.

قاتقان قۇبىلىس

كريوەلەكتروندىق ميكروس­كوپ بىر كەزدە «بلوبولوگييا» دەپ كۇلكىگە قالسا دا، ونىڭ ساپاسىز كەزەڭى ارتتا قالدى. سوڭعى جىلدارى cryo-EM بەينەلەرى تۇيىننەن جەكەلەگەن اتومدى كورسەتەتىن مودەلگە اينالدى.

كالەيدوسكوپ تارىزدەس كورىنىس كوزدىڭ جاۋىن الادى. بۇل – شىن مانىندە، تۇرلى-تۇسكە بويالعان Zika ۆيرۋسى. ول سىز وسى سويلەمدى وقىپ بىتپەي جاتىپ-اق ميلليونعا كوبەيۋ­گە قابىلەتتى.

بىز بۇل ۆيرۋستى كريوەلەكتروندىق (cryo-EM) ميكروسكوپ ارقىلى كورە الامىز. وسى ايرىقشا كەرەمەت تەحنولوگييا عالىمدارعا مولەكۋلانى كوزبەن كورۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ولارعا جاسۋشالىق مەحانيزمنىڭ ومىرىن زەرتتەۋ­گە بۇرىن-سوڭدى بولماعان جەڭىلدىك تۋعىزىپ وتىر.

Cryo-EM تەحنولوگيياسى مولەكۋلا قۇرامىندا سۋى بار كوشىرمەلەرىنىڭ بىر ساتتە قاتقان پلەنكاسىنا ەلەكتروندار شوعىرىن باعىتتاۋعا نەگىزدەلگەن. مۇنداي «ەرىتۋ» تۇرلى بۇرىشتاعى مولەكۋلالاردىڭ ەكى ولشەمدى سۋرەتتەرىن تۋدىرىپ، ونىڭ الگوريتمدەرى ارتىندا ۇش ولشەمگە بىرىگەدى. العاشقىدا cryo-EM مولەكۋلالاردى كومەسكى تۇيىرلەرمەن شىعاردى. سوندىقتان بىرقاتار عالىمدار ونى بەينەنىڭ جوعارعى ايقىندىعىن بەرەتىن رەنتگەندىك كريستاللوگرافييامەن سالىستىرعاندا «شاتپاق» دەپ باس تارتتى. الايدا 2013 جىلى cryo-EM العاشقى رەت اتومدىق دەڭگەيدەگى اجىراتىمدىلىق ساپاسىنا قول جەتكىزدى.

سryo-EM ارقاسىندا بىز جاسۋشا جارعاعىن ۇستاپ تۇرعان اقۋىزداردى كورە الامىز. بيوحيمييالىق رەۆوليۋتسييا ەندى قايدا باراتىنىن كىم بىلسىن؟ «مەن قاتتى قوبالجىپ تۇرمىن»، – دەيدى فرانك.

اۆتورى: مايكل گرەشكو


ماقالانىڭ تولىق نۇسقاسى مەن الەمدىك زەرتتەۋلەردىڭ قاينار كوزىنە قول جەتكىزگىڭىز كەلسە، shopnationalgeographic.kz ارقىلى ونلاين جازىلىڭىز.

       

پىكىر جازۋ