.

الىپ اعاش اڭىزدارى

ىڭىر قاراڭعىلىعى قويۋلانىپ قالعان كەز ەدى. جاركەنت قالاسىنداعى قوناق ۇيدەگى ۇكىنىڭ ۇياسىنداي بولمەدە ەكى ادام تەلەديدار حابارىن كورىپ وتىرعانبىز. كوز الدىمىزدا – لاتۆييا وڭىرى. وپەراتور وبەكتيۆى ەكراننان بويى التى قابات ۇيدىڭ بيىكتىگىنە جەتەتىن، دىڭىنىڭ جۋاندىعى تورت-بەس مەتر كەلەتىن اعاش كورىنىسىن جايىپ سالدى. ديكتوردىڭ سوزىنە قاراعاندا بالتىق بويى ورماندارىندا بۇدان اساتىن الىپ جوق. ماماندار ونىڭ قاي ۋاقىتتان بەرى وسىپ تۇرعانىن دا انىقتاپ، ەسەپتەپ قويعان. ەمەن 330 جاستا بولىپ شىقتى. بىراق… يا، بىراق سوڭعى كەزدەرى ول ۋاقىت سىنىنا شىداي الماي سىر بەرە باستاپتى. بۇل جاعداي اعاشتىڭ ۇشار باسىنداعى بۇتاقتارىنىڭ قۋراپ، ونداعى جاپىراقتاردىڭ سولعىن تارتۋىنان انىق بايقالعان. مۇنى كورگەن لاتىش باعباندارى تابيعاتتىڭ وز ەلىندەگى قايتالانباس وسى بىر سىيىن قاز-قالپىندا ساقتاپ قالۋ ۇشىن بار كۇش-جىگەرلەرىن جۇمسايدى. ولار بيولوگ عالىمداردىڭ اقىل-كەڭەسى بويىنشا ارنايى جاسالعان شپريتس ارقىلى ەمەن دىڭىنە «ۋكول» جاساپ، اۋرۋعا شالدىققان بۇتاق تارماقتارىنىڭ كلەتكالارىنا مينەرالدى قورەكتىك سۇيىق زاتتار جىبەرىپ وتىرادى. سونىڭ ناتيجەسىندە الىپ اعاش تىرىلىپ، قايتادان بۇرىنعى قالپىنا كەلگەن. تاڭدانارلىق ارى ريزا بولارلىق وقيعا!

– مۇنداي الىپ اعاش بىزدە دە بار عوي، – دەدى جانىمدا وتىرعان وسى وڭىردەگى ولكەتانۋشى ۇستاز قالي دەگەن جىگىت.

– سولاي ما؟

وسىلاي دەپ وعان بۇرىلعان مەن ودان وزى بىلەتىن سول ماسەلە تۋرالى ايتىپ بەرۋدى سۇرادىم. ونىڭ اڭگىمەسىنە قاراعاندا، بۇل وڭىردە دىڭىنىڭ كولەمى كيىز ۇيدىڭ ورنىنداي ۇلكەن بايتەرەككە تەڭ كەلەر ەشتەڭە جوق سيياقتى. وزى ەس بىلگەلى بەرى ول ونداي الىپ قاراعاشتى باسقا جەردەن كەزدەستىرمەگەن، كورمەگەن. جاركەنتتەن 15 شاقىرىم جەردە وسىپ تۇرعان ونى جەرگىلىكتى جۇرت «جۋان اعاش»، «جالعىز اعاش» دەپ اتاعانىمەن، تابيعاتتىڭ بۇل سىيىنىڭ نەندەي قۇپيياسى بارلىعىن جوندى بىلمەيدى.

كەلەسى كۇنى الگى جەرگە بارۋ ۇشىن اۋدان ورتالىعىنان ەرتەلەتىپ شىعىپ كەتتىك. سۋى سىلدىراي اعىپ جاتقان وسەك وزەنىنەن وتكەن سوڭ، ماشينا باتىسقا باعىت تۇزەدى دە جىڭعىلدى توعايعا كەلىپ كىردى. سودان سوڭ بەلەس-بەلەس قۇم بۇيراتتار باستالىپ، ول قىزىل كەرىش توپىراقتى اڭعارعا دەيىن بىزدەن قالماي ىلەسىپ وتىردى. ساي ىشىندەگى ارانتىس تاستار، قوس قاپتالداعى توبە بەتكەيلەرىن جاڭبىر سۋى شايىپ، جەل مۇجىگەن جارتاستار كىم-كىمگە دە بولماسىن ماين ريد پەن فەنيمور كۋپەر شىعارمالارىندا سۋرەتتەلەتىن ورتالىق امەريكانىڭ كورديلەر تاۋلارىن، كولورادو شىڭىراۋلارىن ەسكە تۇسىرگەندەي. ايتىپ ايتپاي نە كەرەك، وسى اڭعار ناعىز شىتىرمان وقيعالى فيلم تۇسىرۋگە لايىق جەر سيياقتى. دەتەكتيۆتى كينوعا بۇدان ارتىق تابيعات فونىن ىزدەسەڭ دە تاپپايسىڭ.

– مىنە، الىپ اعاش!

قالي نۇسقاعان جاققا جالت قاراعانىمىزدا بارىمىز دە سىلەيىپ تۇرىپ قالدىق. كەرەمەت! قارسى الدىمىزدا جەكە دارا ورمان تۇر. سويتسەك، ورمان دەگەنىمىز تۇيەنىڭ بەلىندەي بۇتاقتارىن جان-جاققا جايىپ جىبەرگەن جالعىز قاراعاش ەكەن دە، قاراعاش دەگەنىمىز بىر شوعىر ورمان بولىپ شىقتى. جاڭىلتپاش سيياقتى بۇل سويلەمنىڭ مانىن دۇرىس تۇسىنىڭىزدەر، قۇرمەتتى وقىرمان. ىزدەپ كەلگەن الىپ قاراعاشتىڭ سىرت كورىنىسى العاش كورگەن ادامعا شىنىندا دا ناق وسىنداي اسەر قالدىرارى انىق. نەگە دەسەڭىز ونىڭ دىڭىنىڭ وزى كيىز ۇيدىڭ ورنىنداي جەردى الىپ جاتىر. بايتەرەكتىڭ بيىكتىگى 15-17 مەترگە دەيىن كوككە بوي سوزعان دا، ونىڭ جان-جاققا تاراعان كوپ بۇتاقتارىنىڭ ىشىندەگى ەڭ ىرى تورتەۋى وز سالماقتارىن كوتەرە الماي تومەن يىلىپ، جەرگە جەتكەن سوڭ قايتا جوعارى كوتەرىلىپ توڭىرەكتى كەزىڭكىرەپ كەتكەن. الگەبراداعى سينۋسويدا سىزىعى سيياقتى يرەلەڭدەگەن ول تومارداي بۇتاقتاردان تاراعان وسكىندەر قانشاما؟ مىنە، مۇنىڭ بارى تابيعاتتىڭ سيرەك كەزدەسەتىن وسى بىر سىيىنىڭ الىپ جاتقان جەر اۋماعىن ودان ارى ۇلكەيتىپ، سىرت كورىنىسىن سۇستى ەتىپ كورسەتە تۇسكەن. ول تامىرلارى توپىراقتان ادىرايىپ شىعىپ جاتقان، تۇيەنىڭ بەلىندەي بۇتاقتارى ايداھارداي بۇكتەتىلگەن زاۋلىم قاراعاش ەمەس، جەردى تەمىر توپشى بولات تۇياقتارىمەن بۇرە شەڭگەلدەپ قالعىپ كەتكەن الىپ سامۇرىق سەكىلدى. ونىڭ اينالاسىندا بىزدەن گورى ەرتەگىدەگى تاۋ كوتەرگەن تولاعاي جۇرسە، ال اناۋ سايگەل قۋىپ كەلگەن سيىرلاردان گورى بۇل الىپ اعاشقا دينوزاۆرلار كولەڭكەلەپ، مامونتتار سۇيكەنسە جاراساتىنداي. ولاي دەيتىنىمىز بۇل عالامات قاراعاشتىڭ وزى ەرتە داۋىردەن قالعان بىر بەلگى سيياقتى.

تابيعاتتىڭ وسى بىر سيرەك كورىنىسىن سىرتتاي تاماشالاپ بولعان سوڭ بىز ەندى ونىڭ بۇكىل بولمىس-بىتىمىمەن جەكەلەي تانىسىپ كورۋگە بەل بايلادىق. العاش نازار اۋدارعان نارسەمىز اعاش تۇبىنەن بۇرقىلداي قايناپ شىعىپ جاتقان تۇما بۇلاق بولدى. بۇرىن ول دىڭگە جابىسقان بىلەكتەي تامىرلاردىڭ بارىنىڭ ارا-اراسىندا سىرتقا سىزدىقتاي شاپشىپ تۇرعان ەكەن. كەيىن مۇنىڭ كوپشىلىگى وز-وزىنەن سۋالىپتى دا اتالمىش ىلعال كوزى اعاش تۇبىنىڭ تەك بىر جاعىندا قالىپتى. بايتەرەك كولەمىنىڭ وسىنشا جۋانداۋىنا، ونداعى سانسىز بۇتاق، جاپىراق اتاۋلىنىڭ وسىپ، قۋراپ قالماۋىنا مىناۋ بۇلاق تارامدارى وز كەزىندە از ەڭبەك سىڭىرمەگەن سيياقتى. توق ەتەرىن ايتقاندا، كوكجاسىل وسىمدىك اتاۋلىعا بىردەن-بىر قاجەت سۋ مولشەرى بۇل جەردە كۇنى كەشەگە دەيىن جەتكىلىكتى بولعان. ال سول «فونتانداردىڭ» مىنا بىرەۋىنەن باسقاسى سوڭعى كەزدە نەگە تارتىلىپ قالىپ، جوق بولىپ كەتتى، بۇل بىز ۇشىن بەلگىسىز جۇمباق نارسە. وسىلاردى بايقاي كەلىپ قاراعاشتىڭ تاپ تۇبىنەن ونىڭ ۇشار زاۋ باسىنا كوز سالدىق. توبەگە قاراساڭ تاقيياڭ تۇسەر بيىكتىكتىڭ بارىن كيىزدەي ۇيىسقان جاپىراقتار وسكىن شىبىقتارمەن بىرگە بىتىسا ارالاسىپ تورلاپ تاستاعان. بۇل جەردەن كوك جۇزى كوزگە انىق كورىنبەيدى، قۋاتتى دەگەن كۇن ساۋلەسىنىڭ وزى جاڭاعى كەدەرگىلەردىڭ اسەرىنەن اعاش تۇبىنە بوزامىق بوپ ارەڭ جەتىپ تۇر. الىپ اعاشتىڭ الىپ بۇتاقتارى-اي! سوز ورايىندا بىز تۇيەنىڭ بەلىندەي ولاردىڭ ارقايسىسى جاڭادان سالىنىپ جاتقان بىر-بىر ۇيگە مىقتى بەلاعاش بولارلىق دەسەك ەشبىر قاتەلەسپەس ەدىك.

– مۇنىڭ دىڭىنىڭ اۋماعىن قالاي ولشەسەك ەكەن؟

– قۇشاقتاپ كورەيىك، – دەدى بىزبەن بىرگە ەرىپ كەلگەن وسى وڭىردىڭ تۋماسى مولوت اتتى اعامىز. – وسى بارىمىز بىر-بىرىمىزگە قول ۇشىن بەرىپ شەڭبەر جاساساق، اعاش تۇبىنىڭ كولەمى بەلگىلى بولىپ قالار.

– دۇرىس! تابىلعان اقىل!

بىز بۇل جەرگە التى ادام بوپ كەلگەن ەدىك. اۋداندىق سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ باستىعى توقتارباي، مەكتەپ ديرەكتورى، ولكەتانۋشى قالي مەن ۇستاز مولوت، جۇرگىزۋشى قادىر مەن ورمانشى احمەتجان  جانە گازەت تىلشىسى مەن بولىپ بارىمىز الىپ اعاشتى قورشاي تىزىلگەنىمىزدە وعان قۇشاعىمىز جەتپەدى. نە ىستەۋ كەرەك ؟ وسى كەزدە بەتكەيدەگى قوي-ەشكى قايىرىپ جۇرگەن بىر قارتتىڭ بۇلاققا جاقىنداپ كەلە جاتقانىن كوردىك. بىز ول كىسىگە جامىراي سالەم بەردىك تە، قىزىق ۇشىن ىستەپ جاتقان مىنا تىرلىگىمىزدى ايتىپ، اقساقالدىڭ قاتارعا تۇرۋىن وتىندىك. مىنە، سوندا عانا… يا ، سوندا عانا بارىپ جەتى ادامنىڭ قۇشاعى الىپ اعاشتى ارەڭ ورادى-اۋ!

– سەندەر مەنەن:  «مىنا بايتەرەك بۇل جەردە قاشاننان بەرى وسىپ تۇر ، ول جايىندا ەل اراسىنان قانداي اڭىز اڭگىمە ەستىدىڭىز، وسى قاراعاشتىڭ جاس مولشەرىن انىقتاۋعا بولا ما؟» – دەپ سۇرايسىڭدار. «كوپتى كورگەن باسىمىز، كوپ جاساعان جاسىمىز بار»،– دەمەكشى سول ساۋالداردىڭ بارى بولماعانىمەن، بىرەۋىنە شامامەن بىلاي دەپ جاۋاپ بەرۋگە بولادى شىراقتارىم.

بۇلاق باسىندا جاڭا بىر ازىردە عانا تانىسقان مۇقان اتتى اقساقال وسىلاي دەدى دە بىزگە مىنا بىر جايدى باياندادى. قازىر بارىمىز القا-قوتان وتىرعان مىنا جەردەن التى شاقىرىمداي قاشىقتىقتاعى زيراتتا بۇل كىسىنىڭ اتاسى، اكەسى جەرلەنگەن ەكەن. اتاسى 80 جاسىندا، اكەسى 75 جاسىندا دۇنيە سالعان. مۇقاڭنىڭ وزى بيىل 75-كە كەلىپتى. مىنە، وسى ۇش ۇرپاقتىڭ ار كەزەڭدەگى ومىر سۇرگەن پەرزەنتتەرى عۇمىرىنان كۋا بولارلىق دەرەك مىناۋ. ول – وزىمىز سوز ەتىپ وتىرعان الىپ قاراعاشتى بۇل كىسىنىڭ اتاسىنىڭ ەڭ العاش بايدىڭ مالىن باعۋعا جاراعان بوزبالا شاعىندا، ال اكەسىنىڭ 7 جاسىندا، وزىنىڭ 11-گە شىعار كەزىندە كورگەندىگى. دەمەك، بۇدان مىناۋ بايتەرەك وسى وڭىردە كەمىندە بىر عاسىردان بەرى وسىپ، وركەن جايىپ تۇر دەپ قورىتىندى جاساۋعا بولاتىن سيياقتى.

…جەتىسۋ وڭىرىندەگى بىر جەتىلىك جولساپارىمىز اياقتالىپ، الماتىعا قايتىپ ورالعان سوڭ وزىمىز كورگەن الىپ اعاش بەينەسى كوز الدىمىزدان كوپكە دەيىن كەتپەي قويدى. سونداعى العان ۇمىتىلماس اسەر كەلە-كەلە: «ەلىمىزدىڭ ورمان، توعايلارىندا كەزدەسەتىن وسىنداي سيرەك قۇبىلىستاردى بوتانيك ماماندار ەسەپكە الىپ، ولارعا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن بە؟ ەگەر ونداي جۇمىستار اتقارىلعان بولسا، سولاردىڭ قاتارىندا قازاقستانداعى وزىمىز كورگەن جويداسىز الىپ قاراعاشتىڭ دا اتى اتالىپ قالۋى مۇمكىن-اۋ؟ عالىمدار سوندا وعان نەندەي عىلىمي انىقتاما بەردى ەكەن؟» – دەگەن ويلارعا جەتەلەگەنىن قازىر تىپتەن جاسىرعىمىز كەلمەيدى. وعان: «جالپى بىر جەردە، بىردەي جاعدايدا، بىر توپىراقتان نار الىپ، بىر اۋامەن دەمالىپ وسىپ، ونىپ تۇرعان اعاشتاردىڭ اراسىنان مۇنداي كەرەمەتتەر قالاي پايدا بولادى؟ ونىڭ قاتارىنداعى باسقا تۇقىمداس، تۋىستارى نەگە سونداي دارەجەگە جەتپەگەن؟ بيولوگتار وسى قۇپييانى بىزگە ايتىپ بەرسە جاقسى بولار ەدى»،– دەگەن سۇراقتاردىڭ دا قوسىلعانى بار.

مىنە، وسىلارعا جاۋاپ تابۋ ۇشىن كوپتەگەن ەنتسيكلوپەدييالىق انىقتامالىقتاردى الىپ اقتارۋعا تۋرا كەلدى. سويتسەك وزىمىز سوز ەتىپ وتىرعان تابيعات عاجايىپتارى بۇرىنعى پوستكەڭەستىك ەلدەر بويىنشا التى رەسپۋبليكادا بار ەكەن. سونىڭ العاشقىسى ۋكراينانىڭ حارتيتسا ارالىعىنداعى كارى ەمەن دەر ەدىك. ونىڭ جاسى قازىر 700 جىلدان اسىپ كەتكەن. بيىكتىگى 36 مەتر، دىڭىنىڭ جۋاندىعى 6 مەتر 32 سانتيمەتر، ارقايسىسىنىڭ ديامەترى 80-100 سانتيمەتردەن كەلەتىن 18 ىرى بۇتاعى بار بۇل عاسىرلار قۇرداسى وز زامانىنداعى كوپتەگەن وقيعالاردىڭ تىرى كۋاسى سانالادى. ونىڭ سايالى تۇبىنە گەتمان بوگدان حمەلنيتسكيي وز اسكەرىن جيناعان. ازامات سوعىسى جىلدارىندا بۇل جەردە س. م. بۋدەننىيدىڭ اتتى اسكەرلەرىنىڭ دالا گوسپيتالى ۋاقىتشا ورىن تەۋىپ، نوسەر جاڭبىردان پانالاعان. ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە گيتلەرشىلدەر ونى كەسىپ الىپ، گەرمانيياداعى بوتانيكا مۋزەيىنە ەكسپونات ەتىپ قويماق بولادى. بىراق قىزىل ارمييانىڭ قۋاتتى شابۋىلى فاشيستەردىڭ ول نيەتىن جۇزەگە اسىرتپاي تاستاعان. قازىر بۇل الىپ ەمەن باياعى سۇستى دا ماڭعاز قالپىندا كوككە بوي سوزا جاپىراق جايىپ تۇر.

سوز ورايىندا ايتا كەتەيىك، ەكىنشى بىر الىپ – وزبەكستاننىڭ سايراب ەلدى مەكەنىندەگى شىناردى ۋكرايناداعى كارى ەمەننىڭ قۇرداسى دەۋگە بولادى. بيىكتىگى 26 مەتر، دىڭىنىڭ ديامەترى 4 مەتر، ونىڭ جاسى دا 700 جىلدان اسىپ كەتكەن. قازان توڭكەرىسىنە دەيىن وسى شىناردىڭ جاڭبىر وتپەس ساياسىنىڭ استى كەرۋەنشىلەر توقتايتىن بەكەت بولسا، ازامات سوعىسى كەزىندە وندا 81-شى اتتى اسكەر پولكىنىڭ ازىق-تۇلىك قويماسى ورنالاسقان. ال قازىرگى تاڭدا بۇل جەر ارلى-بەرلى وتكەن جۇرگىنشى تۋريستەردىڭ سۇيىكتى مەكەنى. الىپ اعاش تۇبىندەگى سۋسىن، دايىن تاعامدار ساتاتىن بۋفەتكە ايالداعان جولاۋشىلار مۇندا جۇرەك جالعاۋعا توقتايدى، اڭگىمە-دۇكەن قۇرا وتىرىپ، كوڭىلدى دەمالادى. وسىنداي بىر ۇشىنشى كەرەمەت رەسەيدىڭ كالينينگراد وبلىسىنداعى لادۋشينسكيي ماي زاۆودىنىڭ تەرريتوريياسىندا وسىپ تۇر. بيىكتىگى 40 مەتر، جۋاندىعى 6 قۇشاق ول ەمەننىڭ توڭىرەككە جايىلىپ كەتكەن بۇتاقتارى 300 مەترگە كولەڭكە تۇسىرەدى. ورمان وسىرۋشىلەردەن ارنايى جاساقتالعان كوميسسييا ونى ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەپ بولعان سوڭ، بۇل الىپتىڭ جاسى 800 جىلدان اسقانىن، تاعى دا كەمىندە 200 جىلداي ومىر سۇرە الاتىنىن ايتقان.

وكىنىشكە قاراي… يا، وكىنىشكە قاراي ەنتسيكلوپەدييالىق كوپتەگەن انىقتامالىقتارعا كىرگەن جوعارىداعى كەرەمەتتەر توبىنىڭ قاتارىندا بىزدىڭ قازاقستانداعى قاراعاش جوق بولىپ شىقتى. دەمەك، ول زەرتتەلمەگەن، ماماندارعا مۇنىڭ ادرەسى الى بەلگىسىز دەگەن سوز.

ەندى وقىرمانداردى قىزىقتىراتىن: «وسىنداي الىپ اعاشتار قالاي پايدا بولادى؟ ماماندار ونىڭ جاسىن نەندەي تاسىلگە سۇيەنىپ ەسەپتەپ شىعارادى؟» – دەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ بەرەلىك. جاراتىلىستانۋ عىلىمىنىڭ ابدەن زەرتتەلىپ، ومىردە وزىن-وزى اقتاعان تاجىريبەسىنە قاراعاندا بىر جەردە، بىردەي جاعدايدا وسىپ تۇرعان اعاشتاردىڭ ىشىنەن بىرەۋىنىڭ ويدا جوقتا جۋانداپ كەتۋى سونداعى كلەتكالاردىڭ بولىنۋىن تەزدەتەتىن كامبيي دەگەن كاتاليزاتورعا تىكەلەي بايلانىستى ەكەن. مۇنى بىزگە ايتقان – بيولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى قۋانىشبەك سىبانبەكوۆ. ول قانداي زات سوندا؟ ونى تۇسىنۋ ۇشىن مىناداي جايدى كوز الدىعا ەلەستەتەلىك. ەگەر سىز كەز كەلگەن شىبىقتى كەسىپ الىپ، ونىڭ قابىعىن ارشىساڭىز، قولىڭىزدى بالىقتىڭ شىرىشى سيياقتى جابىسقاق نارسەنىڭ تۇتىپ قالارى انىق. كامبيي دەگەنىمىز مىنە، وسى. بۇل سۇيىق شىرىش اعاشتاردىڭ وسۋىن، جۋانداۋىن، جەردەن نار الاتىن تامىرلاردىڭ تەرەڭگە كەتۋىن تەزدەتەدى. كلەتكالارىندا كامبيي جەتكىلىكتى بايتەرەكتەر اۋا رايىنىڭ قيىنشىلىقتارىنا توتەپ بەرىپ، ومىر سۇرۋگە بەيىمدىلىك قابىلەتى وتە كۇشتى بولادى.

ال، عالىمدار جوعارىداعى وزىمىز سوز ەتىپ كەلە جاتقان الىپتاردىڭ جاسىن قالاي انىقتاپ جۇر، ەندى سوعان كەلەيىك. بۇل جايىنداعى بىر تاجىريبە بىزگە ەرتە كەزدەن بەرى بەلگىلى ەمەس پە، قۇرمەتتى وقىرمان! ول اعاشتى ارامەن كەسىپ، تۇبىندەگى وزەكتەن باستالاتىن يرەك-يرەك شەڭبەر ساقينالاردى ساناۋ ەدى عوي. سوندا ونىڭ قانشا جىل ومىر سۇرگەندىگى بەلگىلى بولىپ شىعاتىن. بىراق بۇل تاسىلدى وزىمىز اڭگىمەلەپ وتىرعان تابيعات كەرەمەتتەرىنە قولدانۋعا بولمايتىندىعى وز-وزىنەن تۇسىنىكتى. سەبەبى ولاي ىستەسەك، وندا عاسىرلار بايگەسىنەن وزىپ كەلگەن كونەنىڭ كوزدەرى ومىر سۇرۋىن توقتاتادى، جەر بەتىنەن مۇلدە جويىلىپ كەتەدى. سوندىقتان دا بوتانيك ماماندار اتالمىش قيىندىقتى جەڭىلدەتەتىن باسقاشا ادىستى ويلاپ تاپقان. ول مىناۋ: عالىمدار ەڭ الدىمەن مۇنداي اعاشتاردىڭ وز دىڭىنەن جارىپ شىققان نەگىزگى تۋما بۇتاقتاردى ساناپ الادى. سودان كەيىن بايتەرەكتىڭ ۇشار باسىنان تۇبىنە دەيىن بالالاپ كەتكەن بارلىق وسكىندەردەگى قوسىمشا ۇساق بۇتاقتاردىڭ بارىنىڭ اشالارىن ەسەپتەپ شىعارادى. بۇلار ابدەن بەلگىلى بولعان سوڭ ونداعى جيناقتالعان جالپى تسيفردى دىڭنەن تاراعان نەگىزگى بۇتاقتار سانىنا بولەدى. سوندا بولىندى مەن بولگىشتەن شىققان ايىرما الىپ اعاشتىڭ جاس مولشەرىن بىلدىرەدى.

الىپ اعاشتى كورىپ، تانىسىپ بولعاننان كەيىن مۇنداعى بىر نارسەگە قاتتى ريزا بولدىق. ول وسى تابيعات سىيىنا دەگەن جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ قولدارىنان كەلگەنشە قامقورلىققا الىپ، نازاردا ۇستاۋى. بۇل 2009-2013 جىلدارى وسى پانفيلوۆ اۋدانىنا اكىم بولعان ەرمەك كەلەمسەيىتوۆتىڭ تۇسىندا باستاۋ الىپتى. ونى سول كەزدە سالعان تروتۋار، تۋريستەر ۇشىن جيەككە قويىلعان ورىندىقتار مەن اۋماققا مارشرۋتتىق تاقتالاردىڭ قويىلۋى انىق اڭعارتقانداي. بىز وسىعان سۇيىندىك.

اۆتورى: جانبولات اۋپباەۆ

فوتو: ەربولات شادراحوۆ، ەكپىن حاسەنجان

0
       

پىكىر جازۋ

كىرۋ
*
*



تىركەلۋ
*
*
*
جاڭا قۇپييا سوز