От шашқан – Шақпақ ата! — National Geographic Qazaqstan
.

وت شاشقان – شاقپاق اتا!

ماڭعىستاۋ وبلىسىندا جارتاسقا قاشاپ سالىنعان شاقپاق اتا مەشىتى – حىى-حىىى عاسىرلارعا جاتقىزىلاتىن ساۋلەت ونەرى ەسكەرتكىشتەردىڭ بىرىنەن سانالادى.

ول مەشىت تۇپقاراعان اۋدانى اۋماعىنداعى تاۋشىق كەنتىنەن باتىسقا قاراي 25 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان.

شاقپاق-اتا مەشىتىنەن كوشپەندىلەردىڭ تاس-قالاۋشىلىق ونەرىن كورۋگە بولادى. مەشىتتىڭ ورتالىق كۇمبەزى بولمەنى باسىپ وتەتىن ۇزىن تۇزارا، ونىڭ ەكى قاپتالىندا قورجىن ۇي ورنالاسقان. ورتالىق ناماز وقيتىن 5،0ح4،5 مەتر بولمە زالىنىڭ تورت بۇرىشىنان جۇمىر باعانالار قاشالىپ، ولاردىڭ اراسى ساندى داربازامەن بايلانىستىرىلعان. زالدىڭ توبەسىنەن كۇمبەز ويىلىپ، ودان تسيليندر تارىزدى بيىكتىگى 1،55 مەتر ويىندى شىعارىلعان.

زالدىڭ بوساعا قابىرعالارى ار عاسىرداعى سۋرەتتەرمەن كوركەمدەلگەن، ول جەردەن جانۋارلاردىڭ، قارۋ-جاراقتىڭ، سالت-اتتى ادامداردىڭ، اعاش جانە گۇلدەردىڭ بەينەسىن، جازۋلاردى، تاعى باسقالاردى كورۋگە بولادى.

ەل ىشىندە ايتىلىپ جۇرگەن اڭىز بويىنشا، شاقپاق اتا جاۋمەن شايقاسقان كەزىندە باتىرلىعىمەن كوپشىلىكتىڭ كوزىنە تۇسكەن كىسىگە بەرىلگەن لاقاپ ەسىم. باتىر جولدا كەلە جاتىپ وت قاجەت بولا قالعان جاعدايدا بىر تىرناعىن ەكىنشىسىنە تيگىزسە بولدى، ۇشقىندار جان-جاققا شاشىرايتىن بولعان دەسەدى.

بەلگىلى گەومورفولوگ سەرىكبول قوندىباي ميفولوگييادا شاقپاق اتا ولگەندەردى جەلەپ-جەبەۋشى، جىلانداردىڭ امىرشىسى، ال تاريحي تۇلعا رەتىندە — شوپان اتانىڭ نەمەرەسى بولعانىن، ال شاقپاقتىڭ شىن ەسىمى شاحماردان بولعانىن ايتادى.

وسى قورىمدا شاقپاق اتا مەشىتىنەن باسقا ح-حىح عاسىرلار ارالىعىندا ىرگەسى قالانعان ساعاناتام، قۇلپىتاس، ساعانا-قويتاس سيياقتى كوپتەگەن دىني ەسكەرتكىشتەر ساقتالعان.

فوتو: ەربولات شادراحوۆ

       

پىكىر جازۋ