بيەنىڭ العاشقى ساۋىمىنان بۇرىن كوك مايسا شوپكە داستارحان جايىلىپ، ەت پەن قۋىرداقتان باستاپ، باۋىرساق، ماي، بالقايماق، قۇرت، ىرىمشىك سەكىلدى تاعامدار قويىلادى. كەلگەن اعايىن، تۋما-تۋىس، جورا-جولداستارعا، قوناقتارعا دامنەن ۇسىنىلادى. ولار ۇي يەسىنە «بايلار كوبەيسىن!»، «اق مول بولسىن!» دەگەن جاقسى ىرىمدى سوزدەر ايتىپ، داستارقانعا جايعاسادى. بۇل وتىرىستى «بيەباۋدىڭ شايى» دەپ تە جاتادى.

 

 

اس الدىندا اۋىل اقساقالدارى «بيە باۋ باتاسىن» بەرەدى. باتا بىلاي بولىپ كەلەدى:

        يا، قۇداي جار بولىپ،

        ۇزارتا گور جەلىسىن،

        كەڭەيتە گور ورىسىن.

        جيرەن ساقال قامبار اتا،

        بايتالىنا قۇلىن تەلىسىن.

        جازىق جاۋىندى بولسىن،

        بيەڭ ساۋىندى بولسىن.

        جىلقىڭ كوككە كەنەلسىن،

        قۇلىنىڭ سۇتكە بوگەلسىن.

        ساقا ايعىرىڭ كىندىگىنەن،

        سابا بيەڭ پۇشپاعىنان قۇت بولسىن.

        سۇراعانعا بەكەر بەر،

        سۋساعانعا جەكە بەر.

        ساباڭ تولى سۇت بولسىن.

        قۇرىعىن سۇيرەتكەن ۇرىڭنان ساقتا،

        قۇيرىعىن سۇيرەتكەن بورىڭنەن ساقتا.

        نازارى اشتىڭ سۇعىنان ساقتا،

        سۇعاناق كوزدىڭ وعىنان ساقتا.

        قارا تىلدىدەن تىلىككەننەن ساقتا،

        قالدى كوزدىدەن كوزىككەننەن ساقتا.

        قاباعىم دەپ شىرەنگەن بايعا دا،

        تاماعىم دەپ تىلەنگەن جارلىعا دا،

        مەيمىلدەپ قىمىزىڭ جەتسىن.

        قامبار اتاعا داستارقان جايىپ،

        بيەباۋعا تىلەگەن تىلەگىڭدى،

        قابىل ەتسىن!

 

بيە ساۋۋ سالتاناتىنا وتباسى تۇگەلدەي دايىندالادى. ەر ازاماتتار بيە تارتىپ، جاس بالالار قۇلىن بايلايدى. ادەتتە كۇبىنى توبىلعى تۇتىنىمەن، ساماۋىرىنمەن ىستايدى. سابا مەن كۇبىنى ەڭ كەمىندە جىلىنا بىر رەت ىستاپ تۇرعان لازىم. دەر كەزىندە تازارتىپ، ىستالماعان ىدىس وڭەزدەنىپ، قىمىزدان ەسكى دام شىعىپ تۇراتىن بولادى.

فوتو: ەربولات شادراحوۆ

    

پىكىر جازۋ