.

قار بارىسى قامقورلىققا الىناتىن بولادى

بەلگىلى مەتسەنات ارى كاسىپكەر نۇرالى اليەۆ قازاقستاندا قار بارىسىن ساقتاپ قالۋعا ارنالعان «Kingdom of Snow Leopard» جوباسىن قولعا الدى. بۇل تۋرالى الماتى قالاسىندا «Snow Leopard Foundation» حالىقارالىق جەكە قورىنىڭ رەسمي تۇساۋى كەسەر راسىمى كەزىندە مالىم بولدى. اتالمىش قوردىڭ نەگىزىن قالاۋشى – مەتسەنات نۇرالى اليەۆ بولىپ وتىر.

قوردىڭ رەسمي اشىلۋىنا حالىقارالىق جانە قازاقستاندىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى مەن جەتەكشى عالىم-زوولوگتار، كاسىپكەرلەر، شۆەتسييا، اقش، قىتاي، رەسەي، موناكو، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى، نيدەرلاندى، ماكەدونييا، دانييا، فرانتسييا مەن تۇركييا ەلدەرىنەن ماماندار قاتىستى.

كەشكە سونىمەن بىرگە گولليۆۋد اكتەر ەدريان بروۋدي، بەلگىلى شۆەد جيھانگەزى يوحان نيلسون، دجەك مانىڭ «Paradise International Foundation» قورىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ۆان دەچجي قوناق بولىپ قايتتى.

سالتاناتتى شارا بارىسىندا تانىمال ساياحاتشى، گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگەن، يوحان نيلسون قازاقستانداعى تۇڭعىش حالىقارالىق «Snow Leopard Foundation» قورىنىڭ ەلشىسى بولىپ تاعايىندالدى.

يوحان ەرنست نيلسون حالىقارالىق تابيعاتتى قورعاۋ وداعىنىڭ ەلشىسى، نەپالدىڭ قۇرمەتتى ىزگى نيەت ەلشىسى، شۆەد «Everest Summiteers Association» بىرلەستىگىنىڭ، «Aidbox» كومپانيياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى بولىپ تابىلادى. ول 145 ەلدى ارالاپ، 30-دان استام ەكسپەديتسيياعا شىققان. ونىڭ ەڭ كولەمدىسى رەتىندە وڭتۇستىكتەن سولتۇستىك پوليۋسكە دەيىن 18 ايعا سوزىلعان ەكسپەديتسيياسىن ايتسا دا بولادى. «بۇرىنىراقتا عارىشقا بارۋ مۇمكىن ەمەس دەپ ايتقان بولاتىن، بىراق ادامزات بالاسى ونى دا باعىندىردى. سوندىقتان مەن ەشقاشان «مۇمكىن ەمەس» دەپ ايتقىم كەلمەيدى»، – دەيدى يوحان نيلسون.

جاڭا قور باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، «Snow Leopard Foundation» تمد ەلدەرى ىشىندە قار بارىسىن رەينترودۋكتسييالاۋ بويىنشا تۇڭعىش قور بولىپ تابىلادى.

«قار بارىسى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ سيمۆولى بولىپ تابىلادى. الايدا سوڭعى شيرەك عاسىردا ەلىمىزدەگى بۇل اڭنىڭ پوپۋلياتسيياسى 40 پايىزعا دەيىن ازايعان. سوندىقتان بىز بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرا وتىرىپ، قار بارىسىنىڭ تابيعي وسىمىن قالپىنا كەلتىرۋگە ىقپال ەتەتىن بولامىز»، – دەپ اتاپ وتتى «Snow Leopard Foundation» قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ە. ەركىنباەۆ. دال قازىرگى ۋاقىتتا دۇنيەجۇزى بويىنشا قار بارىسىنىڭ سانى تورت مىڭنان سال-اق اسىپ وتىر. وكىنىشتىسى سوڭعى 16 جىلدا ولاردىڭ سانى 20%-عا كەمىگەن. «قازاقستان ەكولوگييالىق دالىزدىڭ تاريحي رولىن اتقاردى. ال بۇگىنگى وسىم اۋماعىن جەكەلەگەن فراگمەنتتەرگە بولۋ جىرتقىشتىڭ بۇل تۇرىنىڭ جويىلىپ كەتۋىنە اكەپ سوقتىرۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار، قازاقستاندا «قار بارىسىن وسىرۋ ورتالىعىن» قۇرۋ باستاماسى دەر كەزىندە قولعا الىنعان جوبا بولىپ وتىر»،دەدى WWF ورتالىق ازييا باعدارلاماسىنىڭ ديرەكتورى گريگوريي مازمانيانتس.

«Kingdom of Snow Leopard» باعدارلاماسى اياسىندا ىلە-الاتاۋ ۇلتتىق تابيعي پارك ىشىندەگى 500 گەكتار اۋماققا قار بارىسىن ساقتاۋعا ارنالعان بەيىمدەلۋ ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلەتىن بولادى.

انىقتامالىق: قار بارىسى نەمەسە ىلبىس (Panthera unica) – ەلىمىزدەگى مىسىق تۇقىمداستارى ىشىندەگى ەڭ ىرىسى. تابيعاتتى قورعاۋ جونىندەگى  حالىقارالىق وداق پەن قازاقستان، قىرعىزستان، وزبەكستان، تاجىكستان، اۋعانستان، پاكىستان، ۇندىستان، نەپال، بۋتان، قىتاي، موڭعولييا مەن رەسەيدىڭ ۇلتتىق قىزىل كىتابىنا ەنگەن. وسىلايشا، XX عاسىردىڭ سوڭىندا قازاقستاندىق قار بارىسى سانىنىڭ تابيعي وسىمى شامامەن 180-200 باسقا دەيىن جەتكەن. الايدا قر بىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ زوولوگييا ينستيتۋتى جۇرگىزگەن ساناق بويىنشا، 2014 جىلى قازاقستاندا بار بولعانى 110-130-دى قۇراعان.

فوتو: National Geographic Qazaqstan

       

پىكىر جازۋ