Қайта жанданған Арал — National Geographic Qazaqstan
.

قايتا جاندانعان ارال

01

02

ارال تەڭىزى – كەزىندە قۇرلىقتىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان دۇنيەجۇزىندەگى ەڭ ىرى تورت سۋ قويمانىڭ بىرى بولاتىن. سولتۇستىك بولىگى قازاقستانعا، ال وڭتۇستىگى وزبەكستان اۋماعىندا ورنالاسقان ارال تەڭىزى سوڭعى 40 جىل شاماسىندا وزىنىڭ باستاپقى كولەمىنەن 4 ەسەگە دەيىن كىشىرەيىپ كەتكەن كەزدەرى دە بولدى. وعان سەبەپ 1960 جىلدارى كەڭەس ۇكىمەتى باسشىلىعىنىڭ ماقتا ەگىستىگىن سۋارۋ ۇشىن ارالعا قۇياتىن ەكى نەگىزگى وزەن – سىردارييا مەن امۋدارييانى بۇرۋعا پانمەن بەرۋى بولدى. سونىڭ سالدارىنان ارادا جىلدار وتكەندە تەڭىز دەڭگەيى 18 مەترگە دەيىن تومەندەپ، ارال تەڭىزى بىر-بىرىنەن وقشاۋلانعان سولتۇستىك (كىشى) ارال جانە وڭتۇستىك (ۇلكەن) ارال دەپ ەكىگە بولىندى. 2003 جىلى وڭتۇستىك ارالدىڭ وزى تاعى ەكىگە: شىعىس جانە باتىس بولىككە ايىرىلدى (شىعىس ارال جانە باتىس ارال).

03

04

05

ايتا كەتەيىك، سوڭعى جىلدارى ارال ماڭىندا تىرشىلىك جاندانىپ كەلەدى. سىردارييا وزەنى كەلىپ قۇياتىن سولتۇستىك ارالدىڭ جاعدايى وڭتۇستىكتەگى بولىگىمەن سالىستىرعاندا تاۋىر. وعان 2005 جىلى سالىنعان 14 شاقىرىمدىق كوكارال بوگەتى ايتارلىقتاي سەپ بولۋدا. ناقتىراق ايتساق، 2010 جىلى بوگەتتىڭ كومەگىمەن سولتۇستىك ارالداعى سۋ مولشەرى تەڭىز دەڭگەيىن 42 مەترگە دەيىن كوتەرىلسە، ورتاشا تەرەڭدىگى – 8 مەترگە جەتكەن.

06

07

سونىڭ ارقاسىندا سولتۇستىك ارالدىڭ اينالاسىنا ونداعان بالىق زاۋىتى اشىلىپ، جىلىنا 3 مىڭ توننا بالىق وڭدەلەدى. دال قازىرگى ۋاقىتتا ول تەڭىزدە سازان، كوكسەركە، اق امۋر، لاقا، تابان، تورتا جانە كامبالا بالىقتارى بار. تاياۋ جىلداردا سۋ ارال قالاسىنا دا جاقىندايدى دەگەن بولجام بار.

08

09

10

11

12

14

فوتو: ەربولات شادراحوۆ

       

پىكىر جازۋ